Azərbaycanlı ekofəallar, vətəndaş cəmiyyəti institutunun nümayəndələri və jurnalistlərin iştirakı ilə Şuşa-Xankəndi yolunda 12 dekabrdan başlayaraq keçirilən oturaq aksiya artıq beynəlxalq miqyasda diqqət cəlb edir.
Xatırladaq ki, aksiyada tələb rus sülhməramlıların nəzarəti altında olan Azərbaycan ərazilərində ekoloji terror, təbii sərvətlərin talanmasına son qoyulmasıdır. Gələcəkdə belə halların baş verməməsi üçün isə aksiya iştirakçıları yeni tələb irəli sürüblər. Yeni tələb odur ki, Rusiya sülhməramlılarının postlarında Azərbaycanın aidiyyəti qurumlarının əməkdaşları da olsunlar və onlarla birgə xidmət aparsınlar. Bu halda həm Qarabağdakı ermənilərə silah-sursat daşınmasının, həm də ərazilərimizin talan edilib Ermənistana daşınmasının qarşısı alınacaq.
Ermənilər isə ümid edir ki, beynəlxalq ictimaiyyətin və rus sülhməramlıların təzyiqi ilə Azərbaycan geri çəkiləcək. Düzdür, ABŞ, Fransa, Rusiya, Avropa İttifaqı Laçın dəhlizinə çıxışı bərpa etməyə çağırıb. Amma Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi də açıq mətnlə bildirir ki, Qarabağ bölgəsində yaşayan erməni sakinlərinin hüquq və təhlükəsizliyi məsələsi Azərbaycanın daxili işidir. Qeyd olunub ki, Qarabağ Azərbaycanın ayrılmaz tərkib hissəsidir və bu bölgədə yaşayan erməni əsilli əhalinin hüquq və təhlükəsizliyi Azərbaycan Konstitusiyasına uyğun olaraq təmin ediləcək: “Azərbaycan öz tərəfindən üzərinə götürdüyü öhdəlikləri tam yerinə yetirir və Ermənistan tərəfinin də bu öhdəliklərə əməl etməsini qətiyyətlə tələb edir. Ermənistandan fərqli olaraq, sülh gündəliyinin təşəbbüskarı olan Azərbaycan bölgədə gərginliyin yaranmasında maraqlı deyil. Azərbaycan öz ərazilərinin təhlükəsizliyini və bütövlüyünü qanuni əsaslarla təmin edir”. Laçın dəhlizini aksiya iştirakçıları deyil, rus sülhməramlılar aksiyaya görə bağlayıb. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Azərbaycana beynəlxalq miqyasda təzyiq üçün hər hansı ciddi əsas yoxdur. Elə bu səbəbdən dünya ictimaiyyəti Azərbaycanın ünvanına hansısa sərt ittiham səsləndirmir. Rus sülhməramlı qüvvələrinə gəlincə, onların da Azərbaycan qarşısında heç nə edə bilməyəcəkləri artıq Laçın yolundakı aksiyalar fonunda təsdiqini tapıb. Rusiyalı siyasi analitik Vitali Arkov bildirir ki, əslində, Rusiyanın Qarabağdakı sülhməramlı kontingentinin əsas vəzifəsi təhlükəsizliyi təmin etməkdir. Bu təhlükəsizliyə Rusiya-Türkiyə Birgə Monitorinq Mərkəzinin işi çərçivəsində Ankaradan olan hərbçilər də fəal töhfələrini verirlər. O bildirib: “Bu çox çətin gündəlik işdir, çünki aydındır ki, onilliklər boyu davam edən düşmənçilikdən sonra iki qonşu xalq bir-birinə yalnız silahın nişangahından baxıb. Ermənistan və Azərbaycanda milyonlarla insanın şüurunu dərhal dəyişdirmək, şübhəsiz ki, vacib sənədlər altında imzalar atmaqla obyektiv olaraq mümkün deyil. Ancaq sülh prosesi başlanıb, o tədricən hərəkət edir və heç kim onu dayandıra bilməz. Bu prosesi nə Ermənistan tərəfinin kriminal və destruktiv siyasi ünsürləri, nə də onların əlləri ilə Cənubi Qafqazda xarici qüvvələr – həm Qərb, həm də Azərbaycan və Ermənistanın qonşusu dayandıra bilər. Bu günlərdə Xankəndi yaxınlığında baş verən hadisələr dinc xarakter daşıyır və mən çox ümid edirəm ki, təxribatçılar aksiyada iştirak edənlər sırasına düşə bilməyəcək – təxribatçıların məqsədi qan tökmək və sonradan həlli çətin ola biləcək nəticələr əldə etməkdir. Məhz buna görə də mən Azərbaycanın güc strukturlarına müraciət etmək istəyirəm ki, orada olan bütün insanların “tikanlarını” yoxlayaraq vəziyyəti nəzarət altında saxlasınlar. Yeri gəlmişkən, aksiya iştirakçıları iradlarını birbaşa sülhməramlı əsgərlərə və hətta general-mayor Andrey Volkova ünvanlayırlar. Müstəqil olaraq sülməramlıların aksiya iştirakçılarının istədiklərini yerinə yetirmək hüququ yoxdur. Buna görə də mən baş verənləri Bakı tərəfindən dekabrın sonunda Sankt-Peterburqda keçiriləcək MDB ölkələri liderlərinin qeyri-rəsmi sammitindən əvvəl Qarabağda faydalı qazıntıların çıxarılması məsələsinin əhəmiyyətinin artırılması kimi qiymətləndirirəm. Yeri gəlmişkən, Rusiya prezidenti azərbaycanlı həmkarı, eləcə də erməni baş naziri ilə telefon danışıqları aparıb və əminəm ki, bu məsələ də müzakirə olunub”.
