Dekabrın 17-də Buxarestdə “Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan hökumətləri arasında yaşıl enerjinin inkişafı və ötürülməsi sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında Saziş” imzalanıb. Sənədi Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Gürcüstanın Baş naziri İrakli Qaribaşvili, Rumıniyanın Baş naziri Nikolae Çiuça və Macarıstanın Baş naziri Viktor Orban imzalayıb. İmzalanma mərasimində Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula von der Leyen iştirak edib.
Prezident İlham Əliyev bildirib ki, Azərbaycanla Avropa arasında növbəti bir enerji körpüsü qurulur:
“Bizim ölkəmiz elektrik enerjisinin Avropaya mühüm təchizatçısına çevrilməkdədir”. Dövlət başçısı Azərbaycanın bərpaolunan enerji sahəsində potensialının böyük olduğunu vurğulayıb.
İlham Əliyev qaz təchizatı ilə bağlı danışarkən deyib ki, keçən il Azərbaycanın Avropa bazarlarına təbii qaz ixracı 8,2 milyard kubmetr, bu il 11,3 milyard kubmetr olub. Gələn il isə ən azı 11,6 milyard kubmetr qaz ixracı gözlənilir:
“Gələn il Azərbaycandan təbii qazın ixracı ümumilikdə təxminən 24 milyard kubmetr olacaq. Bu rəqəm 2021-ci ildə 19 milyard kubmetr olub”.
Azərbaycanın Avropaya əlavə “enerji körpüsü” yaratdığı haqda deyilənlərdən hansı nəticəni çıxarmaq olar?
Politoloq Yeganə Hacıyeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycan təkcə regionda deyil, qlobal səviyyədə sülhün və sabitliyin təmin olunması üçün bütün mühüm sahələrdə səylərin və imkanların səfərbər olunması yönündə ciddi addımlar atır: “Bu həm də Azərbaycanın xarici siyasət konsepsiyasının vacib istiqamətverici elementidir. Azərbaycan qlobal səviyyədə güvənli və etibarlı tərəfdaş kimi Avropa Birliyinin enerji təhlükəsizliyində vacib strateji tərəfdaşıdır. Avropa İttifaqı və Azərbaycan arasında enerji sahəsində strateji əməkdaşlıq tarixinə nəzər salsaq, 2006-cı il Azərbaycan və Aİ arasında Enerji üzrə Strateji Əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanması ilə başlayan enerji münasibətləri bu ilin yayında imzalanmış enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu ilə daha da genişləndi.
Bu ilin yayında keçirilən ikitərəfli iclasda Aİ və Azərbaycan arasında əlaqələrin ümumi vəziyyəti nəzərdən keçirildi və gələcək əməkdaşlıq üzrə qarşılıqlı maraq doğuran sahələr və məsələlər müzakirə edildi”.
Politoloqun sözlərinə görə, Azərbaycan geostrateji mövqeyi ilə tarixən Avropa ilə Asiyanı, Yaxın Şərqlə hər iki istiqamətdə körpü rolunu oynayıb, region və Mərkəzi Asiyanın 10-a yaxın ölkəsinə Avropaya giriş qapısı rolunu icra edir: “Avropaya təbii qaz və neft tədarükü ilə paralel yaşıl enerji tədarükü ilə Aİ-nin enerji resurslarını şaxələndirmək səylərinə töhfə verməklə Azərbaycan Avropa İttifaqının mühüm və strateji enerji tərəfdaşı kimi münasibətlər yeni mərhələyə qədəm qoydu. Son bir ildə Ukraynadakı müharibənin Avrasiyada yaratdığı yeni çağırışlar, mövcud və artan böhranlar fonunda ölkələr enerji təhlükəsizliyinin təminatında aktual və təhlükəsiz diversifikasiya imkanları və dayanıqlılığa ehtiyac duyurlar”.
Politoloq hesab edir ki, Buxarestdə Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan hökumətləri arasında yaşıl enerjinin inkişafı və təchizatı sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında imzalanmış saziş Avropanın Cənubi Qafqaza yaxınlaşdırması ilə paralel, xəttin keçdiyi bütün bölgələrdə sülh və stabillik üçün sabit zəmin yaradacaq:
“Qara dənizdən keçən, Azərbaycandan Aİ-yə elektrik enerjisinin nəqlini nəzərdə tutan 1100 km uzunluğunda strateji sualtı elektrik kabelinin çəkilməsi ilə enerji və nəqliyyat, logistika habı rolunu oynayan Azərbaycan üçün geniş imkanlara malik Aİ daxili elektrik enerji bazarına inteqrasiya etməyə təkan vermiş olacaq. Qara dəniz elektrik kabeli hazırda Aİ üzv dövlətləri və regionun digər ölkələri ilə birgə planlaşdırılan mühüm infrastruktur layihələrindən biridir. Aİ “Şərq Tərəfdaşlığı İqtisadi və İnvestisiya Planı”nı bütövlükdə 17 milyard avro həcmində büdcə nəzərdə tutur.
Şərq Tərəfdaşlığı regionu üzrə plana nəqliyyat layihələri, yaşıl dəmir yollarının tikintisi, Aİ ilə ticarət yollarının gücləndirilməsi, Qara dənizin altından fiberoptik kabel kimi rəqəmsal kommunikasiya və elektrik kabel xətti layihələri daxildir. Qara dənizdən sualtı kabelin çəkilməsi üçün isə “Şərq Tərəfdaşlığı İqtisadi və İnvestisiya Planı” çərçivəsində Avropa Kommisiyası bu layihəyə 2,3 milyard avro həcmində büdcə ayıracaq və xətt inşa ediləcək. Elektrik kabeli Cənubi Qafqazı Rumıniya ilə birləşdirəcək ki, bu da Azərbaycandan yaşıl enerjinin Avropaya ixraci və həmçinin hər iki tərəf üçün təminatda qarşılıqlı dayanıqlılığı gücləndirəcək.
Layihənin siyasi tərəfi haqqında danışırıqsa, bu, Avropa İttifaqi ilə Azərbaycan arasında inteqrasiya proseslərinin inkşafına təkan verir”.
Görünən budur ki, Azərbaycan ən böyük ticarət və investisiya tərəfdaşı olan Avropa İttifaqı ilə imzalanması nəzərdə tutulan yeni ikitərəfli saziş üçün yeni, sabit zəminlər formalaşdırır.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
