Bakıda yaşayan və əslən Qərbi Azərbaycandan olan şəxslər yerli “JEK”lərdə qeydiyyata alınır. Bu barədə baki-xeber.com-a artıq qeydiyyatdan keçmiş qərbi azərbaycanlılar məlumat verib. Məlumatımıza görə, proses Nəsimi, Xətai rayonlarında başlyıb. Qeydiyyatdan keçən sakinlər bildirirlər ki, qeydiyytda olduqları ünvanlar üzrə “JEK”-lərdən şəxsiyyət vəsiqələri ilə onlara yaxınlaşmaq xahiş olunub. Nəsimi rayonu 4-cü mikrorayon ərazisində yaşayan Qarayevlər ailəsindən alıdığımız məlumata görə, onlara zəng vurulub və “ailə üzvlərinizin şəxsiyyət vəsiqəsini götürüb “JEK”ə gəlin” deyiblər.
“Bizə zəng edib dedilər ki, qərbi azərbaycanlılar qeydiyyata alınırlar, şəxsiyyət vəsiqənizi götürüb bura gəlin. Getdik, bizi qeydiyyata aldılar. Qeydiyyata alınmağımızın səbəbini soruşduqda əməkdaşlar bildirdilər ki, bu barədə hər hansı bir məlumatları yoxdur, sadəcə onlara qərbi azərbaycanlıları qeydiyyata almaları barədə tapşırıq verilib. Amma bizim özümüzün müəyyən ehtimallarımız var ki, ola bilsin, bizim qaçqınlıq statusumuzu qaytaracaqlar, bəlkə də Ermənistana qarşı haqlı təzminat davası açılacaq. Biz dəqiq bilmirik. Yəqin ki, rəsmi qurumlar buna aydınlıq gətirəcək”- deyə müsahibimiz bildirdi.
Nəsimi rayonu “Xutor” yaşayış massivində yaşayan, əslən Qərbi Azərbaycandan olan Nəsibovlar ailəsi də bildirdi ki, “JEK” tərəfindən qeydiyyata alınıblar, amma onlara da əlavə izah verilməyib.
“...Tarixi dədə-baba yurdlarına geridönüşü təmin etmək üçün əlimizdə çox ciddi sənədlər olmalıdır”
Bu səbəbdən məsələ ilə bağlı İrəvan Türk Cümhuriyyəti Millət Şurasının sədri, qərbi azərbaycanlılarla əlaqədar bir çox təşəbbüslərin müəllifi, professor Qafar Çaxmaqlı ilə əlaqə saxladıq. “23 dekabr 1947-ci ildə SSRİ Nazirlər Soveti Stalinin imzası ilə Ermənistanda yaşayan azərbaycanlıların Kür-Araz ovlağına köçürülməsi ilə bağlı bir qərar verib. Bu qərardan sonra 150 min azərbaycanlı Ermənistandan çıxarılıb. 23 dekabr deportasiya günü kimi qeyd olunur. Biz də İrəvan Türk Cumhuriyyəti olaraq bu günü deportasiya günü olaraq qəbul etmişik. Həmin gün də müəyyən tədbirlər həyata keçirmişik, bundan sonra da beynəlxalq təşkilatlara Azərbaycan türklərinin Ermənistandan çıxarılmasının qanunsuz olduğunu, bunun onlara qarşı sürgün siyasətinin tərkib hissəsi olduğunu ortaya qoymuşuq.
