Güney Azərbaycan milli hərəkatı istimar yəni sömürgəçiliyə və istibdad yəni despotizmə qarşı mübarizə aparan modern milli qurtuluş hərəkatıdır. Bu hərəkat Azərbaycanın bugünkü fəlakət və acınacaqlı durumunu görərək sivil mubarizə ilə onu azadlıq, ədalət əsasında milli hökümət qurmağa çatdırmaq istəyir. Hər bir siyasi-ictimai hərəkat xalqı ayağa qaldırmaq üçün bugünün nədən dözülməz olduğunu açıqlayaraq gələcəkdə haraya getmək istədiyini də önə sürməlidir. Bu gələcəkdən yaranan təsvirdə əlbəttə ki, siyasi cərəyanların və şəxslərin nə dedikləri önəmli rol oynayır, ancaq bu cərəyan və şəxslərin təkcə dedikləri yox, bugünkü əməlləri də onların dediklərinə nəqədər inandıqlarını göstərir və xalq arasında etimad, güvən yaratmaqda təsirlidir. Güney Azərbaycan milli hərəkatı , Azərbaycan millətçiliyi yanında çağdaş dəyərlər o cümlədən insan haqları və insancıl (humanitar) haqlara inanır, bu inancını təkcə deməklə yox, öz siyasi qərarları ilə də zaman zaman ortaya qoymalıdır. Bundan əlavə, hər bir siyasi hərəkət öz mahiyyətinə, içində bulunduğu şəraitə görə stratejik hədəfini bəlli və bu hədəf üçün mümkün olan gücləri səfərbər etməlidir. Güney Azərbaycan milli hərəkatı mahiyyətcə siyasi bir hərəkatdır və onun idealı qarşısında əməldə dayanan siyasi güc bugünkü hakimiyyətdir. Bu açıdan əsas düşmənə qarşı siyasi bir cərəyan kimi davranmalı, dostlarını, yandaşlarını çoxaltmalı və düşmənlərini parçalayıb azaltmalıdır. Son günlərdə İran müxalifətindən olan “İran Xalq Mücahidləri”nin Albaniyada olan düşərgələrinə bu ölkənin polisi yoxlama adı ilə saldırmış, bu arada bir nəfər canını bu saldırıda itirmişdir. “İranda Millətlərin Demokratik Birliyi” cəbhəsi, bu saldırını İranın nüfuzu olaraq habelə bir sıra ölkələrlə anlaşması olaraq görüb, bu hücumu qınayan bir bildiri vermişdir. Bildiri bəlli və açıq olduğu kimi, Xalq Mücahidlərini savunmaq yox, bəlkə bu saldırını qınamaq bildirisidir. Eyni halda bəyanatı yazanlar, Mücahidlərin İrandakı qeyri-fars millətlərlə bağlı tutumunu tənqid etməyi belə unutmamışdılar. Ancaq bir sıra millətçi yoldaşlar, bu bildiriyə bizim də qol çəkməyimizi eləştirərək bir yazı yazmışlar. Buna görə də nədən Albaniyadakı saldırını qınadığımız haqda açıqlama gətirməyi faydalı gördüm. Albaniyada Mücahidlərə saldırını qınamaqda iki başlıca nədən var bizim açıdan: Birincisi inanc və ideolojik məsələdir, ikincisi siyasi dəyərləndirmədir. Vurğulandığı kimi biz çağdaş siyasi bir cərəyan olaraq çağdaş dəyərlərə, o cümlədən insan haqları və insancıl (humanitar) haqlara inanırıq. Bir siyasi axım, bu dəyərlərə öz inancını göstərmək üçün hər nədən öncə onu öz istəyi kimi irəli sürməlidir, bununla yanaşı öz davranış və siyasi tutumları ilə bu iddianı sübut etməlidir. Hüquq fəlsəfəsi açısından o zaman demək olar ki, bir şəxs bir haqqa inanır ki, o haqqı özünə istədiyi və tanıdığı halda, başqalarına da tanıya. Yəni birisi mülkiyyət haqqına, həyat haqqına və təhsil haqqına inanırsa, bunu hamı üçün tanımalıdır yoxsa onun o haqqı istəməsi o haqqın gerçəkdən haqq olduğuna inanmasını göstərməz və sadəcə o haqqın varlığından istifadə edərək özünə bir imtiyaz