Bəzi ölkələr rəsmi bəyanat yayaraq, Azərbaycandan “Laçın yolu”nu açmağı tələb edirlər. Azərbaycan dəfələrlə bəyan edib ki, heç bir yolu bağlamayıb. Biz orada yalnız etiraz aksiyası keçiririk. Yolu bağlayan Rusiya sülhməramlılarıdırsa, onda niyə bu tələbi bizdən edirlər?
Politoloq Rəşad Bayramov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, burada iki məqam var: “Birincisi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan Laçın yolunu bağlamaması ilə bağlı beynəlxalq ictimaiyyəti və ayrı-ayrı dövlətləri inandıra bilməyib. Bu düzgün qurulmayan işin nəticəsi, ayrı-ayrı ölkələrdə olan səfirlərimizin də fəaliyyətsizliyinin nəticəsi ola bilər. İkinci məqam ondan ibarətdir ki, ayrı-ayrı dövlətlər Laçın yolunun Azərbaycan tərəfindən bağlanmadığına dair fikirlərə sadəcə inanmaq istəmirlər. Yəni onlar üçün sərf edir ki, bu və ya digər məsələlərdən istifadə edib Azərbaycanla bağlı müəyyən addımlar atsınlar, müəyyən qərarlar versinlər. Amma problemin kökü əsas nədən ibarətdir? Xatırlayırsızsa, aksiya başlayan ilk günlərdə bizim ekoloqlar, ayrı-ayrı struktur rəhbərlərinin Xocalıya getdiyi səfər müddətində belə ilkin ajiotaj ondan ibarət oldu ki, bütün mətbuatda Laçın yolu bağlandı deyə xəbərlər yayıldı. İlk təməli bizim bəzi media qrupları da çox yalnış qurdular. Erməni tərəf də bu məqamdan aktiv şəkildə istifadə edərək, bir sıra dövlətləri öz arxasına almağı bacardı. Bir tərəfdən konkret bizim düzgün izah etməməyimizdisə, ikinci tərəfdən isə bir sıra dövlətlərin sadəcə olaraq bu məsələdən istifadə etməsidir. Azərbaycana təzyiq göstərmək üçün bundan məharətlə istifadə etdilər”. Politoloq hesab edir ki, hətta Laçın yolunun bağlanmasında belə bir problem yoxdu. Bununla bağlı kimin nə deməsindən asılı olmayaraq, əgər mən öz ərazimdə sərbəst hərəkət edə bilmirəmsə, mənim ərazimdən keçən yol üçtərəfli müqavilə ilə humanitar dəhliz funksiyası əvəzinə silah daşınması, separatçı rejimə dəstək verilməsi üçün istifadə olunursa, Azərbaycanın tam haqqı çatır o yolu bağlasın. Çünki ortada fakt var və fakt ondan ibarətdir ki, Azərbaycanın bu gün nəzarətində olmayan ərasilərində mədənlərdən istismarlar aparılır, bunu heç kim də gizlətmir. Hətta separatçı rejimin özü belə doğrudan da o mədənlərdə iş getdiyini etiraf edir. Sadəcə olaraq ekoloji qaydalara tam əməl olunması ilə bağlı dünyaya gündə bir bəyanat verirlər. Burada məsələ təkcə ekoloji mühitin korlanması yox, birbaşa Azərbaycanın təbii sərvətlərinin talanması olmalı idi. Qarşısının alınmasının isə müxtəlif yolları var. Biz üçtərəfli bəyanatla həmin yolda sərbəst gediş-gəlişin təmin edilməsi ilə bağlı öhdəlik götürmüşük. Amma sərhədimizdə gömrük məntəqəsi qurmayacağımızla bağlı bir öhdəlik götürməmişik. Biz həmin gömrük məntəqəsini qurmaqla sərhədimizi nəzarətə götürüb, yola nəzarəti Rusiya sülhməramlılarının ixtiyarına verə bilərik. Yəni gömrük məntəqəsindən keçən malı, maşını, insanı yoxlamaq hüququ məndə olmaq şərtilə Laçın yolunda həmin gömrük məntəqəsindən keçmiş nəqliyyat vasitəsinin və ya sərnişinin hərəkətini müşahidə etmək Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində ola bilər. Ona görə də məsələnin konkret bu cür qoyulmasına ehtiyac var. Azərbaycan tərəfi konkret bəyan etməlidir ki, filan müddətə qədər mən gömrük məntəqələrinin qurulmasına çalışıram. Bu üçtərəfli bəyınata zidd deyil. Çünki bilirsiz, üçrəfli bəyanatda eyni halın Naxçıvanın Azərbaycanın digər bölgəsilə birləşdirilməsi ilə bağlı nəzərdə tutulan yolda da gediş-gəlişin təmin olunması ilə bağlı Ermənistan tərəfin öhdəliyi var. Məsələ ondadır ki, hər iki yol, həm Ermənistanla Xankəndini bağlayan Laçın yolu, həm də Naxçıvanla Azərbaycanın əsas hissəsini bağlayan Zəngəzur yolu ilə bağlı konkret öhdəlik var ki, bu da sərbəst gediş-gəlişin təmin olunmasıdır”.
