Azərbaycana münasibətdə İranın açıq şəkildə düşmənşilik siyasəti yürütməsi artıq dünya miqyasında qəbul edilən həqiqətdir. Hazırda İran daxilində baş verənlər, eləcə də bu ölkədə əhalinin yarısının Azərbaycan türklərindən ibarət olması Tehranın ölkəmizlə münasibətdə siyasətini daha aqressiv müstəviyə keçirməsinin qarşısını alır. Bu vəziyyətdə İranın seçdiyi əsas yol Ermənistana yardım edərək, onu Azərbaycana qarşı təhrik etməkdir.
İran tərəfindən son dövrlərdə Ermənistanın aktiv şəkildə silahlandırılması da qeyd olunanlarn təsdiqi hesab oluna bilər. Bəllidir ki, oktyabr ayında İran gizli yolla Ermənistana İran istehsalı olan 600 ədəd raket göndərib. Göndərilən raketlər Ermənistana satılmayıb, hədiyyə kimi, qarşılıqsız verilib. Verilən raketlərin 500 ədədi “Dehlaviyeh”, 100 ədədi isə “Almas” tipli tank əleyhinə idarəolunan raket kompleksidir. Qeyd edək ki, “Dehlaviyeh” tank əleyhinə idarəolunan raket 2012-ci ildə İranın Müdafiə və Silahlı Qüvvələrə Dəstək Nazirliyinin sifarişi ilə, “Almas” kompleksi isə 2021-ci ildə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Quru Qoşunlarının sifarişi əsasında hazırlanıb. Bununla kifayətlənməyən İran Türkiyə-Azərbaycan birliyinin güclənməsi və İsrailin Qafqazda artan nüfuzunun qarşısını almaq üçün Ermənistana PUA verməyi planlaşdırır. Artıq bu xüsusda dünya mediasında, ekspert dairələrində müvafiq məlumatlar yayılır. Məsələ ilə bağlı ABŞ-ın “Jamestown Foundation” analitik mərkəzi yaydığı məlumatda göstərir: “Tehran Bakını regiondakı maraqlarına uyğun addımlar atmağa inandıra bilmədiyi üçün Azərbaycana qarşı “məcburetmə taktikası”na əl atıb. Görünür, Bakının barışmazlığına cavab olaraq İran Qafqaz sülh prosesini pozmaq üçün Azərbaycanın rəqibi Ermənistana PUA-lar vermək istəyir. Tehranın Zəngəzur dəhlizi layihəsindən imtina etmək, eləcə də Təl-Əvivlə tərəfdaşlığını dayandırmaq üçün Bakını “qorxutmaq” cəhdləri əks nəticə verib”. Qeyd edilir ki, Azərbaycan Zəngəzur dəhlizini açmaqda israrlıdır və İranın hrbi hədələrinə cavab verməyə hazırdır. Türkiyənin “Milliyet” qəzeti də yazır ki, Azərbaycanın güclənməsindən narahat olan İran Ermənistanı dronlarla təmin edə bilər. Nəşr bu ilin avqustda “Əl-Cəzirə”də dərc olunmuş məlumatı xatırladaraq yazıb ki, həmin vaxt İran dronlarla bağlı tədbir keçiribmiş. Qeyd edilir ki, tədbirdə Ukrayna torpaqlarını zəbt etmiş Rusiya ilə yanaşı, işğalın ilk günlərindən rus ordusuna öz torpaqlarından istifadə etməyə icazə verən Belarus və Ermənistan da iştirak edib. Mövzu ilə bağlı noyabrın sonlarında Amerikanın “Forbes” jurnalında dərc olunan məqaləyə də diqqət çəkilib. “Ermənistan və Serbiya niyə İran pilotsuz təyyarələrinə can atırlar” başlıqlı məqalə “2022 İrana PUA ixracı üçün əla il oldu” cümləsi ilə başlayıb. Tehran rəhbərliyinin Ukraynaya hücumda istifadə olunan minlərlə “Şahid-136” kamikadze PUA-larını Moskvaya göndərdiyini xatırladan “Forbes” iranlı general-mayor Yəhya Rəhim Səfəvinin fikirlərini də dərc edib. Qeyd edilir ki, müvafiq olaraq, Ermənistan və Serbiya da daxil olmaqla 22 ölkə aktiv şəkildə İrandan pilotsuz təyyarələr almaq istəyir. İranın pilotsuz təyyarələrinin Ermənistan və Serbiyaya verilməsinin həm Qafqaz, həm də Balkan yarımadasında problemləri şaxələndirəcək ciddi nəticələrə gətirib çıxaracağını yazan müəllif ermənilərin niyə Tehrana elçi düşməsini də izah edib. İrəvan administrasiyası bu mövzuda daha güclü rəqibi ilə üz-üzə qalıb ki, bu da Azərbaycandır. Araşdırmaçı Samuel Bendett isə “Forbes”ə açıqlamasında Ermənistanın güclənən Türkiyə-Azərbaycan müttəfiqliyini balanslaşdırmağın yollarını axtardığını vurğulayıb. O, Türkiyə PUA-larının Qarabağdakı qələbədə oynadığı rolu da xatırladıb. İranın, eləcə də Ermənistanın Ankara-Bakı müttəfiqliyindən narahat olduğunu deyən Bendett iki ildir Tehran administrasiyasının Azərbaycan sərhədində keçirdiyi təlimlərə diqqət çəkib. Samuel Bendett həmçinin iddia edib ki, Ermənistan gələcəkdə “Şahid-136 kamikadze dronları ilə Azərbaycana və hətta Türkiyəyə meydan oxumaq niyyətinə düşə bilər. Amma Azərbaycanın və Türkiyənin əlində daha müasir dronlar var və yeni savaş olarsa, Ermənistan daha sərt zərbələr alacaq. O da sirr deyil ki, ötən 30 ildə təcavüzə məruz qalan Azərbaycanın siyasətində işğalçı Ermənistanı təcrid etmək xətti mühüm yer tutub. Burada məqsəd işğalçı ölkəni zəiflədib sülhə məcbur etmək idi. İran isə bütün işğal dövründə bu haqlı təcridetmə siyasətinə zərbə vurmaqla məşğul oldu. Belə ki, cənub qonşumuz işğalçı ölkəyə davamlı olaraq iqtisadi, siyasi, hərbi, humanitar dəstək göstərdi. Vətən müharibəsindən sonra demək olardı ki, İran bu siyasətə son verəcək. Ancaq belə görünür ki, İran yenə də erməni sevdalısı olmaqdan vaz keçmək istəmir. Müharibə başa çatandan sonra Zəngəzur dəhlizinin yaradılması bütün ciddiliyi ilə gündəmə gəlib. Azərbaycan dəhlizin yaradılmasını təşviq və israr edir. Əslində, bu dəhliz yalnız qalib Azərbaycanın deyil, bütün region ölkələrinin, o cümlədən də İranın maraqlarına uyğundur. Bununla belə, İran rejimindən Zəngəzur dəhlizinin yaradılmasına etiraz mesajları gəlir. İran buna paralel olaraq Ermənistanı aktiv şəkildə silahlandırır, bu ölkə ilə digər müstəvilər üzrə əməkdaşlığını genişləndirir. Amma bununla İran özünü regionda daha təcrid olunmuş duruma salır.
Tahir TAĞIYEV
