Üzərinə götürdüyü öhdəliyə baxmayaraq, Ermənistan hələ də Zəngəzur dəhlizinin açılması istiqamətində real addımlar atmağa tələsmir. Lakin Azərbaycan bu məsələdə israrlıdır. Hər halda, Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı şəhərində həmkarları Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Sərdar Berdiməhəmmədovla geniş tərkibdə görüşdə Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı dedikləri də bunu təsdiq edir.
Həmin görüşdə dövlət başçısı qeyd edib ki, Azərbaycan Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə fəal məşğul olur: “Zəngəzur dəhlizinin Azərbaycan ərazisindən keçən hissəsində aparılan işlərin dəmir yolu xətti üzrə 40 faizi, avtomobil yolu üzrə 70 faizi icra olunub. Bütün işlər 2024-cü ildə tamamlanacaq və nəticədə yeni nəqliyyat dəhlizi yaranacaq”. Zəngəzur dəhlizinin açılması məsələsində Türkiyə də Azərbaycanın yanında yer alan əsas dövlətdir. Bunu Türkiyə milli müdafiə naziri Hulusi Akar ölkə parlamentində çıxışında bir daha vurğulayıb: “Hazırda Türkiyə Silahlı Qüvvələri Azərbaycan ordusunun modernizasiyası, təlim-tədris fəaliyyətlərinə dəstək verməkdə davam edir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə mina, digər partlayıcı qurğuların zərərsizləşdirilməsi prosesində iştirak edir. Həmçinin, Rusiya ilə ortaq mərkəzdə atəşkəsin qalıcı olması üçün əlindən gələni edir. Məlum olduğu kimi, Azərbaycan və Türkiyə Silahlı Qüvvələri ölkələrimizin gücünü və qətiyyətini ortaya qoyan genişmiqyaslı “Qardaş yumruğu” təlimini Azərbaycanda uğurla icra etdi. Nəticə etibari ilə kədərdə və sevincdə bir və bərabər olduğumuz Azərbaycan türkünün, Zəngəzur dəhlizinin açılması daxil olmaqla, bütün haqlı mübarizələrində yanlarında olmağa davam edəcəyik”. Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının təmsilçisi Ruben Qaliçyan Azərbaycan və Türkiyənin Zəngəzur dəhlizinə xüsusi diqqət ayırmasını təsadüf hesab etmir. Qaliçyan qeyd edib ki, Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanın qərb rayonlarından Naxçıvana gedən yol deyil, türkdilli ölkələrin kəmərini tamamlayan yoldur: “Laçın dəhlizindən fərqli olaraq, Zəngəzur dəhlizi sadəcə dəhliz deyil. Bunun açılmasına isə Ermənistan şifahi razılıq verib”. Amma maraqlıdır ki, Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan hökumətin iclasında bir daha dəhlizlə bağlı heç bir söz vermədiyini iddia edir: “Üçtərəfli bəyanat Ermənistan ərazisi vasitəsilə hər hansı dəhlizin mövcudluğunu nəzərdə tutmur. Ermənistanın imzaladığı heç bir sənəddə belə bir şey nəzərdə tutulmayıb. Təbii ki, Ermənistanın kiməsə belə bir şifahi vəd verməsi ilə bağlı iddialar absurd və nadanlıqdır. Əvvəllər olduğu kimi, indi də Ermənistan üçtərəfli bəyannamənin 9-cu bəndinin müddəalarını yerinə yetirməyə hazırdır ki, bu da regionun iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin açılmasını nəzərdə tutur. Üçtərəfli bəyanatda bu prosesdə Ermənistanın suverenliyinə hər hansı məhdudiyyət nəzərdə tutulmur, ona görə də İrəvan Ermənistan qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş yolların açılmasına, yeni yolların tikintisinə hər an hazırdır”. Lakin erməni ekspert Metakse Hakobyan Paşinyanın yalan danışdığını bildirib: “Ermənistanın baş naziri söz verib. Laçın yolunda baş verənlər də bu sözün yerinə yetrilməməsinin nəticəsidir. Paşinyan 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyannaməyə əsas məsul şəxs kimi Qarabağı Ermənistana birləşdirən yeganə yolun açılması məsələsini həll etmək üçün bütün səyləri göstərməyə və üçtərəfli görüş təşkil etməyə borclu idi. Çünki Qarabağı Ermənistanla birləşdirən yeganə yolun bağlanmasına cavabdeh şəxs 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatda imzası olan Nikol Paşinyandır. Paşinyan, əslində, Qarabağ ermənilərini bu siyasi problem qarşısında tək qoyub və heç nə ilə məşğul olmur”. Hahkobyan vurğulayıb ki, Paşinyanın şifahi razılaşmalarını yerinə yetirməməsi səbəbindən Azərbaycan yolu bağlayıb.
