Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin müvəqqəti nəzarətində olan ərazilərdə faydalı qazıntı yataqları, xüsusilə “Qızılbulaq” qızıl və “Dəmirli” mis-molibden yataqlarının qanunsuz istismarına etiraz olaraq eko-fəallar və QHT təmsilçiləri Laçın yolunda aksiyanı davam etdirir.
Onlar ekoloji terrora son qoyulması, yataqlarda monitorinq keçirilməsi tələbləri ilə şüarlar səsləndirirlər. Bundan başqa, Şuşa-Xankəndi yolunda keçirilən etiraz aksiyasının iştirakçıları bir neçə yeni tələb də irəli sürüb. Onlar Azərbaycanın suveren torpaqlarında ölkəmizin bütün dövlət qurumlarının, o cümlədən Daxili İşlər Nazirliyinin (DİN), Dövlət Sərhəd Xidmətinin (DSX), Dövlət Gömrük Komitəsinin (DGK) nəzarətinin bərpa edilməsini və onların ayrıca nəzarət-buraxılış məntəqələrinin yaradılmasını tələb edirlər. Aksiya iştirakçıları, həmçinin, 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanatın müddəaları tam icra olunmadığına diqqət çəkərək, Laçın istiqamətində Ermənistanla sərhəddə DSX-nin və DGK-nin ayrıca postlarının olması tələbini irəli sürüblər. Bununla yanaşı, aksiyanın iştirakçıları Qarabağdakı erməni separatçı tör-töküntülərinin “başçısı” Araik Arutyunyan və Ruben Vardanyanın Azərbaycan ərazisini tərk etməsi ilə bağlı şüarlar səsləndirirlər. Ermənistanın mina terroru ilə bağlı məsələ də aksiya iştirakçılarının diqqət mərkəzindədir.
Ermənistanda indi etiraf edilir ki, Azərbaycan ictimaiyyəti öz məqsədinə çatmaqda israrlıdır. Bunun qarşısını nə Ermənistan, nə Rusiya, nə də dogər qüvvələr ala bilər. Məsələ ilə bağlı “armenianreport” portalı yazır: “Qarabağda baş verən azərbaycanlı fəalların aksiyası erməni xalqının gözünü bir şeyə də açdı. Biz rusların Azərbaycan qarşısında qorxduğunu müşahidə etdik. Ölmədik, bu günü də gördük. İllərdir Ermənistanda rus bazası olub. İrəvan Rusiyanı qorxmaz, ordusunu güclü bilib. Amma bu günlərdə baş verənlərə baxsaq, dizləri titrəyən rus əsgəri, dilini udmuş rus zabiti görürük. Bir məqamı qeyd edək: Azərbaycanın qarşısında dik dura biləcək ordu varmı? Kimə müraciət edək? Fransaya? İnanın ki, bununla heç nə dəyişməz. Azərbaycanın tələbləri İrəvan tərəfindən yerinə yetiriləcək - bizim arxamızda ruslar yox, fransızlar dursa belə... Azərbaycanlıların gözlərində qaliblik var, bizdə isə - elə ruslarda da – qorxu”. Ermənistan parlamentinin hakim “Vətəndaş müqaviləsi” fraksiyasının deputatı Hakob Aslanyan da etiraf edir ki, burada rus sülhməramlı qüvvələri də heç nə edə bilməz, çünki sülhməramlıların güc tətbiq etmək hüququ yoxdur. Onun sözlərinə görə, mövcud problemlərin yalnız bu gün olduğunu düşünmək açıq şəkildə manipulyasiyadır: “Bəli, mən başa düşürəm ki, Qarabağ sakinləri bu gün çox ciddi problemlərlə üzləşib, bu problemlər təkcə onların deyil, həm də bizimdir. Bu problemlərin yalnız bu gün olduğunu düşünmək açıq şəkildə manipulyasiyadır. Bir neçə yüz ildir o qonşularla problemimiz var. Əgər azərbaycanlılar atəş açaraq gəlsəydilər, sülhməramlılar güc tətbiq etmək hüququna malik olardılar, ancaq onlar atəş açaraq gəlmirlər. Adam atəş açaraq gəlmirsə, sən ona atəş aça bilməzsən”. Erməni deputat vurğulayıb ki, problemi danışıqlar yolu ilə həll etmək olar. Jurnalistin “Hökumət türklə sülh dövrünün açılmasından danışır” sözlərinə cavab olaraq erməni deputat bildirib: “Əbədi düşmənçilik şəraitində yaşamaq olarmı? Sülh dövrü dedikdə nəyi nəzərdə tutursunuz? Düşmən vəziyyətində əbədi yaşamaq olarmı? Sonda biz orta normal vəziyyəti tapa bilməliyik, o zaman xalqımız rahat yaşaya bilər”. Erməni deputat deyib ki, müxalifət Qarabağı çox sevirsə, ora getsin: “Əgər müxalifət Qarabağı bu qədər sevirsə, qoy ora getsin, Qarabağı qorusun. Hökumət əlindən gələni edir, bu diplomatiyadır. Ərazidən danışanda bütün beynəlxalq ictimaiyyət səni dəstəkləmir, amma xalqın hüquqlarından danışanda artıq başqa cür olur. İndiyə qədər başa düşmürsünüz ki, məğlubiyyətimiz 1994-cü ildən, yanlış yola getdiyimizdən, ərazi haqqında danışmağa başlayandan başlayıb”.
