Qarabağ İqtisadi Zonasının Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti olaraq nəzarətində olan hissəsində yaşayan ermənilərin hələ də separatçılıq niyyətlərini davam etdirdiyi məlumdur.
Özünü qondarma "Dağlıq Qarabağ"ın "rəhbəri" kimi təqdim edən Araik Arutyunyanın “France 24” telekanalında müsahibəsinin yayılmasına, yaxud “xarici işlər naziri” David Babayanın “Arsaxı genosid gözləyir” kimi sərsəmləməsinə, yaxud Ruben Vardanyanın Almaniyaya gedib orada televiziyada etməsinə, bütövlükdə separatçıların bu kimi neqativ addımlarına reaksiya vermək bizim borcumuz deyil. Borcumuz deyil ki, onların hər birinin davranışlarına, harada nə sərsəmləmələrinə ayrı-ayrılıqda reaksiya verək. Sadəcə, özlərini Qarabağda dünyanın, hətta Ermənistanın özünün də tanımadığı separatçı, qondarma rejimin "dövlət qurumunun" "rəhbərləri" kimi qələmə verən adamların tədbirini Rusiya sülhməramlıları görməlidir. Bu mənada, Azərbaycanın Rusiya sülhməramlılarının qarşısında çox ciddi tələblə çıxış etməsinin əsasları var. Azərbaycan sülhməramlılar qarşısına tələb qoymalıdır ki, Qarabağda Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü şübhə altına alan, özünü tanınmamış, qondarma "dövlət qurumunun" "rəsmisi", prezidenti", "xarici işlər naziri" kimi qələmə verən adamların rus sülhməramlıları tərəfindən cəzalandırılması və onlara qarşı onları bu hərəkətdən çəkindirmək üçün inzibati hüquqi təsir mexanizmlərinin yaradılması həyata keçirilməlidir. Azərbaycanın Rusiya sülhməramlıları qarşısında belə bir tələblə çıxış etməsi üçün nə qədər əsaslar var? Özlərini Qarabağda qondarma rejimin hansısa "vəzifəli şəxsi" kimi təqdim edərək danışan separatçılara qarşı bu hüquqi inzibati mexanizmi ya Rusiya sülhməramlıları özü tətbiq etsin, ya da Azərbaycanın müvafiq dövlət qurumlarına təcili olaraq bunu tətbiq etmək səlahiyyəti verilsin. Azərbaycanın sülhməramlılar qarşısında belə bir jestlə çıxış etməsi vacibdir.
“Əgər maksimum dərəcədə fəaliyyətlərini ortaya qoyublarsa, onların zərərsizləşdirilməsi istiqamətində Azərbaycana şərait yaratmalıdırlar”
Siyasi və Hüquqi Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Xəyal Bəşirov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, son zamanlar bu kimi proseslərin şahidi oluruq. “Çox təəssüflər olsun ki, özlərini böyük dövlətlər, demokratiyanın, söz azadlığının, beynəlxalq hüququn beşiyi hesab edən bəzi dövlətlərin bu addımları çox ciddi narazılıqlar doğurir. Amma bir sıra dövlətlərin, o cümlədən də Fransanın bu addımları bir daha həmin o dövlətin əslində çox cılız siyasət yürütməsindən xəbər verir. O ki qaldı o şəxslərin harasa səfər etməsinə, təbii, bu bizi maraqlandırmır. Lakin hər bir halda həmin şəxslərin, cinayətkar ünsürlərin, beynəlxalq axtarışa verilmiş bu adamların, o canlıların “prezident”, “xarici işlər naziri” və digər “rəsmi şəxslər” kimi qələmə verilməsi, eyni zamanda da Azərbaycanın daxilində qondarma bir rejimin mövcudluğu ilə bağlı bir fonun yaradılması əslində bizi narahat edən məqamlardan biridir. Düşünürəm ki, bununla bağlı bizim mövqeyimiz daim bəllidir. Bu, dövlət başçısı İlham Əliyevin simasında bəlli edilib. Bu həmçinin də xarici işlər nazirliyi, prezidentin