Qanunsuz və bir sıra hallarda terrorçu təşkilatları maliyyələşdirən İran bu əməllərinə görə beynəlxalq miqyasda getdikcə daha çox tənqid hədəfinə çevrilir. Bunun qarşısını almaq üçün ABŞ İran neftini qaçamaqal yolu ilə satanlara qarşı hərəkətə keçib. Belə ki, Birləşmiş Ştatlar “Hizbullah”ı və İranın Qüds qüvvələrini dəstəkləyən beynəlxalq neft qaçaqmalçılığı şəbəkəsinə qarşı sanksiyalar elan edib. Bu sanksiyalar onlarca şəxsi, şirkəti və neft tankerlərini hədəfə alır.
ABŞ Maliyyə Nazirliyinin bəyanatında deyilir ki, sözü gedən şəbəkənin adamları neft ticarəti ilə məşğul olurlar və əldə olunan gəliri Livanda İranın dəstəklədiyi “Hizbullah” təşkilatına və İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun Qüds qüvvələrinə çatdırırlar. ABŞ-ın İranın neft qaçaqmalçılığını hədəfləyən sanksiyaları Tehranla 2015-ci il nüvə sazişinin dirçəldilməsi danışıqlarının dalana dirəndiyi vaxta təsadüf edib. Nazirlik bildirir ki, sanskiya siyahısına bu şəbəkənin əsas nümayəndələri, qondarma şirkətləri və gəmiləri daxildir. ABŞ onları izi azdırmaq üçün İran neftini başqa neftlə qarışdırmaqda, dünya boyunca satışa çıxararaq Qüds qüvvələrinə və “Hizbullah”a maliyyə dəstəyi verməkdəı ittiham edir. Maliyyə nazirinin terror və maliyyə kəşfiyyatı üzrə müavini Brayan Nelson deyib ki, neft bazarının tacirləri sözügedən qanunsuz əməliyyatlarının iştirakçısına çevrilməmək üçün ayıq-sayıq olmalıdırlar. “Reuters” agentliyi bildirir ki, İranın BMT-dəki missiyası bu xəbərlə bağlı onun sorğusuna cavab verməyib. Sansksiyaların hədəflədiyi şəbəkənin bazasının Körfəzdə yerləşdiyi bildirilir. Qeyd olunur ki, bu şəbəkə İran neftinin qarışdırılmasına və ixracına 2022-ci ilin ortlarından başlayıb. Şəbəkənin bu məqsədlə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) Şarca portundakı anbarlardan istifadə etdiyi bildirilir. Qeyd olunur ki, buradakı çənlərdə İran neftini Hindistandan gətirilən xam neftlə qarışdırırlar. Bundan sonra şirkətlər neftin mənşəyini göstərən sertifikatları saxtalaşdırır və xaricə satırdılar. ABŞ Maliyyə Nazirliyi bildirir ki, sanskiya siyahısına salınmış “Ava Petroleum” neftin Çinə daşınması ilə məşğul idi. Vaşinqtonun sanksiyaları konkret olaraq Viktor Artyomovu, Edman Nafriyeni, Ruzbeh Zahedini, Məhəmməd əl-Zeyni və “Ava Petroleum” kimi onların nəzarətində olan şirkətləri hədəfləyir. Bundan başqa sanksiya siyahısına bu şəbəkənin İsveçrədə, BƏƏ-də, Sinqapurda, Türkiyədə, İran və Marşal adalarındakı şirkətləri salınıb. ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken bildirib ki, sözügedən şəbəkə “Hizbullah” və Qüds qüvvələri üçün yüz milyonlarla dollarlıq neftin satışını təşkil edib. Hesab edilir ki, ABŞ-ın bu addımı İranın neft satışından gələn gəlirlərini kəskin şəkildə azaldacaq. Bu da İranda sosial-iqtisadi vəziyyətin daha da ağırlaşması, əhalinin mərkəzi hakimiyyətdən narazılığnın daha da yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. Bütün bunlar hazırda İran boyunca antihökumət etirazlarına təsadüf edir.