Ekspert hesab edir ki, Ermənistan tərəf bunu təmin etmirsə, bildirirsə ki, yol Ermənistanın nəzarətində qalmaqla açıla bilər, o zaman Azərbaycanın da tam haqqı çatır ki, həmin istiqamətdə gömrük məntəqələrini qursun: “Məsələ də konkret bu istiqamətdə qoyulmalıdır. Yox, əgər Ermənistan və ya Rusiya tərəfindən buna etiraz olarsa, o zaman üçtərəfli bəyanata yenidən baxılmalıdır. Çünki bəyanatın üç tərəfi var. Azərbaycan həmin bəyanatda nəzərdə tutulan öhdəliklərin hamısını icra edib. Orda icra olunmayan öhdəlikdər 4,7,9 cu maddələrlə bağlıdır. Erməni hərbi birləşmələrinin ərazilərimizdən çıxarılması birbaşa Ermənistan və Rusiyanın öhdəliyidir. Rus sülhramlılarının girişinə paralel olaraq, həmin erməni hərbi birləşmələri oranı tərk etməliydi. Bu da icra olunmayıb. İkincisi, Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı öhdəlik idi ki, bu da birbaşa Ermənistanın və Rysiyanın öhdəliyi idi. Bu da icra olunmayıb. Üçüncüsü isə insanların öz yerlərinə qayıtmasıdır. Rusiya tərəfi özünün gündəlik məlumatlarında filan qədər erməninin Xankəndi və ətrafına daşınması ilə bağlı məlumatlar verirdi”.
Politoloq deyir ki, amma bir nəfər də olsun Azərbaycanlının Xankəndiyə, ətraf rayonlara qayıtması ilə bağlı addım atılmadı: “Başqa sözlə, tərəflərin ikisi konkret üzərlərinə götürdükləri öhdəlikləri bugünə kimi icra etməyib. Bu da o deməkdir ki, Bəyanat faktiki olaraq qüvvədən düşmüş hesab olunur. Və nəticə etibarilə bundan sonra nə sülhməramlıların orda qalmasına ehtiyac yaranar, nə də hər hansı bir ərazimizdə təbii sərvətlərimizin talanması ilə bağlı kimlərləsə danışıq aparmağa ehtiyac qalar. Mən tam əminəm ki, bəyanat qüvvədən düşəndə, gömrük postları əraziləmizdə qurulanda separatçı rejimin orda zorla saxladığı insanlar da tədricən ərazilərimizi tərk edəcəklər və erməni hərbi birləşmələrinin ordan çıxarılması çox asanlaşacaq. Ona görə də bir daha sualınıza qayıdaraq qeyd edim ki, təbliğatın düzgün qurulmasına və diplomatik korpusun üzərinə düşən vəzifəni düzgün yerinə yetirməsinə ehtiyac var. Burada təkcə ekologiya məsələsi deyil. Bu ikinci tərəfdir. Məsələ əslində budur: 1.Bu gün mənim ərazimdə sərbəst hərəkət etməyimə imkan yaradılmır. 2. Mənim ərazimdə təbii sərvətlər erməni separatçıları ilə Rusiyanın birgə fəaliyyəti nəticəsində talan olunur. 3. Konkret olaraq Ermənistan və Rusiya üçtərəfli bəyanatla üzərlərinə götürdükləri öhdəlikləri icra etmədikləri üçün etiraz aksiyaları keçirilir. Bu konkret yolun bağlanmasına da gətirib çıxara bilər. Kimin nə deməsindən asılı olmayaraq, bundan çəkinmək lazım deyil. Azərbaycan öz ərazisində müvafiq addımları atmaq imkanına malikdir və buna da hüququ var”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
