Türk Dövlətləri Təşkilatının 9-cu Səmərqənd Zirvəsini Ümumdünya Türk əməkdaşlığı və inteqrasiyasının yeni dövrünün başlanması kimi qəbul etdim. Niyə? Çünki...
Bunu “Bakı-Xəbər” Media Qrupunun rəhbəri, politoloq Aydın Quliyev öz Facebook səhifəsində yazıb.
A.Quliyev daha sonra yazır:
2009-cu ildə Naxçıvanda 4 türk dövlətinin - Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstanın iştirakı ilə Türk Dövlətləri Şurası yaradıldı. Sonrakı illərdə genişləndi. 2018-ci ildə Macarıstana müşahidəçilik, ertəsi ildə Özbəkistana tam üzvlük verildi. Sonra Türkmənistan da qoşuldu. 6+1 (Macarıstan) formatında yaxınlaşma və qarşılıqlı anlaşma elə sürətlə getdi ki, onu Şura adı altında sadəcə məşvərət qurumu kimi saxlamaq düzgün olmazdı. Beləliklə, yaranmış tarixi tələbi nəzərə alaraq Azərbaycanın quruma sədrliyi dövründə - 2021-ci ildə 8-ci İstanbul Zirvəsində Şura Türk Dövlətləri Təşkilatına çevrildi. "Türk dünyasına baxış-2040" sənədi qəbul edildi ki, bu da əslində türk dövlətlərinin növbəti 20 illik birgəliyinin Yol Xəritəsi kimi başa düşülə bilər.
Türk Dövlətləri Təşkilatı 20 ildən sonra harada dayanacaq? Bu həm tarixin, həm də bu gün Səmərqənddə 9-cu Zirvədə Azərbaycan Prezidentinin iştirakı və xüsusi təşəbbüskarlığı ilə əsası qoyulan böyük işlərin nəticəsi olacaq. Hansı işlərin? Səmərqənd daha hansı böyük tarixlərə beşik olacaq?
Zirvə hələ bitməyib və bütün materialları təhlil etmək imkanımız olacaq. İndilikdə isə Prezident Əliyevin Zirvədə təşəbbüsləri sayıla bilən üç məsələyə qısaca baxmaq pis olmazdı.
1.Türk dövlətləri arasında iqtisadi, nəqliyyat, investisiya, ticarət, mədəni, humanitar, rəqəmsal transformasiya sahəsində inteqrasiyanı gücləndirmək.
2.Türk dövlətlərinin birgə təhlükəsizlik mexanizmlərinin yaradılması...
Nəhayət, Əliyevin bu fikri Türk Dövlətləri Təşkilatının bundan sonrakı tarixini bu ana qədərki dövrdən fundametal olaraq fərqləndirəcək, onun misilsiz nüfuzlu təşkilata çevrilməsində ana xətt rolunu oynayacaq. Əliyev dedi ki, "Türk dünyası tək müstəqil türk dövlətlərindən ibarət deyil". Nə qədər dəqiq, nə qədər uzağa hesablanmış çoxşaxəli fikir olduğunu tuta bilirsinizmi?
Bu əvvəla, müstəqil türk dövlətlərinin sayca gələcəkdə indikindən çox olacağına uzaqgörən bir işarədir. Yəni qarşıda müstəqil türk dövlətlərinin indiki kimi Kipr daxil 7 yox, daha çox olacağı dövr gəlir. İkinci, başqa ölkələrdə yaşayan türklərin müstəqil türk dövlətlərinin hüquqi müdafiə və təhlükəsizlik mexanizmlərinin çətiri altına alınacağı dövr də gətirilməlidir, biz gətirməliyik…
Deməli, İlham Əliyev Səmərqənddə "Müstəqil türk dövlətlərini daha böyük türk dünyasının bir hissəsi "adlandırmaqla əslində keyfiyyətcə yeni proses açdı…
Tahir TAĞIYEV
