İran əxlaq polisinin zorakılığı nəticəsində ölən Məhsa Əmininin qətlindən sonra başlayan və artıq ay yarımdır bütün şəhərlərə yayılan aksiyalar səngimək bilmir. Aksiyaların genişlənməsi fonunda İran hakimiyyəti repressiv metodlarnı da genişləndirir. Belə ki, aksiyalarda indiyə qədər hakimiyyət qüvvələrinin açdığı atəş nəticəsində onlarla insan ölüb, yüzlərlə aksiyaçı isə yaralanıb.
Belə bir vaxtda “Mouze" teleqram kanalı olduqca mühüm məlumat yayıb. Qeyd edilir ki, İranda etiraz aksiyalarında artıq vəziyyət dəyişməyə başlayıb. Bildirilir ki, polis qüvvələri molla rejimindən ayrılaraq xalqın tərəfinə keçiblər. Belə ki, bir neçə polisin istefa ərizəsi sosial şəbəkələrdə yayılıb. Onların sayının artması gözlənilir. Bunlar fonunda Cənubi Azərbaycan şəhərlərində də maraqlı vəziyyət müşahidə edilir. Urmiya, Təbriz, Tehran, Kərəc, Ekbatan, Rəşt, Qəzvin, Naziabad, Fuladşəhr, Məşhəd və digər şəhərlərdə davam edən etiraz aksiyalarında , güney azərbaycanlı qadınlar İran əsgərlərinə çağırış ediblər: “Əsgər! Bu azad qadın sənin bacındır. Ona güllə atma, onu qoru! Heç olmasa, görməzdən gəl! Silahını bacına yox, zalıma tuşla!”. Bu çağırışlara adekvat cavab verilməsi gözlənilir. Hətta belə məlumatlar da yayılıb ki, xalqın tərəfinə keçmək istəyən hərbçilər var. Bundan narahat olan rejim xüsusi xidmət orqanları vasitəsilə onların bir qismini həbsə atıb. Belə şəraitdə hərbçilərin də hakimiyyətdən narazılığı artır. Onların yaxın tezlikdə xalqın tərəfinə keçməsi gözlənilir. Xalq isə rejimin dəyişikliyində israrlıdır. Bu səbəbdəndir ki, nümayişlər zamanı “Xameneyi İŞİD rəhbərinin yerinə keçib!”, “İŞİD, Bəsic birliyiniz mübarək!”, “Diktatora ölüm!”, “Abırsız sənsən, əxlaqsız sənsən, mən azad qadınam!”, “Nə şahçıyam, nə şeyxçi, millətçiyəm, millətçi” kimi şüarlar səsləndirilir. Bundan başqa, İranda etirazçılar divarlara hökumət əleyhinə şüarlar yazır, dövlət işçiləri isə bunları silir. Bunu görən etirazçılar daha da qəzəblənir, küçələrə yeni şüarlar yazırlar. Onlar bildiriblər ki, hökumət şüarları silməklə heç nəyə nail ola bilməyəcək, küçələrə yeni şüarlar yazacaqlar. Həmçinin Tehran Universitetinin Texniki fakültəsinin 100-dən çox professoru hökumət qoşunlarının ali məktəbə hücumunu pisləyib. Xalqı qəzəbləndirən daha bir məsələ İran rejiminin Azərbaycanla bağlı siyasətidir. Cənubi Azərbaycandan olan soydaşlarımız Tehranın Bakıya münasibətdə siyasətində ciddi narazılıq ifadə edirlər. Belə vəziyyətdə Türkiyənin "Yeni Şafak" qəzeti yazır: “İranın anti-Azərbaycan fəaliyyətləri iki ölkə arasında artan gərginliyin və Güney Azərbaycanda etiraz nümayişlərinin miqyasının genişlənməsinin əsas istinad nöqtəsidir. İranın Azərbaycanla bağlı son bəyanatları və Azərbaycan sərhədində keçirdiyi hərbi təlimlərlə bağlı iki ölkə arasında gərginlik artır. Azərbaycanın Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti bu günlərdə İran xüsusi xidmət orqanları tərəfindən təxribata hazırlaşdırılan və təlim keçmiş qruplaşmanın aşkar olunaraq, ifşa edildiyini açıqlayıb. Həbs edilən 19 nəfər barəsində istintaq başladılıb. Bu gəlişmənin ardınca Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri İran sərhədində təlimlərə başlayıb. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyindən verilən məlumata görə, XTQ-nin komandanı general-leytenant Hikmət Mirzəyevin rəhbərliyi ilə keçirilən təlimlərdə xüsusi təyinatlı qüvvələr ölkənin cənub sərhədinə yaxın rayonlara göndərilib. İki ölkə arasında gərginlik artdıqca, Təbrizdəki etiraz nümayişlərinin miqyası da böyüyür. Şəhərdə keçirilən nümayişlərdə “Azadlıq, Ədalət və Milli Hökumət” şüarları səsləndirilir”.
