XXI əsrdə dünya birliyi iqlim dəyişikliyi, ətraf mühitin çirklənməsi, dövlətlər arasında müxtəlif xarakterli mübahisələr və ayrı-ayrı ölkələr daxilində münaqişələr, kütləvi qırğın silahlarının yayılması, beynəlxalq terrorizmə qarşı mübarizə və digər bu qəbildən olan müxtəlif problemlərlə üzləşir.
Dövlətlərlə beynəlxalq təşkilatlar arasında əməkdaşlıq, onların iqtisadi, siyasi, sosial, humanitar, ekoloji və digər maraqlar nəzərə alınmaqla qarşılıqlı əlaqəsi məsələləri bu fonda müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Bu durumda Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlarla universal və regional səviyyədə əməkdaşlığı mühüm önəmə malikdir.
Beynəlxalq qurumlarla sıx əməkdaşlıq qurulub
Məlumdur ki, dövlətlər arasında əməkdaşlıq və beynəlxalq təşkilatlarla qarşılıqlı fəaliyyət məsələlərini müəyyən edən əsas beynəlxalq hüquqi aktlar Birləşmiş Millətlər Təşkilatının 1945-ci ildə qəbul edilən nizamnaməsidir. Bundan başqa, Beynəlxalq Hüququn Prinsipləri haqqında Bəyannamə (1970), Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Konfransının Yekun Aktı (1975), Universal xarakterli beynəlxalq təşkilatlarla münasibətlərdə dövlətlərin təmsil olunması haqqında Vyana Konvensiyası (1975), müəyyən əməkdaşlıq sahələrində fəaliyyət göstərən dövlətlərarası təşkilatların hüquqi statusu, imtiyazları və immunitetləri haqqında konvensiya (1980) və digər belə qəbildən olan hüquqi sənədlər beynəlxalq əməkdaşlığın əsas təməl sütununu təşkil edir. Onu da qeyd edık ki, sözügedən hüquqi aktlar beynəlxalq hüququn subyektləri üçün ümumi davranış qaydaları, dövlətlər arasında dostluq münasibətlərinin inkişafı, onların qarşılıqlı fəaliyyətini özündə ehtiva edir. Azərbaycan da müxtəlif dövlət və təşkilatlarla münasibətlərinin qurulmasında bütün bunları nəzərə alır, onlardan irəli gələn öhdəliklərə əməl edir.
Beynəlxalq münasibətlərin müxtəlif sahələrində dövlətlər və beynəlxalq təşkilatlar arasında əməkdaşlıq məsələlərinə dair həm çoxtərəfli, həm də ikitərəfli səviyyədə bir çox müqavilələr qəbul edilib. Qeyd olunan hüquqi aktlara əsasən, Azərbaycan beynəlxalq hüququn hamılıqla tanınmış prinsip və normalarını, o cümlədən beynəlxalq müqavilələri qəbul edərək dünya birliyinin bir hissəsi olduğunu qəbul edir. Azərbaycan bu gün onlarla beynəxlaq qurumlarla sıx əməkdaşlıq edir. Onları şərti olaraq üç qrupa bölmək olar: 1) BMT-nin orqanları və ixtisaslaşmış təşkilatları; 2) iqtisadi, siyasi, sosial-humanitar və digər beynəlxalq təşkilatlar; 3) beynəlxalq klublar, icmalar, birliklər və sair. Azərbaycanın BMT-nin ixtisaslaşmış təşkilatlarının işində, daha dəqiq desək, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Sənaye İnkişafı Təşkilatının (UNIDO), Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF), Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatının (UNESCO), Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Uşaq Fondunun (UNICEF) fəaliyyətində iştirakının əhəmiyyəti olduqca böyükdür. Bundan başqa ölkəmiz Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST), Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı (ÜMT), Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatı (ÜƏMT), Beynəlxalq Əmək Təşkilatı (BƏT), Beynəlxalq Atom Enerjisi Təşkilatı (BAEA), Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO), BMT Təhlükəsizlik Şurasının Terrorla Mübarizə Komitəsi (CTC), Beynəlxalq Cinayət Polisi Təşkilatı (İnterpol) və sairlə də sıx işbirliyindədir. İslam Konfransı Təşkilatı, Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı, Müstəqil Dövlətlər Birliyi, Avropa Şurası, Avropa Birliyi və digər regional qurumlarla da işbirliyi ölkəmzin xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Beynəlxalq klublar, icmalar, birliklərin işində də Azərbaycan fəal iştirak edənlər sərasəndadər. Buna misal kimi “Valday” klubunu və digərlərini göstərmək olar.
