İranda 55 gündür davam edən etirazları izləyən insan haqları fəallarının bildirdiyinə görə, iğtişaşlar zamanı azı 328 nəfər ölüb, 15 minə yaxın şəxs həbs edilib. İran hökuməti həftələrdir itkilərlə bağlı rəqəmlərdən danışmır. Dövlət mediası isə təhlükəsizlik qüvvələrinin heç kimi öldürmədiyini iddia edir.
Nümayişçilər hazırda bundan əvvəl öldürülənlərin 40-cı gününü qeyd etmək üçün küçələrə axdıqca, İranda daha geniş etirazlara səbəb ola və bu da getdikcə hiddətlənən ictimaiyyətlə təhlükəsizlik qüvvələri arasında daha ağır qarşıdurmalarla nəticələnə bilər. Hökumətin internetə maneələr qoymaq səylərinə baxmayaraq, İrandan yayılan onlayn videolarda paytaxt Tehranda, eləcə də ölkənin başqa şəhərlərində nümayişlər əks etdirilir. İsfahan şəhəri yaxınlığında çəkilən videoda gözyaşardıcı qazın tüstüsü müşahidə olunub və İranın ali dini lideri Ayətullah Əli Xamneyinin nəzərdə tutulduğu “Diktatora ölüm” şüarları eşidilib. İranın dövlət İRNA xəbər agentliyi İsfahan yaxınlığındakı nümayişləri təsdiq etsə də, etirazların bu dönəmində yaralananların və ya həbs olunanların olub-olmadığı məlum deyil. Etirazçılar sentyabrın 30-da İranın Sistan və Bəlucistan vilayətinin Zahedan şəhərindəki repressiyaların qurbanlarını yad edib. Fəalların bildirdiyinə görə, nümayişlər zamanı təhlükəsizlik qüvvələrinin hücumu nəticəsində 100-ə yaxın insan ölüb. Aksiyalar Cənubi Azərbaycan şəhərlərində də geniş vüsət alıb. Burada soydaşlarımız İrandakı rejim tərəfindən genişmiqyaslı təzyiqlərə məruz qalır. Bu isə Azərbaycan dövlətini də artıq ciddi şəkildə narahat edir. Təsadüfi deyil ki, Prezident İlham Əliyev Türk Dövlətləri Təşkilatının Səmərqənddə keçirilən IX Zirvə Görüşündə çıxışı zamanı Cənubi Azərbaycandakı soydaşlarımızn hüquqları məsələsinə geniş şəkildə toxunub. Dövlət başçısı bildirib ki, türk dünyası təkcə müstəqil türk dövlətlərindən ibarət deyil, onun coğrafi sərhədləri daha genişdir: “Hesab edirəm ki, Türk Dövlətləri Təşkilatının üzvləri olan ölkələrdən kənarda yaşayan soydaşlarımızın hüquqlarının, təhlükəsizliyinin, milli kimliyinin qorunması, onların assimilyasiyaya uğramaması kimi məsələləri artıq təşkilat çərçivəsində daimi əsasda diqqətdə saxlamağın vaxtı gəlib çatıb. Türk dünyasında gənc nəslin yaşadıqları ölkələrdə məktəblərdə öz ana dilində təhsil almaq imkanı olmalıdır. Əfsuslar olsun ki, Azərbaycan dövlətinin hüdudlarından kənarda yaşayan 40 milyon azərbaycanlının əksəriyyəti bu imkanlardan məhrumdur. Türk dövlətlərindən kənarda yaşayan soydaşlarımızın öz ana dilində təhsil almaları daim təşkilatın gündəliyində olmalıdır. Bu istiqamətdə lazımi addımlar atılmalıdır”.
