Laçın yolunda baş verən son proseslər artıq beynəlxalq miqyasda diqqət mərkəzinə gəlməkdədir. Ermənilər bundan istifadə edib Azərbaycana qarşı növbəti qarayaxma kampaniyası aparmağa çalışsalar da, rəsmi Bakı bu müstəvidə olduqca maraqlı gedişlər etməyə başlayıb. Bu gedişlər həm əsl həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasına xidmət edir, həm də ermənilərin böhtan kampaniyasını iflasa uğradır.
Əvvəla, ermənilər iddia edir ki, guya baş verən olaylar Qarabağda qalan ermənilərin humanitar fəlakətlə üzləşməsinə səbəb olub. Lakin prezidentin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev xarici işlər nazirinin müavini Elnur Məmmədovla birgə diplomatik korpusun nümayəndələri ilə görüşündə bildirib ki, Laçın yolunu heç də Azərbaycan bağlamayıb: “Ermənistan tərəfinin guya Laçın yolunun bağlanması, bölgədə humanitar fəlakət yaşanması, etnik təmizlənmə həyata keçirilməsi barədə iddialarını qətiyyətlə rədd edirik. Ermənistan tərəfindən Laçın-Xankəndi yolundan hərbi məqsədlər, minaların və talan olunan təbii sərvətlərin daşınması üçün istifadə edilməsinin qarşısının alınması vacibdir”.
Ermənistanın sabiq rəhbərləri Robert Köçəryan və Serj Sarkisyanın işğal dövründə törətdikləri hərbi cinayətlərə və qeyri-qanuni iqtisadi əməllərinə toxunan prezidentin köməkçisi indi də kriminal iş adamı olan Ruben Vardanyanın Azərbaycanın təbii sərvətlərini talan etməsinə və ətraf mühitə ciddi ziyan vurmasına imkan verilməyəcəyini qeyd edib. Bildirilib ki, Laçın yolu azərbaycanlı etirazçılar tərəfindən deyil, Rusiya Federasiyasının sülhməramlı kontingenti tərəfindən bağlanıb. Azərbaycan vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin talan edilmiş təbii sərvətlərin qanunsuz daşınmasının qarşısını almağa çalışdıqlarını, mülki təyinatlı digər nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti məsələlərinə qarışmadıqlarını deyib. Hikmət Hacıyev Ermənistan hökumətinin Azərbaycan əraziləri daxilində baş verən hadisələrə verdiyi şərhlərini Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının hələ də davam etdiyinin göstəricisi olması kimi xarakterizə edib. O bildirib ki, belə bəyanatlar Ermənistan Baş nazirinin Praqa və Soçidə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinə hörmət edilməsi üzrə bir daha qəbul etdiyi öhdəliklərə zidddir. Hikmət Hacıyev “Qızılbulaq”və “Dəmirli” faydalı qazıntı yataqları qeyri-qanuni istismarın intensivləşdiyini vurğulayıb. O qeyd edib ki, Rusiya sülhməramlılarının rəhbərliyi ilə Xocalıda baş tutmuş ilk görüşdə müvafiq qurumların “Qızılbulaq”da monitorinqinin aparılması razılaşdırılmışdı: “Bu qeyri-qanuni fəaliyyət dayandırılmalı, ətraf mühitə dəymiş zərər qiymətləndirilməli və müvafiq proqram hazırlanmalıdır”. Bunlara paralel olaraq, Azərbaycan bəyan edib ki, ərazilərində yaşayan bütün erməni sakinlərin humanitar ehtiyaclarını qarşılamağa hazırdır. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirlyinin şərhində də bir daha deyilir ki, Laçın yolu azərbaycanlı etirazçılar tərəfindən deyil, ölkəmizin ərazilərində müvəqqəti yerləşmiş Rusiya sülhməramlı kontingenti tərəfindən bağlanıb.