almaq kimi dəyərlənər. Ən titiz meyar bu haqda, özünə tanıdığı bir haqqı düşməni üçün belə tanımasıdır. Burada insancıl haqlara (humanitar haqlar), məsəl üçün əsiri öldürməzlər, onu işgəncə etməzlər, təcavüz etməzlər və …əgər savaş zamanı birisi öz tərəflərindən əsir düşən bir əsgərin işgəncəsinə etiraz edib, ancaq özü də düşməndən alınan əsirlərə işgəncə edirsə, deməli bu haqqa inanmır. Sən döyüş meydanında düşmənlə vuruşub, onu öldürə bilərsən, ancaq əsir düşən bir düşmən əsgərin öldürməyə və ya işgəncə etməyə haqqın yoxdur. Humanitar haqqın dediyi budur. Qədim Türk kültüründə olduğu kimi, “elçiyə zaval yoxdur”, lap düşmən elçisi olsa belə. Bugün bu dəyər insancıl haqlara da yerləşmişdir. Əgər əsir düşən düşmən əsgərinə işgəncə etmirsənsə, bu davranış düşmən tərəfinə keçmək deyil, o əsirin gördüyü işləri təsdiqləmək də deyil, bu sadəcə sənin gerçəkdən “əsiri işgəncə etməzlər” haqqına inandığını göstərir. Bizim milli hərəkatda bu davranışın gözəl nümunələri var. Gələcəkdə də olacaq, çünki biz bu haqlara inanırıq. Bugün bizim igidlərimizi tutuqlayıb, zindana salan bugünkü rejimin muzdluları bir gün tutuqlanacaqlar, kimsə o gün bu insanları işgəncə etməyə haqqı yoxdur. Onlar açıq məhkəmədə vəkilləri olaraq yarqılanacaqlar, öz əməllərinə cavab verəcəklər və qanun hökmü ilə cəzalanacaqlar. Mənim ailəmi didərgin salan, qardaşımı dönə-dönə məsnoi edam edən, mal mülkümüzü talayıb müsadirə edən vəhşi İran rejiminin məmurlarına belə mən bu haqqı tanıyıram. Biz Mücahidlərə hücum olduğunda, onların inancın və yolun mudafiə etməmişik, biz onlarla rəqib cərayanlarıq. Ancaq insancıl haqlara dayanaraq, onlara qarşı edilən bu işi qınamışıq, hər hansı siyasi cərəyan olsaydı bu olay qınanmalıydı. Biz öz rəqibimizin haqqını savunmuşuq. Bu bizim inancımızı göstərən ən böyük nümunədir. Siyasi açıdan yanaşıldıqda demək olar ki, biz Mücahidlər və İrandakı başqa müxalifət qüvvələri ilə ortaq bir düşmənlə savaş aparırıq. Bugünkü İran hakimiyyəti məntiqi olaraq, müxalifləri birləşməyə qoymur və onları birbirinin canına salmaq istəyir. Bir sıra müxalifət qüvvələri, o cümlədən şahçılar və pejak kimilər isə, öz yalnış və qeyri-demokratik baxışlarına görə, bir işdə İranın yandırdığı ocağa odun olurlar. Ancaq bunu bilməliyik ki, biz əsas düşmənə qarşı müttəhidlərimizi çoxlatmalıyıq və gələcək rəqib və düşmənlərə qarşı öz enerjimizi tükətməməliyik. Hakimiyyətin həmişə başqa siyasəti də, siyasi muxalifləri bir-bir vurmaqdır. Buna dünyada dəyərli təcrübələr var. Əgər sən öz rəqibinin hakimiyyət tərəfindən məhv olunmasına sevinirsənsə, səssiz qalırsansa, deməli sabah sıra səndədir. Elə İranın 1357(1979) inqilabından sonra da buna şahid olduq. Əgər bugün İran rejimi ərəb müxalifin və ya şahçı muxalifi öldürə bilirsə, sabah sıra bizdədir. O zaman bizi savunacaq kimsə qalmayacaq. Geniş baxanda isə, stratejik hədəfə görə əsas düşməni zəiflədən hər hansı birlik cəbhəsi məntiqli bir qərar ola bilər, tərsinə əsas düşməni deyil, siyasi rəqibi zəifləndirən hər hansı bir girişim, siyasi cərəyanın yetkinliyini görsətməz.
Mahmud Bilgin Güney Azərbaycan Demokrat partiyasının sözçüsü