Erməni politoloq Vigen Akopyan isə qeyd edir ki, nəinki ruslara, heç Avropaya da ümid etməyə dəyməz. O, bu məsələyə daha geniş prizmadan yanaşdıqda bunun artıq təsdiini tapmış fakt olduğunu biıdirir: “Məsələ bundadır ki, Avropa diplomatiyasının rəhbəri Jozep Borrell Avropa İttifaqının oktyabrda Ermənistanda Azərbaycanla sərhəddə yerləşdirilən və iki ay üçün nəzərdə tutulmuş mülki missiyanın müddətinin uzadılmayacağını elan etdi. Missiya dekabrın 19-da başa çatır, bundan sonra müşahidəçilər ölkəni tərk edəcəklər. Maraqlıdır ki, Fransa Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri missiyanın müddətinin uzadılmasının zəruriliyindən bəhs edirdi. Bu halda Avropa İttifaqının Ermənistan hakimiyyətini “dəqiq geosiyasi seçim” etmək məcburiyyəti qarşısında qoyduğunu demək olar. Avropa İttifaqının missiyanın müddətini uzatmamaq barədə qərarına ilk növbədə bu aspektdən yanaşmaq lazımdır. Avropalılar düşünür ki, Ermənistan hakimiyyəti, daha dəqiq desək, baş nazir Nikol Paşinyan Azərbaycanla danışıqları hansı formatda davam etdirəcəyinə, nəhayət, qərar verməlidir – Brüsselmi, yoxsa Moskvamı? Paşinyan müxtəlif paytaxtlarda fərqli vədlər verdi - Vaşinqtonda bir söz dedi, Brüsseldə başqasını, Moskvada tamam ayrısını... İndi manevr meydanı daralıb, hazırda Paşinyandan qərar tələb olunur; yalnız bu halda Qərb müdaxilə edəcək - əlbəttə, əgər seçim Qərbdən yana olarsa. Bundan başqa, müşahidə missiyasını dayandırmaqla Paşinyana müəyyən edilən razılaşmaları - çox güman ki, Praqadakı razılaşmaları - pozduğuna dair mesaj verilir. Hansısa formada bunu, hətta Avropanın Paşinyana qarşı demarşı hesab etmək olar”.
Erməni ekspertin sözlərinə görə, Ermənistanda Avropa İttifaqının missiyasının uzadılmasından imtina ilə Laçın dəhlizində azərbaycanlı ekoloqların aksiyasının eyni vaxta düşməsi olduqca maraqlı təsadüfdür: “Artıq bir neçə gündür ki, Ermənistandan Qarabağa yol bağlıdır. Ancaq hələlik nə Brüsseldən ciddi reaksiya var, nə də Vaşinqtondan. Sadə sözlərlə kifayətlənirlər”. Akopyanın fikrincə, Vaşinqton və Brüssel qəsdən səssizlik nümayiş etdirir, çünki hər iki tərəfdən rus sülhməramlıların öz işinin öhdəsindən gələ bilməməsi barədə iradların səslənməsi Qərbin maraqlarına uyğundur: “Artıq biz görürük ki, həm Ermənistan, həm də Azərbaycan tərəfdən rus sülhməramlılara tənqidlər ünvanlanır. Qərbin edəcəyi bir iş qalmayıb – prosesi izləməkdən başqa. Yeri gəlmişkən, missiyanın tamamlanmasına bu kontekstdə də baxılmalıdır”. Ekspert bildirib ki, hətta yol yaxın saatlarda və yaxud günlərdə açılsa da, Azərbaycan istənilən vaxt “ekoloji kartı” oynaya bilər. Bu fonda o hesab edir ki, Azərbaycan Qarabağ məsələsində son məqsədinə yaxınlaşır.
Samirə SƏFƏROVA