Bununla yanaşı, Azərbaycan dövlətinin xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlıların hüquq və azadlığının, təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə xüsusi diqqət yetirdiyini vurğulayan Prezident İlham Əliyev bildirib: “Biz acı taleyin hökmü ilə Azərbaycan dövlətindən ayrı düşmüş soydaşlarımızın dilimizi, ənənələrimizi, mədəniyyətimizi qoruyub saxlamaları, azərbaycançılıq ideyalarına sadiq olmaları, öz tarixi Vətənləri ilə əlaqələri heç vaxt kəsməmələri üçün səylərimizi davam etdirəcəyik”. Şübhəsiz ki, bütün bunlar Cənubi Azərbaycandakı soydaşlarımız üçün böyük mənəvi dəstəkdir. Burada bir məqamı qeyd edək ki, İran milli azlıqların dilinin, mədəniyyətinin qorunmasına, inkişaf etdirilməsinə, onların cəmiyyətə inteqrasiya olunmasını öz konstitusiyası ilə təsbit edib. Ancaq qonşu ölkə Cənubi Azərbaycandakı soydaşlarımıza qarşı repressiv əməlləri törətməklə öz konstitusiyasına da hörmət etmir. Özü də o da qeyd edilmlidir ki, soydaşlarımız İranda milli azlıq deyil. Aparılan araşdırmalar göstərir ki, azərbaycanlılar orada yaşayan əhalinin əksəriyyətini təşkil edir. Burada azlıqda qalan farslar və digər etnik xalqlardır. Buna baxmayaraq, fars-molla rejimi şovinizmə söykənərək soydaşlarımızı sıxışdırır, onun milli hüquqlarını tapdalayır, Azərbaycan dilinin inkişafına, cəmiyyətdə aparıcı mövqedə olmasına imkan vermir. Mədəniyyətimiz, milli-mənəvi dəyərlərimiz sıxışdırılır. Bütün bu haqsızlıqlara etiraz edən azərbaycanlılar ən ağır cəzalara məruz qalırlar. Onların içində qətlə yetirilənlər, uzun müddət həbsə məhkum edilənlər və hansısa bir yolla canını götürüb xaricə mühacirət edənlər də var. Dünyada yeganə yer İran deyilən ölkədir ki, orada azərbaycanlıların hüquqları bütün sahələrdə pozulur. Lakin artıq rəsmi Bakı ən yüksək səviyyədə buna etiraz edir. Özü də bu məsələdə Azərbaycan tək deyil. Məhz belə bir vaxtda ABŞ-dan da Azərbaycana dəstək gəlib. ABŞ Dövlət Departamenti Vaşinqtonun İran qarşısında Azərbaycanın yanında olmağa davam edəcəyini açıqlayıb. Dövlət Departamentinin sözçüsü Ned Prays jurnalistin İranın Azərbaycana qarşı təhdidedici bəyanatlarını, həmçinin bu ölkəyə qarşı belə ritorikanı davam etdirəcəyi təqdirdə Vaşinqtonun Bakını müdafiə edib-etməyəcəyi ilə bağlı sualını cavablandırıb: “Dövlət katibi Entoni Blinkenin azərbaycanlı həmkarı Ceyhun Bayramovu bu həftənin əvvəlində görmək imkanı olub. İranın bölgə üçün təhlükə olduğunu çox açıq şəkildə bildirdik. Biz tərəfdaşlarımızın yanında olmağa, onları dəstəkləməyə və nəticədə İranın öz regionunda və bəlkə də ondan kənarda göstərdiyi sabitliyi pozan davranışına qarşı durmağa davam edəcəyik”. Avropa, türk dünyası da Cənubi Azərbaycandakı soydaşlarımızla bağlı Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləyir. İndi İranın bundan müvafiq nəticələr çıxarması çox önəmlidir. Bu mənada, Prezident İlham Əliyevin söylədiyi fikirlər birbaşa İranda yaşayan soydaşlarımızın hüquqlarının və təhlükəsizliyinin qorunmasına yönələn mühüm çağırışlardır. Şübhəsiz ki, güneyli soydaşlarımız da bu fikirlər fonunda görürlər ki, onların hüquqları Azərbaycan dövləti tərəfindən müdafiə olunur və bundan sonra da müdafiə olunacaq.
Samirə SƏFƏROVA
