Prezident İlham Əliyev Qərbi Azərbaycandan olan bir qrup ziyalı ilə görüşündə bildirib ki, biz birgə səylərlə Qərbi Azərbaycana qayıdış konsepsiyasını da işləməliyik:
“Qarabağ münaqişəsi həll olunandan sonra indi bizim gündəliyimizdə duran məsələ budur. Əlbəttə ki, Qarabağ münaqişəsi həll olunmayana qədər bu haqda danışmaq bəlkə də tez idi. Ancaq məncə, bu gün biz vaxt itirməməliyik. Qayıdış konsepsiyası hazırlanmalıdır. Yenə də bu, necə deyərlər, sülhsevər konsepsiya olmalıdır. Biz bütün beynəlxalq konvensiyalarda bizə məqbul olan müddəaları götürüb bunun əsasında öz hüququmuzu tələb etməliyik. Qayıdış konsepsiyası olmalıdır”.
Göründüyü kimi, ölkə başçısı çox böyük və tarixi məsuliyyətli bir işə məhz dövlət səviyyəsində start verildiyini bəyan edib.
Bu qayıdışa tarixi, hüquqi və humanist əsaslar, təbii ki, var. Ancaq 10 noyabr 2020-ci il sənədi necə, bu iş üçün hansı perspektiv vəd edir? Axı orda da qaçqınlardan danışılır.
Əslən Qərbi Azərbaycandan olan siyasətçi, Böyük Azərbaycan Partiyasının sədri Elşad Musayev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, 10 noyabrda imzalanmış üçtərəfli bəyanatda məcburi köçkünlərlə bağlı müddəa var: “Həmin sənədin 7-ci bəndində deyilir ki, məcburi köçkünlər və qaçqınlar “Dağlıq Qarabağın” ərazisinə və ətraf rayonlara BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının Ofisinin nəzarəti altında geri qayıtmalıdır. Ancaq Ermənistan buna əməl etmir. Hələ də bizim köçkünlər Xankəndiyə, Xocalıya qayıda bilmir.
Üçtərəfli bəyanatın altında imzası olan Rusiya Prezidentinin imzasına belə nə Rusiya özü, nə də Ermənistan hörmət eləmir. Bu isə həmin bəyanatın perspektivini şübhə altına alır və bəyanatın qüvvədən düşməsi perspektivinin olduğunu yavaş-yavaş ortaya çıxarır. Rusiya belə olmasını istəmirsə, imzasına hörmət etməli, Ermənistana təsir etməlidir ki, bəyanatın tələblərini yerinə yetirsin. Əks təqdirdə, məsələlər olduqca ciddi mərhələyə qədəm qoymaqdadır. Azərbaycan 10 noyabr üçtərəfli bəyanatının şərtlərinə qarşı tərəfdən əməl olunmaması, pozulması səbəbi ilə bu bəyanatın hüquqi qüvvəsinin itirilməsi ilə bağlı mövqeyini bildirməlidir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə, suverenliyinə təhdidlər getdikcə artmaqdadır. Bütün bu amilləri nəzərə alaraq üçtərəfli bəyanatdan birtərəfli qaydada çıxmaq da mümkündür. Azərbaycan öz ərazilərində tam nəzarəti öz əlinə götürməli və qaçqınları özü ata-baba yurdlarına qaytarmalıdır. Buna beynəlxalq hüquq da imkan verir”.
Partiya sədrinin sözlərinə görə, bu addımlar atılandan sonra biz Ermənistanın geri qaytarmalı olduğu Qazaxın 7, Naxçıvanın 1 kəndinə yerli əhalinin köçürülməsini təmin etməliyik: “Sonra isə Qərbi Azərbaycana Qayıdış Konsepsiyasına uyğun addımlar atmalıyıq. Bu sənəd çox mükəmməl hazırlanmalıdır. Ora köçmək bizim tarixi haqqımızdır. Üçtərəfli bəyanatın tələbinə nail olub qaçqınları Qarabağda tam yerləşdirmək bizə digər işləri görmək üçün əlavə stimul verəcək”.
Hesab edirik ki, dəfələrlə qanunsuz deportasiyaya məruz qalmış Qərbi Azərbaycanlıların hüquqları bərpa edilməli və onlar öz doğma yurdlarına qayıtmalıdırlar. Min illər indiki Ermənistan ərazisinin bir hissəsi - İrəvan mahalı, Göyçə mahalı, Zəngibasar mahalı, Zəngəzur mahalı azərbaycanlıların dədə-baba diyarı olub. Bütün tarixi sübutlar göstərir ki, ermənilər bu ərazilərə sonradan müəyyən qüvvələrin məqsədlərinə xidmət etmək üçün müxtəlif yerlərdən köçürülüblər. Köçürülmə zamanı ermənilər yerli əhalini, müsəlmanları sıxışdırıb qovmağa çalışıb və bunu müxtəlif metodlarla - hədə, qorxu, işgəncə və cinayət yolu ilə həyata keçiriblər. Ermənistan mono dövlətdir. Çünki ərazisini zəbt edib özünə dövlət qurduğu xalqın nümayəndələrini orda yaşamağa imkan verməyib, hər vəchlə onları öz doğma torpaqlarından didərgin salıb.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
