“Ödənilə bilməyəcək məbləğin qarşılığında ərazilərin müəyyən hissəsinin qarşı tərəfə təzminat əvəzinə ödənilməsi variantına da hüquq imkan verir”
Xəbər verdiyimiz kimi, Azərbaycan Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinə (AİHM) yeni dövlətlərarası şikayət təqdim edib. Bu barədə İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi yanında Azərbaycan Respublikasının səlahiyyətli nümayəndəsi Çingiz Əsgərov mediaya məlumat verib.
O qeyd edib ki, Avropa Məhkəməsinə göndərilmiş yeni dövlətlərarası şikayətdə 2022-ci il may-avqust aylarında Laçın, Zabux və Susda azərbaycanlıların yüzlərlə mülklərinin məhv edilməsinə görə Ermənistanın məsuliyyət daşımasına dair faktlar təqdim edilib.
Mövzu ilə bağlı siyasi şərhçi Azər Həsrətlə həmsöhbət olduq.
- Məlum, Azərbaycan ermənilərin Laçında məhv etdikləri mülklərlə bağlı AİHM-ə faktları təqdim edib. Azərbaycanın bu müraciəti barədə nə deyə bilərsiz?
- Laçın, Zabux və Susda azərbaycanlılara aid əmlakın məhv edilməsi ilə bağlı məhkəməyə müraciət edilməsi böyük prosesin kiçik bir hissəsidir. Azərbaycanlılara aid əmlakın məhv edilməsi tək yaşayış məntəqələrində baş verməyib, 30 illik işğal dövründə Ermənistan nəzarətində olan bütün ərazilərdə əmlakı tam şəkildə məhv edib. 30 illik işğal dövründə ermənilər şəhərləri tarmar edib, yaşayış üçün yararsız vəziyyətə gətirib. Artıq burda söhbət fərdlər deyil, ümumi Azərbaycan dövlətinə dəyən ziyandan gedir.
- Ermənistan Qarabağdakı mülklərin dağıdılmasına görə təzminat ödəyəcəkmi? Sizcə, təzminatın məbləği təxminən nə qədər ola bilər?
- Bu ziyanın qarşılığı olaraq Ermənistan bir neçə milyard deyil, yüz milyardlarla dollar vəsait ödəməlidir. Onların ölkəmizə vurduğu ziyanın dəyəri heç maddiyyatla belə ödənilə bilməz.
- Ermənistanın təzminat ödəməyə imkanı varmı?
- Təbii ki, yox. Ermənistan kimi kasıb bir dövlətin təzminat ödəməsi imkansız görünür. Ancaq bu elə bir məsələdir ki, güzəştə getmək olmaz. Ermənistan Azərbaycana vurduğu ziyana görə hardan tapırsa tapıb təzminatı ödəməlidir. Bunu edə bilmirsə, öz ərazisinin bir hissəsini Azərbaycana güzəştə getməlidir.
- Sizcə Ermənistan bunu edə bilər? Öz ərazisini Azərbaycana verə bilər? Olarsa hansı ərazini verməsi daha münasib olar?
- Ermənistanın müəyyən edilən məbləğləri ödəmə imkanında olub-olmaması elə də önəmli deyil. Ödəmək imkanı olmadığı halda bunun üçün də fərqli beynəlxalq təcrübələr mövcuddur. Ödənilə bilməyəcək məbləğin qarşılığında ərazilərin müəyyən hissəsinin qarşı tərəfə təzminat əvəzinə ödənilməsi variantına da hüquq imkan verir. Beynəlxalq təcrübədə də buna rast gəlinir. Belə ki, Ermənistan Qərbi Zəngəzur bölgəsini Azərbaycana verə bilər. Azərbaycanın əsas torpağı ilə Naxçıvan ərazisində zolağı verməklə Qarabağda bizə vurduğu ziyanın bir qismini qarşılamış ola bilər. Bu variantın gerçək olması mümkün ola bilər.
- İşğaldan azad edilmiş digər ərazilərdə də əmlaklar dağılıb, Həmin bölgələr də yaşayış üçün yararsız vəziyyətə düşüb. 30 illik işğal dövründə Ermənistan tərəfindən dağıdılmış digər ərazilərlə də bağlı beynəlxalq məhkəməyə müraciət olunmalıdırmı?
- Bəli, eyni qayda işğaldan azad edilmiş bütün ərazilər üçün tətbiq olunmalıdır. Azərbaycan təmkinlə, səbrlə Ermənistanın tarixi, mədəni abidələrimizə, o cümlədən əmlaka vurduğu ziyanı hesablamalıdır. Bundan sonra da beynəlxalq vasitələrdən istifadə edərək, Ermənistana təzminat davası açmalıdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, Ermənistanın Azərbaycana vurduğu maddi zərərlərin ödənilməsi ilə bağlı əlimizdə kifayət qədər hüquqi prosedurlar, əsaslar mövcuddur. Beynəlxalq hüququn imkan verdiyi müxtəlif konvensiyaların, məsələn, Cenevrə konvensiyasının tələblərindən irəli gələrək Azərbaycan təzminatın ödənilməsi üçün mübarizəsini davam etdirib praktik nəticələr əldə etmək imkanına sahibdir. Eyni zamanda, beynəlxalq təcrübə də imkan verir ki, indiyə qədər Ermənistanın törətdiyi və cəzasız qaldığı cinayətlərin beynəlxalq araşdırılması ilə real hüquqi qiyməti verilərək İrəvanın təzminat ödəməsinə nail ola bilək.
Günel CƏLİLOVA
