Şuşa yaxınlığında Xankəndiyə gedən yolun üzərində azərbaycanlıların etiraz aksiyası fasiləsiz davam edir. Aksiyanın nə zaman yekunlaşağacağına dair hələ ki, dəqiq təsəvvür yoxdur.
Burada bir məqamı da xüsusi qeyd edək ki, Laçın yolu azərbaycanlı etirazçılar tərəfindən deyil, Rusiya Federasiyasının sülhməramlı kontingenti tərəfindən bağlanıb. Yaranmış vəziyyətdə Rusiya sülhməramlı qüvvələri ilə bağlı Ermənistanda fikir ayrılığının dərinləşməsi müşahidə edilir. Ermənistan hakimiyyəti sülhməramlı qüvvələri ciddi tənqid hədəfinə çevirdiyi halda, radikal müxalifət onları açıq şəkildə dəstəkləyir.
Ermənistan parlamentinin növbədənkənar iclasında Laçın yolunda baş verən hadisələrin müzakirəsi zamanı hakim “Vətəndaş müqaviləsi” partiyasından deputat Vigen Xaçatryan bildirib ki, Rusiya Ermənistanı Azərbaycanla müharibəyə çəkmək istəyir. Deputatın sözlərinə görə, buna heç bir şübhə yoxdur: “Mən əminəm ki, Rusiya bizi Azərbaycanla müharibəyə sürükləmək istəyir. Onlar səbrsizliklə qarabağlıların təslim olmasını və məsələn, qumbara atmasını gözləyirlər... Məncə, Rusiya Qarabağdan əl çəkib Azərbaycanın əvəzində Ermənistanı almağa çalışır. Biz, nəhayət bunu başa düşməli və Azərbaycan və tərəfdaşlarımızla birbaşa danışıqlara başlamalıyıq. Rusiya bizi müharibəyə sürükləmək istəyir”. O, həmçinin hesab edir ki, indiki vəziyyət, əslində, Ermənistanın Qarabağ məsələsində Rusiyanın mövqeyini bölüşməsinin cəzasıdır. Ermənistan parlamentinin spikeri Alen Simonyan da sülhməramlı qüvvələrin fəaliyyətindən narazı qaldıqlarını bildirib. Lakin radikal müxalifət başqa mövqedədir. Onların bununla bağlı parlamentə təqdim etdikləri qətnamə layihəsində sülhməramlı qüvvələrə dəstək ifadə edilir. Ermənistanın terrorçu eks-prezidenti Serj Sarkisyan isə bildirir ki, sülhməramlılar ermənilər üçün 10 noyabr bəyanatında nə yazılıbsa, hamısını yerinə yetirirlər: “Problemlərinizi başqasına atmağa ehtiyac yoxdur. Dörd il əvvəl günahkar hakimiyyətdə olanlar idi, indi keçmişdəkiəri qınamaq çətindir, sülhməramlıları və rusları günahlandırırlar. Bəli, bizim hamımızın Rusiyadan gözləntilərimiz daha çox idi, amma hər hansı gözləntiləri kənardan korlamaq olar, necə ki, korlayırlar... Müttəfiqinizin yüksək vəzifəli məmurunu necə ələ sala bilərsiniz, necə? Əgər biz nəyisə etmiriksə, niyə başqası bizim əvəzimizə bunu etməlidir? Onlar nə qədər bizim müttəfiqimiz olsalar da, bizim üçün hər şeyi edə bilməzlər”. Ermənistan vətəndaş cəmiyyəti isə sülhməramlılarla bağlı hakimiyyətin yanaşmasını dəstəkləyir. Məsələn, “Helsinki Təşəbbüsü-92” Qarabağ Komitəsinin koordinatoru Karen Ohancanyan qeyd edir ki, Rusiya erməni xalqının əsas düşmənidir: “Azərbaycanın fəaliyyətinin miqyasını nəzərə alsaq, vəziyyət az-çox sakitdir. Şübhə yoxdur ki, Rusiya erməni xalqının əsas düşmənidir”. Onun sözlərinə görə, Rusiya 2020-ci ilin sentyabrında Azərbaycanın hərbi əməliyyatlar həyata keçirməsinə qarşı çıxmayıb, Ermənistanı təslim olmağa məcbur edib: “Rusiya niyə belə addım atır? Çünki Rusiya beynəlxalq münasibətlərdə köməksiz olan böyük bir “çmo”ya çevrilib. Məhsullara və enerji daşıyıcılarına qarşı Qərb embarqosu altında onun Türkiyə və Azərbaycanın tranzit imkanlarına ciddi ehtiyacı var. Sağ qalmaq üçün Rusiya onların istəyini yerinə yetirir. Buna görə də bu gün Rusiya Qarabağı təslim edir, ümid edir ki, Ukrayna müharibəsində qalib gəlməklə itirdiklərini bərpa edə biləcək”.
