Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin Azərbaycan ərazilərindən çıxarılma ehtimalının getdikcə artması Ermənistanda, elə Qarabağ erməniləri arasında da ciddi təşviş yaradıb. Ermənistan parlamentində hakim “Vətəndaş müqaviləsi” fraksiyasının deputatı Hovik Ağazaryan bu fonda diqqəti ona yönəldir ki, azərbaycanlıların Qarabağı Ermənistanla birləşdirən yolu bağlamasına rus sülhməramlı qüvvələrinin cavab verə bilməməsi Bakının üstünlüyünün nümayişidir.
Onun sözlərinə görə, yolun bağlanması kimi oxşar hərəkətlər yenə olacaq. Ermənistan parlamentində jurnalistlərlə söhbətində “Hayastan” fraksiyasının rəhbəri, keçmiş müdafiə naziri Seyran Ohanyan isə qeyd edir ki, “Qarabağ rəhbərliyi” Ermənistan rəhbərliyinə arxalana bilməz, onlar, xüsusilə Rusiya Federasiyası və Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin komandanlığı ilə müvafiq işlər görməlidirlər. Onun sözlərinə görə, bu gün ciddi addımlar atılmalıdır ki, 10 noyabr sənədinin müddəti bitdikdən sonra da sülhməramlı qüvvələrin fəaliyyəti uzadılsın. “Nə etmək lazımdır ki, azərbaycanlıların Qarabağdan Ermənistana gedən yolu bağlaması vəziyyəti təkrarlanmasın” sualına cavab olaraq Ohanyan deyib: “Ermənistan hakimiyyəti ilk növbədə Qarabağ sakinlərinin varlığı, yaşaması və fəaliyyəti haqqında konsepsiya hazırlamalıdır. İstiqamətlərdən biri xarici siyasətdir və onun çərçivəsində Qarabağ sakinlərinin təhlükəsizlik məsələlərini həyata keçirən sülhməramlı qüvvələrlə əlaqələr aydınlaşdırılmalıdır. Azərbaycanlılarla danışıq aparan onlardır, bu nüanslara nəzarət edirlər və bütün bunları Azərbaycandan tələb etmək lazımdır. Onlara elə gəlir ki, Türkiyə-Azərbaycan tandemi qarşısında sussaq, heç nə deməsək, üsyan etməsək, azərbaycanlılar da susacaq. Əksinə, yeyəndə iştaha açılır”. Ermənistanın sabiq müdafiə naziri deyib ki, 44 günlük müharibədən sonra Azərbaycanın Ermənistana qarşı davamlı təzyiqləri davam edir: “Azərbaycanlılar deyirlər ki, onlar düzgün iş görürlər. İkincisi, onlar erməni xalqını işğalçı kimi təqdim edir. Onlar təzyiqləri davam etdirirlər ki, biz Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin formalaşmasında 5 bənd təqdim etmişik və Ermənistan onları yerinə yetirməlidir. Deyirlər ki, əks tədqirdə problemimizin sonuna, hətta Zəngəzur dəhlizinə qədər gedəcəyik. Bu cür hərəkətlər gələcəkdə də Qarabağda, Qarabağ ətrafında baş verəcək”. Erməni ekspert Artur Martirosyan da vəziyyətin ağır olduğunu bildirir: “Əgər Rusiya Qərblə hazırkı qarşıdurmada zəifləsə, o zaman Gürcüstan və Azərbaycandan qoşunlarını əvvəllər çıxardığı kimi, sülhməramlılarını da Qarabağdan çıxaracaq”. Onun sözlərinə görə, hər şey Qarabağdakı sülhməramlıların Rusiyanın həyati marağına cavab verib-verməməsindən və ya onunla alver etməyin mümkün olub-olmamasından asılıdır: “Nədənsə biz hesab edirik ki, sülhməramlıların mövcudluğu daimi xarakter daşımalıdır. Halbuki, beynəlxalq münasibətlərdə belə şey olmur. 2025-ci ilə qədər Rusiyada nə dəyişəcək? Sabah Rusiyanın maraqları dəyişə bilər. Bakı sülhməramlıları gözdən salır və istisna deyil ki, 2025-ci ildən sonra onların Qarabağdan çıxarılması artıq müzakirə olunub”. Martirosyan rus sülhməramlıların mövqelərinin zəif olduğunu da qeyd edib: “Onlar heç vaxt güc tətbiq etməyəcək, bu isə Qarabağdakı ermənilərin narazılığına səbəb olacaq, Ermənistanda isə düşünəcəklər ki, sülhməramlılar öz vəzifələrinin öhdəsindən gəlmir. Ona görə də ən pis varianta hazırlaşmaq lazımdır. Siz başa düşməlisiniz ki, 2025-ci ildə sülhməramlılar indi etdiklərini etməyə bilərlər. Bu halda Azərbaycan güc tətbiq edəcək”. O vurğulayıb ki, Ermənistan Rusiyanı arbitr kimi görür, ancaq Moskva üzərinə belə bir funksiya götürməyib: “Rusiya yalnız vasitəçidir, arbitr deyil, vasitəçi isə tərəfləri güclə heç nəyə məcbur edə bilməz. Vasitəçi təklif verə, inandırmağa çalışa bilər. Ermənistan buna hazır olmalıdır. Lavrov deyir ki, biz Qarabağın statusunu gələcəyə saxlamağı təklif edirdik, ancaq İrəvan digər variantlar ətrafında müzakirələr apardı, sonra yenə Moskva variantına qayıtdı, ancaq artıq Rusiya əvvəlki təklifləri davam etdirə bilməz. Çünki Paşinyan Əliyevin siyasətinə uyaraq, Qərbdə müəyyən danışıqlara razılaşaraq Rusiyaya problem yaradıb. Əliyev Moskvaya Qərbdəki danışıqların səbəblərini izah edə bilər, lakin Paşinyanın izahatları Rusiya üçün qəbuledilməz olacaq, çünki Moskvanın Ermənistandan gözləntiləri fərqlidir”.
