“Gün gələcək Qərbi Azərbaycandan olan soydaşlarımız, onların yaxınları, uşaqları, nəvələri tarixi diyarımız olan Qərbi Azərbaycana qayıdacaqlar. Mən əminəm ki, bu gün gələcək və əminəm ki, Qərbi azərbaycanlılar böyük coşqu və həvəslə öz doğma torpaqlarına qayıdıb orada yaşayacaqlar”. Bu fikirləri Prezident İlham Əliyev Qərbi Azərbaycandan olan bir qrup ziyalı ilə görüşündə söyləyib.
“Bunu deməyə əsas verən bir çox amillər var. Onlardan yəqin ki, ən önəmlisi xalqımızın tarixi yaddaşıdır. Bu gün Zəngilan rayonunun Ağalı kəndinin nümunəsi bunu deməyə əsas verir. Bu gün Zəngilan rayonunun Ağalı kəndində yaşayan insanların böyük əksəriyyəti, eyni zamanda, uşaqlar, gənclər onlar üçün doğma olan o torpaqları heç vaxt görməmişlər. Torpaq həsrəti və Vətən sevgisi onları oraya getməyə vadar etdi. Onların arasında hətta Bakıdan, Sumqayıtdan gedənlər də az deyil. Yəni, bu, xalqımızın xüsusiyyətidir, torpaq həmişə çəkir. Əminəm ki, Qərbi azərbaycanlılar da bu fikirlə, bu arzu ilə yaşayırlar”, - deyə ölkə başçısı vurğulayıb.
Prezident Əliyev bəyan edib ki, azərbaycanlıların öz yurdlarına qayıtması indiki tarixi mərhələdə dövlətin əsas hədəfidir.
Qərbi azərbaycanlıların öz yurdlarına yenidən qayıdışının hansı mümkün olan formaları var?
“...Bu məsələyə dövlət səviyyəsində start verildi”
Qərbi Azərbaycan İcmasının İdarə Heyətinin sədri, Milli Məclisin deputatı Əziz Ələkbərli “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, qərbi azərbaycanlılar son 200 il ərzində zaman-zaman öz tarixi torpaqlarından, dədə-baba yurdlarından deportasiya olunublar. Ə.Ələkbərli xatırlatdı ki, Türkmənçay müqaviləsi bağlanandan sonra bu əraziyə qonşu dövlətlərdən, Yaxın Şərqdən xeyli sayda erməni köçürülüb gətirilib. “Ermənilər bu ərazilərə köçürüldüyü ilk gündən həmin ərazidə etnik təmizləmə aparılıb və bu etnik təmizləmə eyni zamanda həmin ərazilərdə azərbaycanlıların büt5ün tarixi, mədəni irsinin məhv edilməsi ilə müşaiyət olunub. Bildiyiniz kimi, XX əsrdə 4 dəfə soydaşlarımız o ərazilərdə ermənilər tərəfindən deportasiyalara və soyqırımlara məruz qalıblar. Bu deportasiya və soyqırımlar 1905, 1918-1920, 1948-1953, sonuncu dəfə isə 1988-1991-ci illərdə həyata keçirilib. Təkcə elə sonuncu deportasiya zamanı həmin ərazilərdən bizim 300 minə yaxın soydaşımız 300-ə yaxın yaşayış məntəqəsindən qovulub çıxarılıbdı ki, Qərbi Azərbaycan İcmasının inzibati binasında Qərbi Azərbaycan əsilli ziyalılarla görüşdə cənab Prezident də bu rəqəmləri bir daha xatırlatdı. Əslinə qalanda qərbi azərbaycanlılar heç vaxt öz dədə-baba torpaqlarına qayıtmaqdan imtina etməyiblər. Sadəcə olaraq, bildiyiniz kimi, sonuncu deportasiyadan az sonra suveren ərazilərimiz ermənilər tərəfindən işğal olundu, Qarabağ münaqişəsi tədricən Qarabağ müharibəsinə çevirildi və artıq Qarabağ məsələsi dövlət və millət olaraq bizim üçün bir nömrəki məsələyə çevirildi. Ona görə də Qərbi Azərbaycan məsələsi bir addım geriyə qalası oldu. Çünki bütün xalqımız, o cümlədən də Qərbi Azərbaycandan gələn soydaşlarımız üçün Qarabağ məsələsi hər şeydən öndə idi. Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyəti olaraq (o vaxt Qaçqınlar Cəmiyyəti kimi fəaliyyət göstərirdik-Ə.Ə) elan etdik ki, bizim Qərbi Azərbaycan uğurunda mübarizəmiz torpaqlarımız işğaldan azad edilənə qədər Qarabağ uğurunda mübarizənin tərkib hissəsidir. 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra təbii ki, işğal altında olan Qarabağ və Şərqi Zəngəzur torpaqlarımız 30 ildən sonra düşmən işğalından azad olundu. Beləliklə, bizim qarşımızda yeni perspektivlər açıldı. 1988-1991-ci illərdə Qarabağ müharibəsinin ilk mərhələsində elə Qarabağ münaqişəsinin tərkib hissəsi kimi həmin ərazilərdən qovulan soydaşlarımızın tarixi dədə-baba ocaqlarına qayıtmaqla bağlı inamı daha bir az da artdı. Qərbi Azərbaycan İcmasının inzibati binasının açılışı ilə də demək olar ki, bu məsələyə dövlət səviyyəsində start verildi. Qarabağ icmasının vaxtilə yerləşdiyi binanın Qərbi Azərbaycan icmasına verilməs də cənab Prezidentin vurğuladığı kimi, həm də bir rəmzi məna daşıyır. Bu binada yerləşən məcburi köçkün soydaşlarımız artıq öz dədə-baba yurdlarına qayıtdılar və bundan sonra fəaliyyətini bu binada davam etdirəcək Qərbi Azərbaycan İcmasının üzvlərinin də dədə-baba torpaqlarına qayıtması perspektivi açılır. Bu görüş zamanı cənab Prezident qarşımızda vəzifələr qoydu, tapşırıqlar verdi, Qərbi Azərbaycana qayıdışla bağlı konsepsiyanın hazırlanmasını vacib bildi. Heş şübhəsiz ki, Qərbi Azərbaycan İcması bu istiqamətdə fəaliyyətini davam etdirəcəkdi”.
Ə.Ələkbərli vurğuladı ki, son 200 ildə Qərbi Azərbaycanda ermənilər təerəfindən soydaşlarımıza qarşı saysız-hesabsız cinatətlər törədilib. Ə.Ələkbərlinin sözlərinə görə, Qərbi Azərbaycan İcmasının qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri də Qərbi Azərbaycan həqiqətlərini bütün faktlarla, sənədlərlə, sübutlarla masa üzərinə qoymaq, bunların hamısını beynəlxalq müstəviyə çıxarmaq və bu cinayətləri törədən erməni millətçilərinin, bu günkü Ermənistan dövlətinin bütün bu cinayətlərə görə beynəlxalq məhkəmələr qarşısında dayanması məsələsidir. Ə.Ələkbərli qeyd etdi ki, ermənilər 200 ildə xalqımıza qarşı törətdikləri bütün cinayətlərə görə cəzasız qalıblar, amma bu belə davam edə bilməz, onlar bu cinayətləri üçün cavab verməli olacaqlar. “Bizim əsas vəzifələrimizdən biri də daxili auditoriya ilə işləmək olacaq. Cənab Prezident bunu xüsusi vurğuladı. Biz ilk növbədə insanlarımızın öz dədə-baba yurdlarına bağlılğının qırılmasına imkan verməyəcəyik, əcdadlarımızın min