Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzin deyib ki, Laçın dəhlizi ətrafında vəziyyətin gərginləşməsi Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi üzərində işi çətinləşdirir:
“Təbii ki, hazırda Laçın dəhlizi ətrafında vəziyyətin gərginləşməsi kimi hadisələr danışıqların, o cümlədən sülh müqaviləsi ilə bağlı fonu çətinləşdirməyə bilməz. Rusiya tərəfi vəziyyəti yerində həll etmək üçün səylər göstərir. Biz Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşmasının bütün yolları üzrə birgə işlərin tezliklə bərpasına ümid edirik”.
Onun sözlərinə görə, indiki halda sənədin razılaşdırılması vaxtı o qədər də vacib deyil:
“Əsas odur ki, Bakı və İrəvan regionda sabit və ədalətli sülhə təminat verəcək qarşılıqlı məqbul həllə nail ola bilsinlər. Moskva Rusiya, Ermənistan və Azərbaycan liderlərinin oktyabrın 31-də Soçi sammitinin yekunlarına dair üçtərəfli bəyanatına uyğun olaraq danışıqlar prosesinə kömək etməyə hazırdır”.
Görünən budur ki, Rusiyanın bu məsələdəki rəsmi ritorikası Qərb və ABŞ-dan fərqlənir. Onlar Bakıdan bağlamadığımız yolu açmağı tələb edirlər. Rusiya isə məsələni Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması kontekstindən dəyərləndirir. Belə qənaətə gəlmək olarmı ki, Rusiya prosesə daha yaxın olduğundan onun mahiyyətini daha gözəl bilir?
Azərbaycan Sosialist Partiyasının sədri Elşən Həsənov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Qaluzinin nə deməsindən asılı olmayaraq, ortada olan fakt Rusiyanın siyasi hakimiyyətinin bu işdə maraqlı olmadığının birbaşa göstəricisidir:
“Mən dəfələrlə demişəm, yenə də o fikirdəyəm ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında imzalanacaq sülh sənədi yalnız Azərbaycan ərazilərində vəziyyətin tam sabitləşməsindən sonra – burada sülhməramlı ad altında yerləşən, əslində isə işğalçı hərbi birləşmə funksiyasını yerinə yetirən rus hərbi kontingentinin çıxarılması, yerlərdə məskunlaşmış erməni silahlı dəstələrinin zərərsizləşdirilməsi, Azərbaycanın bu ərazilərdə qanunlarının və suveren hüquqlarının tam bərpa edilməsindən sonra imzalana bilər.
Əslində Azərbaycan və Ermənistan üzərində nəzarəti saxlamağa, öz hərbi varlığını Azərbaycanda bu cür yollarla təmin etməyə çalışan Rusiyanın digər çıxış yolu da yoxdur.
Ötən müddət ərzində Ermənistanla Azərbaycan arasında Qərbin vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqların müsbət nəticələr verəcəyindən əndişələnən Rusiya, təbii ki, fitnəkar addımlar ataraq vəziyyətin daha da gərginləşdirilməsində maraqlıdır və onların sülh, stabilliklə bağlı dedikləri yalnız acı gülüş doğura bilər.
Tədbir yerindən çəkilərək yayılmış videomateriallardan da göründüyü kimi, yolu Azərbaycan tərəfində iştirakçı olaraq orada iştirak edən ictimai fəallar deyil, məhz Rusiya hərbi kontingentinin üzvləri bağlayıb. Əlbəttə ki, Azərbaycan tərəfinin apardığı təbliğati işlər zəif olduğundan, dünya mətbuatı bundan bizim əleyhimizə istifadə edir ki, bu da əleyhimizə işləyən faktorlardan biridir. Yaddan çıxarmaq olmaz ki, diplomatiyanın təsir qüvvəsini artırmaqdan ötrü hərbi qüvvənin tətbiqindən, hərbi qüvvənin tətbiqinə bəraət qazandırmaqdan ötrü isə diplomatiyadan istifadə edilməlidir.
İndiki halda, hərbi üstünlüyümüzün olmasına baxmayaraq, diplomatik priyomlardan, dünya media vasitələri ilə sıx əlaqələr qurmadan, təbliğat maşınımızı tam gücü ilə işə salmadan proseslər müəyyən müddətə uzana bilər ki, bu da arzuolunmazdır.
Qaluzin kimilərin və yaxud Rusiya rəsmi dairələrinin isə vəziyyətlə bağlı dediklərinə ciddi əhəmiyyət vermək lazım deyil. Məsələnin daha dolaşıq düyünə düşməsi məhz Rusiyanın əlinə oynayır ki, bu da, yuxarıda qeyd etdiyim kimi, onun Qafqazda hərbi varlığının qorunub saxlanmasına yönəlik bir məsələdir.
İş ki, qaldı Ermənistanla Azərbaycan arasında imzalanması nəzərdə tutulan sülh müqaviləsinə, düşünürəm ki, bu məsələdə tərəflər Rusiyanı proseslərdən kənarda qoymaq şərti ilə yalnız ikitərəfli danışıqların aparılması yolu ilə iradə nümayiş etdirməlidirlər.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Türkmənistanda səfərdə olarkən işlətdiyi: “Məsələ 2024-cü ilə qədər həllini tapacaq”, – kimi ifadə hansısa proseslərin getdiyini və bu proseslərin bəlli bir müddətə həllediləcəyini özündə ehtiva edən bir açıqlamadır.
Hər hansı bir halda qəti şəkildə bircə faktoru əsas götürməliyik – Rusiya faktorunu. Rusiyanın bu ərazilərdə mövcudiyyətini qoruyub saxlaması nəinki Qafqaza, hətta deyərdim ki, bütün regiona bir təhdiddir.
İstər Ermənistan, istərsə də Azərbaycan, qəti şəkildə rus hərbi kontingentinin və Rusiya bazalarının bu ərazilərdən çıxarılmasına nail olmasaq, istər ölkələrimizdə, istərsə də regionda sülhə nail olmaq müşkül məsələ olaraq qalacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