köməkçisi səviyyəsində bəlli olan mövqe olub. Amma diqqətinizə çatdırım ki, bu proseslər təsadüfi deyil. Bu gün Ermənistanın forpostu olduğu Fransa, Rusiya və bir sıra dövlətlər bu addımlardan başqa heç nə verə bilmirlər. Bir analogiya aparım: Fransa dövləti İkinci Qarabağ müharibəsi dönəmində bütün dünyaya hayqırdı, amma Azərbaycanın haqlı müharibəsinə qarşı heç bir addım ata bilmədi, yalnız özü özü üçün qətnamələr qəbul etdi, bəyanatlar verdi. Bunların da Azərbaycana heç bir təsiri olmadı və bundan sonra da olmayacaq. Bundan sonra nə baş verdi? Bu gün Frasa dövləti İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra siyasi və diplomatik müstəvidə də aparılan mübarizədə Ermənistana heç nə vermək iqtidarında deyil. Onun Ermənistana verə biləcəyi yalnız və yalnız o addımları atmaq olar. Baxın, Emmanuel Makron anti-Azərbaycan bəyanatı verir, cinayətkar şəxslər Fransaya dəvət edilir, onlar televiziyalara çıxarılaraq “rəsmi şəxslər” kimi qələmə verilir. Bu bilirsiz nədən xəbər verir? Ondan xəbər verir ki, Fransa dövləti bu gün dünyada baş verən heç bir prosesə təsir mexanizmi olmayan, bu imkanlardan özü özünü yürütdüyü siyasətlə məhrum etmiş dövlətdir. Məhz buna görədir ki, Fransa sanki özünün hansısa bir prosesə təsir göstərmək imkanlarını göstərməyə çalışır, amma təbii ki, bu da mümkün deyil. Cənubi Qafqazda baş verən bu proseslərə müxtəlif təxribatçı addımlarla təsir göstərmək istəyir, bununla da Azərbaycanı inkişaf yolundan, o uğurlu addımlardan kənara çıxmağa məcbur etmək istəyir. Amma təbii ki, bütün bunlar hamısı əbəsdir”.
X.Bəşirovun fikrincə, Fransa dövləti bu gün prezident səviyyəsində anti-Azərbaycan bəyanatları verməkdən, heç bir hüquqi nəticə doğurmayan və kağız parçasından başqa bir şey olmayan qətnamələri qəbul etməkdən, eyni zamanda o cinayətkar ünsürləri Fransaya dəvət edərək dünyanın heç bir dövləti, heç bir təşkilatı, heç bir beynəlxalq subyekti tərəfindən tanınmayan bir separatçı dəstənin “rəhbərləri, vəzifəli şəxsləri” kimi qələmə verməkdən başqa Ermənsitana heç bir şey verə bilməz. “O ərazidə sülhməramlı adı altında yerləşdirilmiş Rusiyanın hərbi kontingenti bu gün eyni addımları fərqli formada həyata keçirməyə çalışır. Onlar - Rusiyada, xüsusən də bu ölkənin Müdafiə Nazirliyində olan ermənipərəst qüvvələr Prezident İlham Əliyev tərəfindən 44 günlük müharibədən sonra ayağının altına salınaraq tapdalanan qondarma erməni toponimlərini, real olmasa da, virtual şəkildə ermənilərə bəxs etməyə çalışır. Bu da ondan xəbər verir ki, bu gün Rusiyanın da Ermənistana verə biləcəyi bunlardan başqa şey deyil. Digər dövlətlərin də adlarını çəkmək olar. Məsələn, İran da mümkün qədər ermənipərəst siyasət yürütməyə çalışır, hansısa formada özünün qırmızı, qara, digər xətlərini səsləndirir. O dövlətlərin bu gün Cənubi Qafqazda söz və güc sahibi olan Azərbaycana heç bir təsir imkanları olmadığına görə bu cür anti-Azərbaycan addımları atırlar, Azərbaycana qarşı təxtibatçı bəyanatlar verir, fikirlər səsləndirirlər. Eyni zamanda bu addımları atmaqla, sanki bu proseslərə təsir göstmək güclərini ortaya qoymağa çalışırlar. Lakin görürük ki, hər bir təxribatın cavabı olaraq Azərbaycan daha bir addım atır”.
