Xankəndi-Laçın yolunda keçirilən etiraz aksiyası artıq bir sıra mühüm nəticələr verməkdədir.
Xatırladaq ki, 2022-ci il dekabrın 3-də və 7-də Rusiya sülhməramlı kontingentinin komandanlığı ilə aparılmış müzakirələrin nəticəsi olaraq İqtisadiyyat Nazirliyi, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti və “AzerGold” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin mütəxəssislərindən ibarət heyət Rusiya sülhməramlı kontingentinin müvəqqəti yerləşdiyi Azərbaycan ərazilərində faydalı qazıntı yataqlarının qanunsuz istismarı, bundan irəli gələn ekoloji və digər fəsadlarla bağlı ilkin monitorinq aparmalı idi. Lakin sülhməramlıların hərəkətsizliyi ucbatından monitorinq baş tutmayıb. Məhz bundan sonra ekofəallar və gənc könüllülər Xankəndi-Laçın yolunda aksiyaya başlayıblar.
Artıq aksiyanın mühüm nəticələrindən biri odur ki, ölkəmiz ərazisində qanunsuz fəaliyyət göstrərən “Base Metals” şirkəti ekspertiza başa çatana qədər Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonu ərazisində “Dəmirli” mis-molibden yatağında qanunsuz istismarını dayandırmaq qərarına gəlib. Şirkətin bəyanatında deyilir ki, ekoloji ekspertiza üçün beynəlxalq təşkilatlara müraciət etmək qərara alınıb. Müraciət ən qısa zamanda araşdırılması üçün BMT-nin müvafiq strukturlarına və aidiyyəti beynəlxalq təşkilatlara göndərilib. Amma sözügedən şirkət və ermənilər hələ də anlamırlar ki, Azərbaycan ərazisində onların fəaliyyəti ümumiyyətlə mümkün deyil. İlk növbədə ona görə ki, “Base Metals” şirkəti Ermənistana məxsusdur. Azərbaycan adıçəkilən yataqların qanuni sahibi kimi onların istismarını “Base Metals”a verməyib. Ölkəmiz “Qızılbulaq” və “Dəmirli” mədənlərində istismar hüququnu Böyük Britaniyanın “Anglo-Asian Mining Plc.” şirkətinə həvalə edib. Azərbaycanda qızıl, gümüş və mis hasilatı ilə məşğul olan “Anglo-Asian Mining Plc.” şirkəti Qarabağdakı biznes fəaliyyəti və hazırda başqaları tərəfindən istismar edilən yataqların üzərindəki mədən hüquqları ilə bağlı beynəlxalq təşkilatlara və xarici dövlətlərə məktub ünvanlayıb. Şirkət bu qurumlardan öz qanuni biznes hüquqlarının bərpasına və işçilərinə “Qızılbulaq” və “Dəmirli” mədənlərinə və Qarabağda ətraf ərazilərə təhlükəsiz çıxışın təmin edilməsinə dəstək göstərilməsini istəyib. Qeyd olunur ki, 2006-cı ildə də “Anglo Asian” şirkəti bu hökumət strukturlarının hər birinə öz mülkiyyət üstünlüyünün təsdiqlənməsi ilə bağlı bənzər məktublar ünvanlayıb. Azərbaycandakı əsas aktivlərindən əlavə, “Anglo Asian Mining” Qarabağda iki kontrakt əraziyə - “Qızılbulaq” mis-qızıl yatağı və “Dəmirli” mis-molibden yatağına qanuni hüquqa sahibdir. Bu kontrakt ərazilər Rusiya sülhməramlılarının nəzarəti altında olan bölgədə yerləşsə də, şirkət bəyan edir ki, erməni şirkətləri bu ərazilərdə qanunsuz istismar həyata keçirir. İndi “Qızılbulaq” və “Dəmirli” mədənlərində istismar “Anglo-Asian Mining Plc.” şirkəti tərəfindən həyata keçrilməsi üçün Azərbaycan müvafiq siyasət yürütməkdə israrlıdır.
