“Luys” Fondu “Avropa İttifaqında enerji böhranı və Azərbaycanın qaz faktoru” adlı araşdırmasını təqdim edib. Araşdırmada bir sıra məsələlər ümumiləşdirilib.
Əsas mahiyyət ondan ibarətdir ki, bəs Avropa İttifaqının Ermənistan-Azərbaycan danışıqlar prosesində vasitəçilik səyləri enerji sektorunda Azərbaycanla əməkdaşlığa görə tam obyektiv ola bilməz: “2020-ci ilin sonunadək Azərbaycan, 44 günlük müharibəyə baxmayaraq, Cənub Qaz Dəhlizinin (CQD) sonuncu komponentini uğurla istifadəyə verib və Avropa bazarına birbaşa qaz tədarükünə başlayıb”.
Fond bütün bunları təhlil edərək 7 istiqamət üzrə qruplaşdırıb. Məsələn, araşdırmada qeyd edilir ki, Azərbaycan Avropa qaz bazarında öz mövqeyini möhkəmləndirərək, Aİ-də “qeyri-rus qazına” yüksək tələbatı nəzərə alaraq, eyni zamanda, Aİ-nin qərar qəbul etmə prosesinə siyasi təsirini artırdı. Guya buna görə Aİ Azərbaycandakı bir sıra çatışmazlıqları görməzdən gəlir. Bu səbəbdən Aİ-nin tərəflər arasında vasitəçilik missiyası tərəfsiz ola bilməz. Digər bir arqument ondan ibarətdir ki, Azərbaycan təkcə bu ilin birinci yarısında Aİ-yə qaz ixraxcından 5 milyard avroya yaxın vəsait əldə edib. Qeyd olunur ki, neft-qaz gəlirləri hərbi xərclərin daha da artırılmasına yönəldiləcək, danışıqlarda aqressiv mövqe sərgilənəcək. Başqa bir arqument odur ki, Aİ və digər region ölkələrinin enerji-tranzit marşrutlarının şaxələndirilməsində maraqlı olmasından istifadə edən Azərbaycan və Türkiyə ərazi iddialarını gizlədərək, şərq-qərb enerji infrastrukturunun genişləndirilməsini “Zəngəzur dəhlizi” adlandırmağa çalışırlar. Digər bir arqument isə odur ki, Moskva ilə Brüssel arasında birbaşa enerji əməkdaşlığının sona çatması ilə Türkiyə geosiyasi və regional təsirə malik mühüm enerji tranzit mərkəzinə çevrilib. Türkiyənin bu yeni statusu həm Moskvanı, həm də Brüsseli mühüm xarici siyasət qərarları, o cümlədən Cənubi Qafqazla bağlı məsələlərdə Ankaranın maraqlarını nəzərə almağa daha da məcbur edəcək.
“Əgər belə bir yanaşma olsaydı, o zaman bizim qaldırdığımız məsələlər qurum üçün prioritet olardı”
Bu və digər məsələlərlə bağlı Yeni Yol Partiyasının sədri Ramil Hüseynova bir sıra suallar ünvanladıq:
- Ümumilikdə, Fondun dəyərləndirməsini necə qiymətləndirirsiniz?
- Bütövlükdə, subyektiv məqamlar çoxdur. Doğru yanaşma deyil ki, enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə görə Avroittifaq Azərbaycanın tərəfində olacaq, birtərəfli vasitəçilik edəcək. Əgər belə bir yanaşma olsaydı, o zaman bizim qaldırdığımız məsələlər qurum üçün prioritet olardı. Məsələn, Aİ Azərbaycana işğal dövründə dəyən böyük həcmdə maddi zərəri gündəmə gətirərdi. Avropa qurumlarında ara-sıra Azərbaycana qarşı qətnamələr qəbul olunmazdı. Müharibədən sonra yenə bu yöndə çağırışlar olur. Belə olan halda tərəflər arasında vasitəçi olan Avroittifaq necə Azərbaycanın tərəfini tuta bilər ki? Üstəlik onu da nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanın Avropa İttifaqının qaz təchizatında payı 2 faizdən çoxdur. Bu isə çox kiçik rəqəmdir.
- Adicə minaların təmizlənməsi məsələsində Avroittifaq ölkəmizə pul ayırmaqdan yayınır...
- Tamamilə doğrudur. Əgər Aİ Azərbaycana iddia edildiyi kimi xüsusi maraq göstərirsə, o zaman bəs niyə bu problemi görməzdən gəlir? Halbuki, minaların təmizlənməsi humanitar xarakterli məsələdir. Müharibədən keçən 2 il ərzində yüzlərlə hərbçimiz, mülki şəxs minaya düşərək ya həyatını itirib, ya da şikəst olub. Buna baxmayaraq, Aİ hələ də minaların təmizlənməsi ilə bağlı Azərbaycana ciddi həcmdə maliyyə yardımı göstərməyib, texniki köməklik etməyib.
- Görünən odur ki, erməni maraqlarından çıxış edən dairələr Aİ-Azərbaycan əməkdaşlığından qıcıqlanırlar və Brüssel formatını pozmaq istəyirlər. Siz necə düşünürsünüz?
- Əlbəttə, açıq görünür ki, Ermənistan tərəfi Avroittifaqın vasitəçiliyində maraqlı deyil. Bu səbəbdən bütün vasitələrlə çalışırlar ki, Brüssel formatı fiaskoya uğrasın. Baxmayaraq ki, ermənilərin maraqlarından çıxış edən Fransa Aİ-nin aparıcı üzvüdür. Ancaq erməni tərəfinin əsas istəyi ATƏT-in Minsk Qrupunun yenidən təşəbbüsü ələ almasıdır. Bu isə əsla mümkün olan iş deyil.
- Həm də Türkiyənin regionda və dünyada artan rolundan, təsir imkanlarından narahatdılar...
- Bəli, müşahidələr göstərir ki, Türkiyənin artan imkanları onları çox narahat edir. Bunun önləmək üçün müxtəlif təşəbbüslərlə çıxış edirlər. Ancaq hesab edirəm ki, bu cəhdlər bir səmərə verməyəcək.
Vidadi ORDAHALLI
