İdeologiya müxtəlif siyasi subyektlərin - siniflərin, millətlərin, cəmiyyətin, siyasi partiyaların, ictimai hərəkatların maraqlarını, ideallarını ifadə edən konseptual şəkildə tərtib edilmiş ideyalar sistemi kimi strateji inkişafın təməl daşlarından biri hesab edilir.
O da bəllidir ki, ideologiya insanların güc strukturlarına və bir-birinə münasibətini müəyyən edir, qiymətləndirir, həmçinin seçilmiş sosial-siyasi və iqtisadi inkişaf modelinin konsolidasiyasına yönəlmiş ictimai-siyasi və iqtisadi fəaliyyətin məqsəd və proqramlarını formalaşdırır.
Cəmiyyətin maraq və ehtiyaclarını ifadə edən ideologiya
İdeologiya mövcud həyat tərzi ilə üzvi şəkildə bağlıdır. Ona həm də müasir biliklər, tarixi ənənələr, sosial və əxlaqi əsaslar təsir edir. İdeologiya mücərrəd ola bilməz və cəmiyyətin, insanın real həyatını özündə əks etdirir. Bunun bariz nümunəsini ulu öndər Heydər Əliyevin müəllifi olduğu azərbaycançılıq ideologiyası fonunda görmək mümkündür. Azərbaycançılıq ideologiyası konkret şəraitdə formalaşıb və nəzəri cəhətdən tarixi zaman, milli ənənələr nəzərə alınmaqla rəsmiləşdirilib.
Bəllidir ki, yalnız vətəndaşların böyük əksəriyyətinin maraq və ehtiyaclarını ifadə edən ideologiya cəmiyyətdə səmərəli fəaliyyət göstərə bilir. Azərbaycançılıq ideologiyası da məhz bu qəbildəndir. İstənilən dövlət, hər hansı bir siyasi sistem həmişə uyğun ideallarda, mənalarda, inanclarda ifadə olunan müəyyən məqsədlərə nail olmağı əsas tutur. Dövlətin fəaliyyətinin səmərəliliyi birbaşa bundan asılıdır. Bu məmada ideologiyası olmayan dövlət müdafiəsizdir. Azərbaycan bu fonda etibarlı müdafiə sisteminə malikdir. Hər halda azərbaycançılıq ideologiyası bunun faktiki təzahürüdür. İdeologiyasız dövlət yaratmaq istəyi istər-istəməz dövlət idarəçiliyi mexanizminin dağılmasına, sosial-iqtisadi fəlakətə, mənəvi-əxlaqi münasibətlərin deqradasiyasına gətirib çıxarır. İdeologiya müxtəlif maraqlara malik insanların ümumi dəyərləri dərk etmələrinə kömək edir, cəmiyyətdə harmoniya və quruculuq mühitinin yaranmasına töhfə verir. İdeologiya sayəsində dövlət beynəlxalq aləmdə öz yerini düzgün müəyyənləşdirə, dövrümüzün qlobal çağırışlarına adekvat cavab verə bilir. İdeologiya əbədi olanla - xalqın ruhu, onun tarixi ilə bilavasitə bağlıdır. Ona görə də tarixi inkişafdan və xalqın özünüdərkində artıq bərqərar olmuş ictimai-siyasi dəyərlər sistemindən mücərrəd olaraq dövlət ideologiyasını sıfırdan yazmaq cəhdləri tamamilə yanlışdır, çünki ideologiyanın əsl subyekti xalq özüdür. Azərbaycançılıq ideologiyası bunu praktiki özündə əks etdirir. O də bəllidir ki, ideologiyanın struktur elementləri siyasi nəzəriyyələr və ideyalar, ictimai-siyasi ideallar, dəyərlər, siyasi proqramlardır. İdeologiya insanın müəyyən etnik-dövlət birliyinə, hərəkatına, təşkilatına mənsubluğunu ifadə edən siyasi məqamlarla ayrılmaz əlaqə ilə xarakterizə olunur. İdeologiyanın spesifikliyi ondan ibarətdir ki, o, elmdən fərqli olaraq təkcə ictimai-siyasi həyat haqqında bilikləri deyil, həm də ictimai-siyasi dəyərləri, tarixi və siyasi proseslərə münasibəti, tarixi inkişaf modellərinin qiymətləndirilməsini, korrelyasiyanı özündə ehtiva edir. Siyasi qüvvələrin, dövlətlərin, siyasi partiyaların və ya ictimai hərəkatların maraqlarını ifadə edir. Yenə azərbaycançılıq ideologiyası bunun ən yaxşı nümunəsidir. O, Azərbaycanın bir dövlət kimi varlığının təməl sütunlarından biridir. Bu ideologiyanı irəli sürərkən ümummilli lider Heydər Əliyev belə bir çağırış edib ki, müstəqilliyimizi, suverenliyimizi daimi etmək üçün harada yaşamasından asılı olmayaraq, bütün azərbaycanlılar bir amal-azərbaycançılıq ideyası ətrafında sıx birləşməlidirlər. Bu, sonda real həyatda öz təccəssümünü tapdı.
İnkişafın ideoloji məhək daşı
İctimai şüurdan asılı olmayaraq ideoloji inkişaf qanunları insanların ictimai şüurundan keçərək formalaşır və fəaliyyət göstərir. Bununla əlaqədar ideologiyanın fəaliyyət mexanizmini aydınlaşdırarkən ideologiya, sosial psixologiya və ictimai şüur arasındakı dialektik əlaqəni nəzərə almaq vacibdir. Bu ideologiya səviyyələrinin vətəndaşların baxışlarına, dünyagörüşünə nüfuz etməsi vacibdir. Yalnız bu halda dəyərlərin ideoloji sistemi həm də tərbiyəvi funksiyanı yerinə yetirəcək. Ona görə də ideologiyadan imtina, hər hansı bir ideologiyadan kənar dövlət qurmaq istəyi mümkünsüzdür. Bunu azərbaycançılıq ideologiyası artıq həyatada təsdiq edib.
Bəllidir ki, dövlətin vəzifəsi ideologiyanın formalaşmasının rasional və humanist ideya və prinsiplər üzərində, öz tarixi zəminində baş tutmasını təmin etməkdir. Bu istqamətdə Azərbaycanda mühüm addımlar atılır. Bu gün Azərbaycan bütün sahələrdə İkinci Qarabağ müharibəsində qazandığı tarixi qələbənin yaratdığı reallıqlara uyğun olaraq yeniləşmə, təkmilləşmə dövrünü yaşayır. Ölkəmizin iqtisadi, siyasi, diplomatik, hərbi uğurları davamlılığı ilə seçilir. Bütün bunların ideoloji sasını da məhz azərbaycançılıq ideologiyası təşkil edir. Tariximizin gedişatını dəyişdirən, azadlıq və müstəqillik duyğularını özündə əks etdirən azərbaycançılıq ideologiyası bundan sonra da ölkəmzin tərəqqisinə öz mühüm töhfələrini verməyə davam edəcək.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