Anti-Azərbaycan fəaliyyəti uğurla dəf edilir
Beynəlxalq qurumlarla əməkdaşlıq Azərbaycana çoxsaylı dividendlər qazandırır. Bu da təsadüfi deyil. Müasir dünyanın real güc mərkəzlərinin, regional və beynəlxalq münasibətlərin hazırkı durumunun nəzərə alınması fonunda ölkəmiz özünün xarici siyasət strategiyasını dəqiq müəyyənləşdirir.
Eyni zamanda quruluan əməkdaşlıq anti-Azərbaycan addımlarını uğurla neytrallaşdırmağa imkan verir. Qərbi Azərbaycandan olan bir qrup ziyalı ilə görüşündə Laçın yolunda baş verən aksiyadan danışarkən bu xüsusda prezidenti İlham Əliyev bəzi maraqlı məqamlara toxunub: “Bu gün Laçın yolunda baş verən hadisələr növbəti anti-Azərbaycan isterikasına səbəb olub. Burada təkcə Ermənistan yox, bəlkə də onlardan daha çox onların xaricdəki havadarları, onların arxasında dayanan dövlətlər yenə də Azərbaycana qarşı qarayaxma kampaniyası başlamışdır... Artıq bir neçə gündür ki, xüsusi canfəşanlıqla seçilən bəzi ölkələr bizə qarşı növbəti çirkin planlarını həyata keçirmək əzmindədir. Amma hələ ki, bir şey əldə edə bilmirlər, neçə gündür əlləşirlər...Yəni, Laçın yolunda baş verən hadisə gün kimi aydındır. Bu, bizim legitim hüququmuzdur... Ancaq bu gün bu vəziyyət tamamilə təhrif edilmiş tərzdə təqdim olunur. Yenə yalan, yenə iftira, yenə böhtan, kim bunu edir, biz hamımız yaxşı bilirik. Yenə də deyirəm, Ermənistan dövləti hazırda burada ilk sıralarda deyil. Amma bu, bizi heç nədən çəkindirməyəcək. Biz artıq bunu dəfələrlə sübut etmişik və İkinci Qarabağ müharibəsi bunu göstərdi, müharibədən keçən iki il bunu göstərdi. Heç kim bizə təsir göstərə bilməz”. Azərbaycana qarşı BMT-də və digər qurumlarda cəhdlərin iflasa uğraması məhz ölkəmzin çoxtərəfli səmərəli əlaqələri sayəsində neytrallaşdırılır. Bu, Azərbaycanın münasibətlərində düzgün mövqe seçməsinin faktiki təzahürüdür. Azərbaycanın indiki beynəlxalq vəziyyəti xarici siyasət sahəsində hər hansı bir qütbə və yaxud istiqamətə açıq nümayiş etdirilən üstünlük verilməməsi ilə müşayiət edilir. Nəticədə ölkəmiz beynəlxalq aləmdə uğurlu manevr imkanları qazanır. Müstəqillik və dövlətçilik mənafelərini qorumaq, bu sahədə qarşıya çıxan problemləri beynəlxalq aləmin dəstəyi ilə həll etmək üçün Azərbaycan diplomatiyasının uğurudur. Bu uğura beynəlxalq və regional təşkilatlarla sıx əlaqələr yaratmaq mühüm töhfələr verir. Hazırda regionda və dünyada baş verən əsas iqtisadi, siyasi, mədəni hadisə və proseslərdə Azərbaycan dövləti layiqincə təmsil olunur, öz mövqeyini bildirir və mənafelərini qoruyur. Bu istiqamətdə siyasətin davamlı xarakteri Azərbaycana yeni nailiyyətlər vəd edir.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
