Rusiyada yaşayan soydaşlarımzın Azərbaycana yeni axını gözlənilir. Buna səbəb Rusiyada hərbi xidmətlə bağlı yeni qaydanın müəyyən edilməsidir. Məsələ burasındadır ki, noyabrın 14-də Rusiya prezidenti Vladimir Putin bu ölkənin Silahlı Qüvvələrində xarici vətəndaşların xidmət keçməsi qaydası haqqında fərman imzalayıb. Müvafiq fərman hüquq-informasiya internet portalında dərc olunub.
Yeni qaydaya əsasən, xarici vətəndaşlığı olan Rusiya vətəndaşları da Rusiya Silahlı Qüvvələrində hərbi xidmətə çağırılacaq. İndiyədək ancaq Rusiya vətəndaşı olan şəxslər bu ölkədə hərbi xidmətə çağırılırdı. Son illərdə Rusiyada vətəndaşlıq alan xaricilərin bir çoxunun Orta Asiya respublikaları, o cümlədən Qafqazdan, eləcə də Azərbaycandan gəldiyi bildirilir. Onlardan bəzilərinin ölkələrində heç vətəndaşlıqdan çıxmadıqları deyilir. İndi Rusiyada yaşayan belə azərbaycanlılardan bir çoxu narahatdır ki, bu fərman onların da Rusiya ordusuna cəlb edilməsinə yol aça bilər. Rusiyanın Smolensk şəhərində işləyən bir soydaşımız “Azadlıq” radiosuna bildirib: “İndi Rusiyadan hər cür qəribəlik gözləyirik. Burada tək mən yox, bir çox azərbaycanlı narahatdır”. Onu da xatırladaq ki, oktyabr ayından Rusiyaya gələn miqrantların bu ölkənin vətəndaşlığını alma proseduru yüngülləşdirilib. Ancaq bir şərtlə ki, onlar Rusiya Silahlı Qüvvələrində bir ildən az olmayaraq xidmət etməklə bağlı müqavilə imzalasınlar. Bundan sonra Moskvanın “Saxarovo” miqrasiya mərkəzində Rusiya Müdafiə Nazirliyinin hərbi xidmətə çağırış mərkəzi öz işinə başlayıb. Moskva meri Sergey Sobyanin də onu xarici vətəndaşların hərbi xidmətə cəlbi üçün tam yararlı infrastruktur adlandırıb. Konkret Putinin fərmanına gəlincə, ekspertlər hesab edir ki, sözügedən sənəd Rusiyada müvəqqəti yaşayan Azərbaycan vətəndaşlarına şamil edilməməlidir. O da qeyd edilməlidir ki, Azərbaycanda ikili vətəndaşlıq yoxdur. Yəni Azərbaycan vətəndaşı başqa ölkənin vətəndaşı ola bilməz. Amma Azərbaycan vətəndaşlığından çıxmayan şəxslər Rusiya vətəndaşlığını qəbul ediblərsə, onlar həmin fərmanın əhatəsinə düşür. Çünki Rusiyada ikili vətəndaşlıq qanunla mümkündür. Bu fonda müvəqqəti Rusiyada yaşayan və işləyən, amma yalnız Azərbaycan vətəndaşı olan şəxslər Rusiya ordusunda xidmət və müharibədə iştirak edə bilməz. Hüquqşünas Ələsgər Məmmədli bildirib ki, Azərbaycanda qanunla ikili vətəndaşlıq qadağandır. Amma başqa ölkənin vətəndaşlığını qəbul edib və bu barədə Azərbaycan rəsmi qurumlarına məlumat verməyən şəxslər çoxdur. Onun sözlərinə görə, bir nəfərin hərbi mükəlləfiyyəti bir ölkədə keçərlidir: “Yəni Azərbaycan vətəndaşlığından sonra Rusiya vətəndaşlığını qazananlar öz hərbi mükəlləfiyyətini Azərbaycanda həyata keçiriblərsə, onların Rusiyada təkrar hərbi mükəlləfiyyəti ola bilməz. Yox, şəxs Azərbaycan vətəndaşı olub Azərbaycanda hərbi mükəlləfiyyətini keçmədən Rusiya vətəndaşlığına keçibsə və orada hərbi mükəlləfiyyət qazanıbsa, o zaman bütün qaydalara uyğun həm səfərbərliyə, həm də məcburi hərbi xidmətə cəlb oluna bilər”. Hüquqşünasın deməsinə görə, kimsə Azərbaycanda hərbi xidmətdə olubsa, onu təkrar Rusiyada hərbi xidmətə çağırırlarsa, məhkəməyə müraciət etməsi yaxşı olar.