Rusiyalı hərbi analitik İqor Korotçenko da qeyd edir ki, İrəvan Bakı ilə problemlərini həll etməli, sülhməramlıların uzun müddətə Azərbaycanda qalacağına ümid etməməlidir: “Xarici işlər nazirlərinin Moskvadakı danışıqları göstərdi ki, Rusiya və Azərbaycan həm Bakı ilə İrəvan arasında münasibətlərin tezliklə normallaşması, həm də dəyişən dünyada irəliləmək məsələsində eyni istiqamətə baxırlar. Moskva Azərbaycan və Ermənistan arasında nizamlanma yolunda effektiv vasitəçi olmaq üçün hər cür səy göstərir. Biz bilirik ki, Ermənistanın açıq-aşkar anti-Azərbaycan mövqe tutan Fransanı danışıqlar yoluna çəkmək cəhdləri Bakının Brüsseldəki danışıqlardan imtina etməsi ilə yekunlaşdı. Odur ki, Moskvada Lavrovla Bayramovun görüşü Bakının Ermənistanla Rusiyanın vasitəçiliyi əsasında danışıqları davam etdirməyə hazır olmasının təsdiqidir. Və Rusiyanın vasitəçiliyi bir daha təsdiq etdi ki, sülh müqaviləsi üçün əsas məsələ Azərbaycan və Ermənistanın ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınması, eləcə də Qarabağın Azərbaycanın olması ola bilər”. Onun sözlərinə görə, onu da nəzərə almaq lazımdır ki, Rusiyada Azərbaycanla eyni səmtə baxmayan qüvvələr var. Bunlar Rusiya siyasi sisteminin reallıqlarıdır: “Amma Sergey Lavrovun açıqlaması ondan ibarətdir ki, Rusiya üçtərəfli bəyanatın bəndlərinə əməl edilməməsi ilə bağlı Azərbaycanın narahatlığına səbəb olan məsələləri həll edir. Bu son dərəcə vacibdir. Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonundakı Rusiya sülhməramlılarının komandanı bildirib ki, Laçın dəhlizində mini-gömrük postunun yaradılması Azərbaycan tərəfi ilə müzakirə olunub. Rusiyanın bütün səviyyələrdə tanıdığını və bəyan etdiyini əsas götürərək demək olar ki, Qarabağ Azərbaycandır, istənilən qanunsuz fəaliyyət, o cümlədən təbii sərvətlərin mənimsənilməsi, Qarabağ bölgəsində qiymətli metalların çıxarılması qanunsuzdur. Qeyd edək ki, bu istehsalın son benefisiarları Qərb şirkətləridir. Bunların hamısı tamamilə qanunsuz fəaliyyətlərdir. Ona görə də Bakının ətraf mühitin monitorinqi ilə bağlı tələbləri tamamilə ədalətlidir”.
Bu fonda erməni siyasi analitiki Tevos Arşakyan qeyd edir ki, Azərbaycan ekoloqlarının Rusiya sülhməramlılarının köməyilə Xankəndiyə girə bilməsi çox şeydən xəbər verir: “Bu onu deməyə əsas verir ki, yaxın gələcəkdə bütün bu ərazilər Bakının tam nəzarətinə keçəcək”. Azərbaycan isə bu xüsusda məqsədinə nail olmaq üçün Laçın dəhlizinə nəzarət-keçid postu qurmaq planında israrlıdır və hadisələrin inkişafı bunun reallaşmasına doğru yönəldilir.
Tahir TAĞIYEV