X.Bəşirov hesab edir ki, özünü “vəzifəli şəxslər” kimi təqdim edən separatçılara qarşı Rusiya sülhməramlıları xüsusi cəza addımları atmalıdır.
X.Bəşirovun sözlərinə görə, Rusiya sülhməramlıları separatçı “dövlət adamlarına” qarşı addım atmırlarsa, bu onların separatçılar üçün qalxan rolu oynadığı anlamına gəlir. “Əslində, burada 2020-ci il 10 noyabr bəyanatı ilə tərəflərin üzərinə öhdəliklər qoyulur. Tərəflərdən biri də Rusiya sülhməramlılarıdır. Onların vəzifəsi ondan ibarətdir ki, sülh sazişinin imzalanması istiqamətində, ümumiyyətlə regionda keçmiş münaqişə tərəfləri kimi Azərbaycanla Ermənistan arasında sülhün bərqərar edilməsində öz üzərilərinə düşən vəzifəni yerinə yetirsinlər. Amma çox təəssüflər olsun ki, onların bu missiyadan kənar fərdi işlərlə məşğul olduqlarının şahidi oluruq. Bununla bağlı Azərbaycan tərəfin dəfələrlə onlara xəbərdarlığı olur. Özlərini “prezident”, başqa “vəzifəli şəxslər” kimi qələmə verən Araik Arutyunyan, Ruben Vardanyan, Babayan bu adla xarixi ölkələrdə özlərini təqdim edirlərsə, bu açıq şəkildə sülhə təhdiddir, sülhün yaranmasına maneçilikdir. Xaricə gedib orada özlərini müxtəlif qondarma adlarla təqdim edən separtçıların yenidən bizim əraziyə qayıtmasında məsuliyyət sülhməramlıların üzərinə düşür. Onların Qarabağdan çıxıb gedib özlərini hansısa dövlətlərdə “yüksək vəzifəli şəxslər” kimi təqdim etmələrinə Rusiya sülhməramlıları mane ola bilməzlər. Amma sülhməramlılar xarici ölkələrə gedib orada özlərini “prezident”, “nazir” kimi qələmə verən separatçıların yenidən Azərbaycan, Qarabağ ərazisinə daxil olmasına şərait yaratmamalıdır. Ən yaxşı halda onları ora buraxmamalıdırlar. Yaxud da ki, əgər maksimum dərəcədə fəaliyyətlərini ortaya qoyublarsa onların zərərsizləşdirilməsi istiqamətində Azərbaycana şərait yaratmalıdırlar. Əgər bunları etmirlərsə, onda belə çıxır ki, sülhməramlılar orada sadəcə həmin şəxslər, eyni zamanda orda Azərbaycan ordusu, əsgər və zabitləri üçün təhdid yaradan qanunsuz silahlı birləşmələr üçün qalxan, müdafiəçi rolunu oynayırlar. Ona görə də hesab edirəm ki, Azərbaycan xalqının da bir səbr kasası var. 2020-ciilin 10 noyabrında üçtərəfli bəyanat imzalanarkən Rusiya sülhməramlılarının ora yerləşdirilməsi məsələsində Azərbaycan xalqında əks mövqe vardı. Amma təbii ki, dövlətimiz müəyyən şərtləri nəzərə alıb onları ora yerləşdirdi...”
Ermənistana bütün proseslərdə dəstək olan Rusiya üçün tarixi şans yarandı ki, heç olmasa Azərbaycan xalqının mövqeyində zərrə qədər də olsun bir dəyişiklik yaransın deyən X.Bəşirov vurğuladı ki, amma çox təəssüf, əksini görürük. “Rusiya sülhməramlıları unutmamalıdır ki, orada onlar 5 il müddətinə qədərdirlər. Amma bu 5 il o demək deyil ki, onlar bu kimi hallara göz yumacaqlar, separatçılar üçün təxribat törətməyə şərait yaradacaqlar. Azərbaycanın ixtiyarı var ki, sülhməramlıların vaxtından əvvəl oradan çıxarılması üçün mövqe bildirsin. Buna həm o bəyanatla, həm də beynəlxalq və Azərbaycanın daxili hüququ ilə haqqımız var” - deyə X.Vəşirov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