Hazırda Smolensk şəhərində yaşayan və adının çəkilməsini istəməyən şəxs isə vəziyyəti belə izah edir: “Yaxın illərə qədər kimsə Rusiya vətəndaşlığı üçün müraciət edirdisə, onun sənədlərinin arasında Azərbaycan vətəndaşlığından imtina etməsi üçün notariusun təsdiq etdiyi ərizə olmalı idi. Həmin ərizə Azərbaycanın Rusiyadakı səfirliyinə göndərilirdi. Son illər isə artıq belə tələb olmadığından faktiki ikili vətəndaşlığı olan şəxslər yaranıb”. “Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığı haqqında” qanuna 2014-cü ildə edilmiş dəyişiklərdə deyilir ki, xarici dövlətin vətəndaşlığını almış Azərbaycan vətəndaşları bir aya bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına yazılı məlumat verməlidirlər. Bu qanuna görə, Azərbaycan vətəndaşının digər dövlətin vətəndaşlığını könüllü əldə etməsi Azərbaycan vətəndaşlığının itirilməsi üçün əsas hesab olunur. Lakin bu qanun 2014-cü ilədək alınan ikinci vətəndaşlığa aid deyil. İkili vətəndaşlığı olan şəxslərlə bağlı Azərbaycanda rəsmi statistika sonuncu dəfə 2017-cı ildə açıqlanıb. Dövlət Miqrasiya Xidmətinin məlumatına görə, Azərbaycanda 2016-cı ildə ikili vətəndaşlığı olan 7 min 956 şəxs müəyyənləşdirilib. Son rəsmi statistikaya görə, 2021-ci ildə 944 nəfər Azərbaycan vətəndaşlığından çıxıb. 2020-ci ildə isə bu göstərici 561 nəfər idi. Rusiya Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına görə isə, 2022-ci ilin birinci rübündə 141.5 minə yaxın xarici vətəndaş bu ölkənin vətəndaşlığını alıb. Onlardan Azərbaycandan olanlar 4.5 faiz (6 min 300 nəfərə yaxın) təşkil edir. Ölkəmizə gəlincə, şəxsin ikili vətəndaşlığı varsa, bu, qanun pozuntusu sayılmır. Ancaq yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Azərbaycan vətəndaşı olan şəxs hər hansı ölkədən vətəndaşlıq alırsa, 1 aya bu barədə məlumat verməlidir. Onu da bildirək ki, əvvəllər bu məlumat verilmədiyinə görə vətəndaşlar məsuliyyət daşıyırdılarsa, 2014-cü ildə müvafiq qanunvericiliyə edilən dəyişiklikdən sonra bu aradan qaldırılıb. Yəni xarici ölkə vətəndaşlığını qəbul etmiş Azərbaycan vətəndaşları bu barədə məlumat vermədiyi təqdirdə Azərbaycan İnzibati Xətalar Məcəlləsi və Cinayət Məcəlləsi ilə məsuliyyət daşımırlar. İnzibati və ya cinayət məsuliyyəti aradan qaldırılsa da, Azərbaycan vətəndaşları xarici dövlətin vətəndaşlığını qəbul etdikləri təqdirdə yenə də müvafiq dövlət qurumuna xəbər verməlidirlər. Belə vəziyyətdə görünən budur ki, Putinin imzaladığı fərman Rusiyada yaşayan və çalışan bir sıra Azərbaycan vətəndaşları üçün risq yaradır. Hələ bir neçə ay əvvəl Rusiya pasportu daşıyan azərbaycanlılar üçün müharibəyə göndərilməklə bağlı müəyyən təhlükənin olması bəlli idi. İndi bu məsələ qanuni müstəviyə keçir. Belə vəziyyətdə soydaşlarımızın Rusiyanı tərk etməsi qaçılmaz sayılır. Onsuz da azərbaycanlılar və digər millətlərdən olan miqrantların bir hissəsi Rusiyanı müharibə və çətinləşən iqtisadi vəziyyətə görə tərk edib. İndi bu sayın artması gözlənilir.
Samirə SƏFƏROVA