Onu da xatırladaq ki, Azərbaycan Milli Məclisi 2022-ci ilin 5 iyulunda “Anglo-Asian Mining Plc.” şirkəti ilə bağlanmış müqaviləyə dəyişiklikləri qəbul edib. Bu dəyişikliklər şirkətə, Qarabağdakı mis mədəni də daxil, ümumi sahəsi 882 kvadrat kilometr olan 3 əlavə lisenziya verir. Sovet vaxtlarının məlumatına görə, Qarabağdakı mis yatağının həcmi 300 min tondur. Azərbaycan bu sərvətinin ermənilər tərəfindən qanunsuz istismarının davam etdirilməsinə icazə vermək niyyətində deyil. Bu mənada Xankəndi-Laçın yolunda keçirilən etiraz aksiyasının məqsədə çatana qədər davam etməsi istisna edilmir. Ermənistan tərəfi Azərbaycan dövlətini bu aksiyanın arxasında durmaqda, Qarabağ ermənilərini blokadaya almaqda və “humanitar böhran” yaratmaqda ittiham edir. Rəsmi Bakı isə bildirir ki, aksiyaçılar sərbəst toplaşmaq hüququna malikdirlər. Etirazçıların sözlərinə görə, onlar yolu bağlamayıblar, humanitar və təcili tibbi yardım maşınlarının keçməsinə imkan yaradırlar. Bakı Qarabağ separatçılarının və Ermənistanın Azərbaycanın təbii sərvətlərini qanunsuz istismar etməsinə son qoyulmasında israrlıdır. “Base Metals” şirkətinin “Dəmirli” mis-molibden yatağında qanunsuz istismarını dayandırması artıq bu müstəvidə əldə edilən ilk nəticədir. Hadisələrin inkişaf axarı bu şirkətin ümumiyyətlə Azərbaycan ərazilərini birdəfəlik tərk etməli olacağını göstərir. Onu da qeyd edək ki, işğal dönəmində Qarabağda ən çox talanan təbii ehtiyatlardan birincisi Kəlbəcərin Ermənistanla sərhəd bölgələrində, Ağdərə və Zəngilanda olan qızıl yataqları olub. 2002-ci ilin avqust ayında yaradılmış "Base Metals" MMC uzun müddət Ağdərə rayonunda qızıl ehtiyatı 13,5 ton olan “Qızılbulaq” kəndindəki mis-qızıl mədənlərini talayaraq mədəndən hər ay 12 min ton filiz emal edib və tərkibində qızıl olan misi Avropa bazarına çıxarıb. Kəlbəcərdə “Söyüdlü”də, Zəngilanda “Vejnəli”də, başqa yerlərdəki qızıl yataqlarımız da xarici şirkətlər tərəfindən ermənilərin vasitəçiliyi ilə istismar edilib. Ümumiyyətlə, işğal dönəmində Kəlbəcər, Laçın, Tərtər və Ağdamda qızıl, gümüş, mis, molibden, civə yataqları, Cəbrayıl, Kəlbəcər, Laçında dəmir, xrom, Tərtər və Kəlbəcərdə kükürd, Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl ərazilərindəki qum, çınqıl, gil və digər faydalı qazıntı yataqlarında işğalçı Ermənistan tərəfindən qanunsuz və intensiv şəkildə hasilat işləri aparılıb, faydalı qazıntılar, əlvan və qara metallar, mineral sular, həmçinin digər şirin su resursları, meşə fonduna daxil olan torpaqlar amansız istismar olunub, flora və faunası məhv edilib. Bütün bunlara görə, dəymiş zərərin ödənilməsi üçün ölkəmiz beynəlxalq instansiya məhkəmələrində müvafiq işlər aparır.
Nahid SALAYEV