Sözügedən aksiyalar Cənubi Azərbaycan şəhərlərində də özünü qabarıq formada büruzə verir. Xatırladaq ki, İran Azərbaycanın şəhərlərində küçə və meydanlarda divarlara Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin, 1945-1946-cı illərdə indiki İran Azərbaycanı ərazisində qurulmuş Azərbaycan Milli Hökumətinin sədri Seyid Cəfər Pişəvərinin və Məhəmmədəli şaha qarşı Məşrutə inqilabının (1905-1911) liderlərindən biri, xalq qəhrəmanı Səttarxanın fotoları əks olunan müxtəlif plakatlar yapışıdırıldığı barədə sosial şəbəkələrdə məlumatlar yayılmaqdadır. Əslən İran Azərbaycandan olan Azərbaycan Yazıçılar Birliyi sədrinin müşaviri, Güney Azərbaycan Komissiyasının sədri Sayman Aruz “Facebook” profilində yazıb ki, “Güney Azərbaycanın bütün şəhərlərində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin fotosu olan və üzərinə “Güney Azərbaycan Sizin arxanızdadır, cənab Prezident!” yazılmış plakatlar divarlara vurulub”. Sosial şəbəkələrdə plakatların əsasən Təbriz, Ərdəbil və digər şəhərlərində yayıldığı bildirilir. Son zamanlar İran və Azərbaycan arasında diplomatik sahədə fikir ayrılıqları hərbi təlimlərlə müşahidə edilməkdədir. Oktyabrın 17-dən başlayaraq İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) quru qüvvələri İranın Şərqi Azərbaycan və Ərdəbil əyalətlərinin şimalında yerləşən Araz bölgəsində hərbi təlimlər keçirib. İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Azərbaycanla sərhəddə keçirdiyi hərbi təlimlərdən iki həftə sonra, noyabrın 2-də Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin ölkənin İranla həmsərhəd olan cənub ərazilərində hərbi təlimləri başlayıb. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin məlumatında deyilir ki, Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin komandanı Hikmət Mirzəyevin rəhbərliyi ilə keçirilən təlim planına əsasən hərbi hissələr “Həyəcan” siqnalı ilə qaldırılıb: “Daimi dislokasiya məntəqələrini tərk edən xüsusi təyinatlılar əməliyyat rayonlarına çıxarıldıqdan sonra komandirlərin məruzələri dinlənilib və tapşırıqlar dəqiqləşdirilib. Hərbi Hava Qüvvələrinin, Raket və Artilleriya Qoşunlarının təlimə cəlb olunan hissə və bölmələri təyin edilmiş aerodromlara və rayonlara cəmləşdirilib. Plana uyğun olaraq təlimin növbəti mərhələlərində xüsusi təyinatlı bölmələr onları dəstəkləyən Hərbi Hava Qüvvələri, eləcə də Raket və Artilleriya Qoşunlarının bölmələri ilə qarşılıqlı əlaqədə bir sıra tapşırıqları icra edəcəklər”. Bunlar onu göstərir ki, Azərbaycan İranın güc nümayişinə istənilən cavabı verməyə hazırdır. Bu fona İran daxilində artan aksiyalar İran rejimini daha zəif hala gətirir. Üstəlik İranın neftini qaçaqmal yolu ilə satışnın əngəllənməsi bu ölkədəki rejimi daha çıxılmaz duruma salır və hesab edilir ki, qonşumuzda rejim dəyişikliyi an məsəsləsidr. Belə bir vaxtda ABŞ prezidenti Co Bayden Kaliforniyada vətəndaşlar qarşısında çıxışı zamanı maraqlı bir açıqlama verib: “Narahat olmayın, biz İranı azad edəcəyik. İran xalqı tezliklə azad olacaq”.Qeyd edək ki, Bayden ilə görüşə gələn onlarla nümayişçi İrandakı etirazçıları dəstəkləyən pankartlar qaldırıblar.
Tahir TAĞIYEV