Ermənistan parlamentinin “Hayastan” fraksiyasının katibi Artsvik Minasyan isə qeyd edir ki, hakimiyyət bir daha Azərbaycan qarşısında məğlub duruma düşüb. O qeyd edir ki, indiki iqtidar bütün məsuliyyəti Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin üzərinə qoymağa çalışır: “Bütün məsələ ondadır ki, Ermənistan hakimiyyəti heç nə etmir, hər şeyi Rusiya sülhməramlılarının öhdəsinə buraxmağa çalışırlar. Təbii ki, Rusiya sülhməramlılarının əsas missiyası 10 noyabr bəyannaməsinin müddəalarının yerinə yetirilməsini təmin etməkdir, lakin bu o demək deyil ki, Ermənistan əl çəksin və kənarda dursun. Hər şeyi Rusiya sülhməramlılarının üzərinə atmaq ən alçaq hərəkətdir”. Bu fonda “Vestnik Kavkaza” nəşri məsələyə bir daha nəzər salaraq yazır ki, əslində, baş verənlərin bütün məsuliyyəti Ermənistanın üzərindədir: “Üçtərəfli bəyanata əsasən, Azərbaycan vətəndaşların və nəqliyyatın Laçın yolu ilə hərəkətinin təhlükəsizliyinə təminat verib. Diqqət: hər kəsin yox, təkcə Qarabağ ermənilərinin, yəni Azərbaycan ərazisində yaşamaq hüququ olan insanların keçidinə. Lakin Ermənistanın əhalisi, rəhbərliyi və hərbi qulluqçuları da bu yoldan maneəsiz şəkildə keçir. Başqa ölkələrin vətəndaşları, hətta Fransa siyasətçiləri də istədikləri vaxt Xankəndiyə gedirlər. Bu ilin payızında Ruben Vardanyanın da Laçın yolu ilə keçidiyi məlum oldu. Onun Azərbaycana gəlmək hüququ yoxdur - o, Qarabağ ermənisi deyil. İki ildir ki, Laçın yolu ilə Qarabağa silah daşınır. Əgər əvvəl yalnız atıcı silah keçirilirdisə, sonra erməni qanunsuz silahlı birləşmələrinin Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti yerləşdirildiyi zonaya bitişik əraziyə minalar da daşındı. Və son aylarda Xankəndiyə hətta ağır silahların gətirildiyi də məlumdur. Ermənistan Azərbaycandan bütün qoşunlarını çıxarmağı öhdəsinə götürsə də, əvəzində Laçın yolundan istifadə edərək Qarabağdakı hərbi mövcudluğunu gücləndirir. Və əks istiqamətdə Azərbaycanın təbii sərvətləri talan olunur. Buna görə də fəallar Rusiya sülhməramlılarının rəhbərliyi ilə, daha dəqiq desək, general-mayor Andrey Volkovla Laçın yolu ilə insanların və yüklərin daşınmasına daha ciddi nəzarətin yaradılmasının zəruriliyi ilə bağlı danışıqlar aparılmasını tələb edirlər. Üçtərəfli bəyanat Laçın yolunda Azərbaycan keçid məntəqəsinin quraşdırılmasını qadağan etmir, çünki bu, Qarabağ ermənilərinin həm Xankəndiyə, həm də Ermənistana çıxışına heç bir şəkildə mane olmayacaq. Əksinə, belə bir keçid məntəqəsi Azərbaycanın zəmanət verdiyi Laçın yolunda təhlükəsizliyi tam təmin etməyə imkan verəcək, çünki artıq oradan silah və xarici vətəndaşlar daşınmayacaq. Bu iki problemin kəsişməsində üçüncü tələb var - Laçın yolu ilə Qarabağa qanunsuz daxil olan, Azərbaycan əmlakını talayan və müvəqqəti dislokasiya zonasında nəzarətsiz mədən çıxararaq Azərbaycanın ekologiyasına zərər vuran Vardanyanın Azərbaycandan deportasiyası. Etiraz aksiyası dinc xarakter daşıyır. Burada yalnız mülki şəxslər iştirak edir. Onlar Rusiya sülhməramlılarına qarşı güc tətbiq etməyə çalışmırlar və yalnız Andrey Volkovla danışıqlar aparmaq, ekoloqlar və “AzerGold” ekspertlərinin “Qızılbulaq” və “Dəmirliyə çıxışı tələblərini səsləndirirlər. Etirazçılar mülki nəqliyyatın Xankəndiyə və Ermənistana keçməsinə heç bir maneə törətmirlər. Hazırda Laçın yolu Rusiya sülhməramlıları tərəfindən bağlanıb. Ermənistanda və digər ölkələrdə antiazərbaycan agentləri bu faktları saxtakarlıqla öldürməyə çalışırlar. Əsas saxtakarlıq ondan ibarətdir ki, guya Azərbaycan Laçın yolunun qarşısını kəsib. Laçın yolu faktiki olaraq bağlıdır, amma Azərbaycan qüvvələri tərəfindən deyil. Xankəndinin girişini isə rus sülhməramlıları bağlayıb. Və Ermənistan hakimiyyəti sərhəddə Azərbaycana girişi bağlayıb. Növbəti saxta məlumat gəlir - guya 120 min Qarabağ ermənisi blokadada qalıb. Əslində Qarabağda hətta müharibə zamanı belə böyük sayda əhali yox idi və Ermənistanın təslim olmasından və işğalçı qoşunların çıxarılmasından sonra onlardan çox az sayda insan qalmışdı. Hazırda təqribən 30-35 min insan Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti məskunlaşdığı zonadadır və onların yarısına qədəri qanunsuz silahlı birləşmələrin üzvləridir”.
Nahid SALAYEV