illər boyu həmin ərazidə yaratmış olduqları mədəni, tarixi, mənəvi irsə sahib çıxmalarını təmin edəcəyik. Hesab edirik ki, fiziki qayıdışdan əvvəl soydaşlarımızın həmin torpaqlara mənəvi qayıdışı təmin olunmalıdır. Qərbi Azərbaycan İcması bu işləri görəcəkdi. Biz Qərbi Azərbaycan İcması olaraq Qərbi Azərbaycan ərazisində azərbaycanlılar yaşamış bütün kəndlər üzrə icmalar yaratmışıq. Bu icmalar hamısı rayonlar üzrə icmalarda birləşib və bu icmalar vasitəsilə biz həmin ərazilərdəki xalqımıza məxsus olan bütün mədəni irsin, faktların, sənədlərin toplanmasını çox asanlıqla həyata keçirə bilirik. Bildiyiniz kimi həmin torpaqlar tarixin ilk çağlarından bəri Azərbaycan xalqının etnogenezində iştirak edən müxtəlif türk tayfalarının, türk xalqının, Azərbaycan xalqının, Azərbaycan dövlətinin tarixi vətəni olub. Biz bu faktların, sənədlərin hamısını masa üzərinə qoyacağıq. Onları ən müxtəlif dillərdə beynəlxalq ictimaiyyətə çatdıracağıq”.
Ə.Ələkbərli əlavə etdi ki, İcmanın görəcəyi işlər sırasında xarici ölkələrin hamısında Qərbi Azərbaycan İcmasının ofisini formalaşdırmaq da dayanır. Bunun artıq planlaşdırıldığını deyən Ə.Ələkbərlinin sözlərinə görə, xaricdəki Azərbaycan diasporunun bütün üzvlərinin bu məsələyə səfərbər olunmasını təmin etməyə çalışacaqlar ki, dünya bütün bu həqiqətlərdən, Qərbi Azərbaycan həqiqətlərindən halı olsun.
Ə.Ələkbərli deyir ki, əsas hədəflərindən biri Qərbi Azərbaycan ruhunda tərunda tərbiyə olunmuş yeni bir nəsil formalaşdırmaqdır. “Cənab Prezident də dedi ki, biz bunu sülh yolu ilə etmək istəyirik.
Ermənilər yalandan hay-küy salırlar ki, guya Azərbaycan dövləti, azərbaycanlılar Ermənistana qarşı torpaq iddiasındadırlar. Əslində, biz heç bir ölkəyə qarşı torpaq iddiasında deyilik. Amma oradakı dədə-baba yurdlarımızın, evlərimizin iddiasındayıq. Bu insanlar 34 il bundan əvvəl ermənilər, Ermənistan dövləti tərəfindən vəhşicəsinə qovulublar, onların öz ata-baba yurdlarına qayıtmağa tam mənəvi hüququ var. Bu tamamilə beynəlxalq hüquqa da uyğundur. Yənib bunu ermənilər müxtəlif tərəflərə yozmağa çalışsalar da, bu bir faktdır, bu bir sənəddir, hər şey ortadır. Bu insanlar niyə öz evlərinə gedib yaşamasınlar? Dədə-babalarının məzarlarını ziyarət etməsinlər? Bu gün ermənilər Xankəndidə yaşayan 5-10 ermənin hüquqlarını beynəlxalq müstəviyə qaldırmağa çalışırlar. Halbuki, dünya ictimaiyyətindən gizlətməyə çalışırlar ki, elə bu münaqişənin birinci mərhələsində Ermənistan SSRİ-nin vətəndaşı olan azərbaycanlıları kütləvi şəkildə ordan qovub çıxarıblar. Bu 300 min insanın niyə ora qayıtmaq hüququ olmasın?...”
Ə.Ələkbərli vurğuladı ki, qərbi azərbaycanlıların dinc yolla öz yurdlarına qayıtması üçün ortada dövlətin, ölkə başçısının iradəsi, soydaşlarımızın ciddi istəyi, arzusu var.
İradə SARIYEVA