Digər erməni politoloq Qarik Keryanın sözlərinə görə, Ermənistan Zəngəzur dəhlizinin açılmasına müqavimət göstərə bilməyəcək: “Bu gün bölgədəki problemləri həll edə biləcək iki super güclü dostumuz var. Bu, İran və Rusiyadır. İran müstəqillik əldə etdikdən bugünə qədər bizim dostumuz olub, düzdür, 44 günlük müharibədə öz dövlət və milli maraqlarından çıxış edərək seyrçi mövqe nümayiş etdirib, amma bu da izah edilə bilən bir haldır. Bizim hərbi-siyasi müttəfiqimiz var, Rusiyanın burada hərbi varlığı var və bu gün Qarabağı, Zəngəzuru saxlayan yalnız bu varlıqdır. Rus ordusu getdiyi an, 15 dəqiqədən sonra Qarabağ və Zəngəzur türklərin nəzarəti altında olacaq”. O qeyd edir ki, Rusiya indi Azərbaycan və Türkiyədən asılı vəziyyətdədir. Bu səbəbdən onların istəyi ilə Zəngəzur dəhlizinin açılmasına razılıq verəcək. Ermənistanın “Past” nəşri də yazır ki, Zəngəzur dəhlizi məsələsində Azərbaycanla Türkiyə indi daha çox Rusiya və İranla iş aparır: “Cəmiyyətimiz manipulyasiya edildiyindən və başqa məsələlərlə məşğul olduğundan, özünümüdafiə sistemi işləmədiyindən Azərbaycan dərhal hərəkətə keçdi. Əvvəla, Bakı elə bir ssenari qurur ki, Laçın dəhlizindən hərbi məqsədlər üçün istifadə olunur. Azərbaycanlılar göstərirlər ki, ermənilər Laçına gəlib minaları yerləşdirirlər. Bundan sonra azərbaycanlı ekoloqlar peyda olur və mədənlərin qanunsuz istismarı məsələlərini gündəmə gətirir və Laçın dəhlizini bağlayır. Lakin Ermənistan hakimiyyəti bir kənara çəkilərək, müşahidəçi rolunu öz üzərinə götürüb, Qarabağla bağlı məsələləri tamamilə Rusiya sülhməramlılarının çiyninə qoyub. Məsələn, Ermənistanın baş nazirini Laçın dəhlizinin bağlanması və ya Ermənistanla Xankəndi arasında əlaqənin kəsilməsindən daha çox tikinti meydançaları, səs-küy, kafelərdə siqaretin qadağan edilməsi, duz və digər bu kimi məsələlər maraqlandırır. Eyni zamanda, Laçın dəhlizinin bağlanması mövzusu Zəngəzur dəhlizi mövzusunun aktiv tirajı ilə müşayiət olunur. Türkiyə-Azərbaycan tandemi bir yerdə işləyir, sanki heç kim onların o dəhlizi tutmasına mane ola bilməz. Məsələn, İlham Əliyev bəyan edib ki, Ermənistan Zəngəzur dəhlizini əngəlləmək iqtidarında deyil və İran onun fəaliyyətinə mane olmayacaq. İranla sərhəd yaxınlığında Türkiyə-Azərbaycan “Qardaş yumruğu” adlı hərbi təlimləri keçirilib. Yəni Tehrana konkret mesaj verilir, çünki Türkiyə-Azərbaycanın Zəngəzur dəhlizini açması əsasən İranın mövqeyinə görə dayandırılır. Və belə bir təəssürat yaranır ki, Ermənistan artıq regionda faktor deyil. Ona görə də Türkiyə və Azərbaycan Ermənistanla bağlı məsələlərdə İrəvana əhəmiyyət vermir və bu məsələdə Rusiya və İran tərəfləri ilə məşğul olurlar”.
Tahir TAĞIYEV