Bunlar fonunda Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti yerləşdiyi ərazilərdə Azərbaycanın sərvətlərinin qanunsuz şəkildə istismarı davam etdirilir. Azərbaycan vətəndaş cəmiyyətinin nümayəndələrinin və ekologiya fəallarının Şuşa-Laçın yolunda keçirdiyi etiraz aksiyası ərazidəki qanunsuz fəaliyyətlərə qarşı ictimaiyyətin haqlı narazılığının nəticəsidir və vətəndaş cəmiyyətinin bu mövqeyinə hörmətlə yanaşılmalıdır. Bir daha xatırladaq ki, bu il dekabrın 3-də və 7-də Rusiya sülhməramlı kontingentinin komandanlığı ilə keçirilmiş müzakirələrin nəticəsi olaraq, dekabrın 10-da Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyi, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi, Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti və “AzerGold” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin mütəxəssislərindən ibarət heyət faydalı qazıntı yataqlarının qanunsuz istismarı, bundan irəli gələn ekoloji və digər törəmə fəsadlarla bağlı ilkin monitorinqə başlamaq üçün Rusiya sülhməramlı kontingentinin müvəqqəti yerləşdiyi Azərbaycan ərazilərinə yola düşüb. Monitorinq zamanı faydalı qazıntı yataqlarına, xüsusilə “Qızılbulaq” qızıl və “Dəmirli” mis-molibden yataqlarına yerində baxış və müxtəlif istiqamətlər üzrə monitorinq, əmlakın kadastr uçotunun təşkili, ətraf mühitə, yeraltı və yerüstü su mənbələrinə potensial zərərin və risklərin qiymətləndirilməsi nəzərdə tutulmuşdu. Lakin heyət Rusiya sülhməramlılarının müşayiəti ilə sözügedən yataqların yerləşdiyi ərazilərə gəlsələr də, hər iki istiqamətdə təxribatla üzləşiblər. Beləliklə, nəzərdə tutulan ilkin baxış və monitorinq Rusiya sülhməramlıların nəinki lazımi şərait yaratmaması, əksinə, bu prosesin qəsdən pozulması ssenarisində iştirakına görə baş tutmayıb. Məsələ ilə bağlı amerikalı ekspert Piter Teys bildirir ki, Rusiyanın regiondakı sülhməramlı qüvvələri ATƏT-in Minsk Qrupu qədər faydasızdır: “Erməni faşist qüvvələri Laçın dəhlizinin perimetri boyu piyada əleyhinə minalar yerləşdirir, rus qoşunlarının burnunun dibində təxribat işləri aparır. Əgər onlar erməni quldurlarına minalama fəaliyyətlərini davam etdirməyə imkan verirlərsə, onlar necə sülhməramlıdırlar? Bu, Ermənistan tərəfindən üçtərəfli bəyanatdan irəli gələn öhdəliklərin kobud şəkildə pozulmasıdır”. Teys əlavə edib ki, Azərbaycan vətəndaşları ətraf mühitin qorunmasına və təbii sərvətlərlə ehtiyatlı davranılmasına yönəlmiş dinc aksiya keçirirlər. Onun fikrincə, BMT, ABŞ hökuməti və Avropa İttifaqı Rusiya və Ermənistana təcili reaksiya verməli, təzyiq göstərməlidir ki, Azərbaycan ərazilərində ətraf mühiti, o cümlədən, su ehtiyatlarını çirkləndirməyə son qoysunlar: “Səssizlik həll yolu deyil. Azərbaycan ətraf mühitin qorunmasına böyük sərmayələr yatırıb, Xəzər dənizinin biomüxtəlifliyini qorumaq əzmini nümayiş etdirib. Erməni terrorçu rejimi isə əraziləri minalarla və təhlükəli pestisidlərlə çirkləndirir, Azərbaycanın suveren ərazilərini dünyanın ən təhlükəli sahələrindən birinə çevirir”.
Nahid SALAYEV