Sizin sualınıza gəlincə, Ermənistandan qovulan azərbaycanlıların heç zaman statistikası aparılmayıb. Ona görə də ayrı-ayrı şəxslər, ayrı-ayrı dövlət yetkililəri və ictimaiyyət nümayəndələri, ictimai təşkilatların rəhbərləri qərbi azərbaycanlıların sayı ilə bağlı fərqli rəqəmlər səsləndirirlər. Mən bu fikirdəyəm ki, Ermənistandan 1988-ci təxminən 300-350 minə yaxın azərbaycanlı köçürülüb. Bu qədər insan qovulub. Dediyim kimi, indiyə qədər qərbi azərbaycanlıların statistikası aparılmayıb. 1990-cı ildə Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyəti yaranandan sonra ordan qovulan azərbaycanlıların malı-mülkü, orada qalan digər əmlakı ilə bağlı fəaliyyət olmuşdu. Ayrı-ayrı zamanlarda onlarla görüşülüb, söhbətlər aparılıb, onların ərizələri alınıb toplanmışdı. Bu sahədə xeyli iş görülsə də, amma ortada hələ heç nə yoxdur. Həmin sənədlərin də harda olunduğu bilinmir. Fərqli sözlər söyləyirlər. Bəziləri deyir ki, bu sənədlər Qaçqınlar Komitəsinə verilib, Qaçqınlar Komitəsi də deyir ki, onlarda elə sənədlər yoxdur. Bu məsələ də böyük mübahisəli məsələ kimi ortadadır. Yəni o vaxt Ermənistandan qovulan azərbaycanlıların statistikasını tam şəkildə aparmaq mümkün olmayıb. Amma Azərbaycanın Qarabağdakı böyük zəfərindən sonra Ermənistandakı yaşayış məskənlərimizə geri dönüşü hardasa təmin etmək üçün Azərbaycan dövlətinin apardığı siyasət düzgün bir siyasətdir. Əvvəlcə əlimizdə bu sənədlər olmalıdır ki, oradan hansı sayda azərbaycanlılar hansı şəraitdə, necə qovulub çıxarılıb. Buna görə də, mən indi bilmirəm bu statistikanı dövlət aparır, yoxsa yeni yaradılan Qaçqınlar İcması aparır, onu deyə bilmərəm. Amma hər iki halda çox yaxşı bir fəaliyyətdir. Bunu biz mütləq etməliyik, çünki tarixi dədə-baba yurdlarına geridönüşü təmin etmək üçün əlimizdə çox ciddi sənədlər olmalıdır. Ciddi sənədləri ortaya qoyub beynəlxalq təşkilatlara da müraciət etmək və o ərazilərə geri dönüşü təmin etmək olar. Çünki BMT-nin bütün sənədlərində əhali faktoru önə çəkilir, əhalinin arzusu, yəni keşmiş yaşayış yerinə geri dönüşü məsələsi gündəmə gətirilə bilər və bu da beynəlxalq normadır. Beynəlxalq normanın bizə verdiyi imkanlardan istifadə edə bilərik”.
Q.Çaxmaqlının sözlərinə görə, siyahıyaalınma nəticəsində Ermənistandan qovulan azərbaycanlıların sayı ilə bağlı əldə etdiyimiz bilgilər bizə imkan verəcək ki, ayrı-ayrı yerlərdə, rayonlarda insanların nəsillərinin də statistikasını apara bilək. 1988-ci ildə 250 min insan oradan qovulubsa indi onların sayı, şübhəsiz ki, 35 ildə artıb. “Onların nəsillərinin davamçıları da o siyahıya daxil edilməlidir. Həmin nəslin başqa yerlərdə doğulan nümayəndələri də o statistikaya daxil edilməlidir. Digər bir məsələ də onlara status verilməsidir ki, bu da bərpa olunmalıdır. Bilirsiz ki, 1990-cı illərin sonlarına qədər qərbi azərbaycanlıların müəyyən bir statusu vardı. Amma o status ləğv edildi”.
Q.Çaxmaqlı dedi ki, Azərbaycanda qərbi azərbaycanlıların statusu ləğv edilsə də, amma Erməmistanda Azərbaycandan köçüb gedən ermənilərin statusu ləğv edilməyib. “Onlar Azərbaycanda yaşadıqlarını təsdiq edən sənədlərlə beynəlxalq məhkəmələrə, beynəlxalq təşkilatlara müraciət edə bilirlər, amma biz bu imkandan məhrumuq. Çünki biz müraciət edərkən artıq Azərbaycan vətəndaşı kimi müraciət etməyə məcburuq. Bu da hər hansı bir nailiyyətin əldə olunmasına məhdudiyyət yaradır. Şübhəsiz ki, Ermənistana qarşı təzminat davalarının açılması üçün müəyyən statusun olması lazımdır. Qaçqınlıq statusunun olması vacibdir. Biz də İrəvan Türk Cumhuriyyəti olaraq Milli Məclisə bu statusun bərpa edilməsi üçün müraciət etmişik. Bildiyimə görə, ayrı-ayrı millət vəkilləri də Milli Məclisdə bu məsələni qaldırıblar. Bunu indi gündəmə daşımaq yaxşı bir haldır. Ermənistanı müəyyən mənada məhkum etmək, ona qarşı təzminat davaları açmaq və nailiyyətlər əldə etmək, hüququ mövqeyə gətirmək üçün bu iş davam etdirilməlidir. Biz də bunu dəstəkləməkdə davam edəcəyik”-deyə Q.Çaxmaqlı qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