ABŞ administrasiyasının SSRİ və Rusiya üzrə müşaviri olmuş tanınmış politoloq Pol Qobl da qeyd edir ki, İranın Azərbaycanla bağlı siyasətində yol verdiyi yanlışlıqlar Cənubi Azərbaycanda ciddi narazılıq yaradır. O bildirir ki, Bakı və Tehran arasında münasibətlərdə gərginliyin səbəbkarı İrandır: “İranın regional ambisiyaları xarici və daxili təzyiqlərə məruz qaldığı bir vaxtda çətin reallaşsın. İndi İran şəhərlərində kütləvi nümayişlər keçirilir, göstərdiyi müxtəlif fəaliyyətlərə görə bu ölkəyə qarşı əlavə sanksiyalar barədə danışılır. Tehran hökuməti hələ də fəaliyyət göstərmək qabiliyyətinə malik olduğunu göstərmək istəyir. Mən şübhə etmirəm ki, İran xüsusi xidmət orqanları həmişə Bakıda hökumətə problem yaratmaq üçün istər Azərbaycanın özündəki tərəfdarlarındann, istərsə də indiki İran sərhədləri daxilində olan Cənubi Azərbaycandan azərbaycanlıları əməllərinə cəlb etməyə çalışırlar. İranın şimalında keçirilən hərbi təlimlər çərçivəsində İran qüvvələri öz imkanlarını nümayiş etdirərək, hətta çay üzərindən körpü də hazırlayıblar. Bu, çox təhlükəlidir. Aydındır ki, iranlıların öz planları var, onlar dəhlizlərin açılmasını görmək istəmirlər. Mən əminəm ki, Azərbaycanın xüsusi xidmət orqanları bir müddətdir ki, İranın bu adamlarını izləyirdilər. İrana bağlı qrupların Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən zərərsizləşdirilməsinə dair açıqlamaların Soçi görüşündən sonra verilməsi də əhəmiyyətsiz deyil. Hesab edirəm ki, bu, Bakının ona qarşı olan qüvvələri çox yaxşı tanıdığı və öz maraqlarını qorumaq üçün addımlar atacağı, o cümlədən İrana qarşı çox sərt mövqe tutmağa hazır olduğu barədə bütün maraqlı tərəflərə mesaj verilməsinin bir yoludur. Bu, Azərbaycana Qərbdə xal qazandıracaq”. Bu fonda maraqlı məqamlardan biri budur ki, İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibafın Azərbaycana gözlənilən səfəri təxirə salınıb. Qalibafın ziyarətinin daha uyğun bir zamanda baş tutacağı qeyd olunub. Ancaq ehtimal etmək olar ki, səfərin təxirə salınmasına İranın anti-Azərbaycan siyasəti ciddi rol oynayıb.
Tahir TAĞIYEV