Bütün baş verənlərə görə günahkar isə Qarabağdakı separatçı rejim rəhbərliyi, o cümlədən də Rusiya sülhməramlı kontingentidir. Xatırladaq ki, azərbaycanlı mütəxəssislərin dekabrın 10-da Rusiya sülhməramlılarının məsuliyyət zonasında faydalı qazıntı yataqlarının qeyri-qanuni istismarının monitorinqini aparması əvvəldən razılaşdırılsa da, bu təşəbbüsə Qarabağdakı sepataçılar tərəfindən maneə törədilib. Buna görə Azərbaycan Rusiyaya nota verib. Çünki Rusiya sülhməramlı yaradılan maneənin aradn qaldırılması üçün heç bir addım atnayıb. Azərbaycanın “Qızılbulaq”və “Dəmirli” yataqları ilə bağlı proseslərə belə həssas reaksiya verməsi əsadüfi deyil. Elə bu günlərdə “Azərbaycanda Mədən Sənayesində Şəffaflığın Artırılması” qeyri-hökumət təşkilatları koalisiyası Qarabağda Rusiya sülhməramlı kontingentinin yerləşdiyi ərazilərdə yataqlarla bağlı məlumat yayıb. Həmin məlumata görə, “Qızılbulaq” yatağında 13.6 vahid sənaye ehtiyatı olan qızıl və 47.9 milyon ton mis var. “Dəmirli”yatağında mis ehtiyatları 100 milyon ton təşkil edir. Koalisiyanın rəqəmlərini Azərbaycan Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi də təsdiqləyir. Vurğulanır ki, həmin ərazilərdə ümumilikdə 150-dən çox müxtəlif növ faydalı qazıntı yataqları var: “O cümlədən beş qızıl, altı civə, iki mis, bir qurğuşun və sink, eləcə də digər mineral ehtiyatlarla zəngin yataqlar mövcuddur”. İkinci Qarabağ müharibəsinə qədər “Qızılbulaq” və “Dəmirli” qızıl yataqlarını İsveçrədə qeydiyyatdan keçən “Vallex Group” holdinqinin tərkibində olan “Base Metals” şirkətinin istismar etdiyi bəllidir. Həmin şirkət sonradan da bu prosesi qanunsuz olaraq davam etdirib. Bu xüsusda çoxsaylı faktlar toplanıb və baş verənlər Laçın yolunda indiki etiraz aksiyalarını şərtləndirib. Etiraza səbəb Qarabağ separatçı rejiminin qanunsuz fəaliyyəti və buna şərait yaradan Azərbaycanda müvəqqəti yerləşdirilmiş Rusiya sülhməramlılarının hərəkətləri olub. 10 noyabr bəyanatının təməllərinə qarşı meydan oxuyan Rusiya sülhməramlıları təlimatları Moskvadan alırlar və ordu Kremlin əmrləri fonunda Bakı ilə gərginlikdə xüsusi vasitəyə çevrilir. Ekspertlər hesab edir ki, əslində, Rusiya sülhməramlı kontingent və Qarabağdakı erməni əhalisindən istifadə edərək perspektivdə Moskvanın Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin tənzimlənməsindəki dominantlığını saxlamağa çalışır. Məsələnin bu tərəfinə artıq Qərb ölkələrinin də xüsusi diqqət etməsi vacibdir. Azərbaycan hesab edir ki, sülhməramlıların fəaliyyəti 10 noyabr bəyanatında təsbit edilən notlara köklənməlidir. Eləcə də Rusiya əl altdan Azərbaycana qarşı fəaliyyət göstərməkdənsə, praqmatik əməkdaşlıq mühiti üçün normal təkliflər irəli sürməlidir. İndilikdə isə Azərbaycan mərhələ-mərhələ Xankəndiyə, Xocalı istiqamətinə yön alır və proses Bakının suverenlik hüququnun konstitusion təmini ilə yekunlaşacaq. Çünki indi baş verənlər bir daha təsdiq edir ki, Qarabağ ermənilərinin Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etməkdən başqa çıxış yolu yoxdur.
Nahid SALAYEV
