İranda ay yarımdır davam edən etiraz aksiyaları səngiməyərək, getdikcə daha geniş miqyas alır. Hadisələrin inkişaf axarı göstərir ki, xalq indiki İran rejimindən ciddi narazıdır və onun yeni hakimiyyətlə əvəzlənməsini istəyir. Bu hal İranın bütün ərazisində, o cümlədən soydaşlarımızn yaşadığı şəhərlərdə özünü qabarıq formada büruzə verir.
Urmiyada, Təbrizdə, Güney Astarada və digər şəhərlərdə kütləvi aksiyalar davam edir, polislə qarşıdurmalar artır. Urmiyada aksiyaçılar dini lider Əli Xamneyinin bannerini yandırıblar, burada “Bəsic” üzvləri ilə qarşıdurma yaşanıb. Təbrizdə barrikadalar qurulub, polis atəş açıb, sakinlər isə “Molotov kokteyli” ilə cavab verib. Təbrizdə “Azadlıq, Ədalət, Milli Hökumət”, Astarada “Azadlıq” şüarları səsləndirilib. Tehran metrosunda “Bu il qan ilidir, Xamneyi devrilməlidir” şüarı səsləndirilib, Şuş məhəlləsində “Öldürərik, bacımızı (Məhsa Əmini) öldürənləri”, Firdovsi bulvarında “İslam Respublikası istəmirik”şüarları ilə aksiyalar keçirilib. Bundan başqa, Rəşt, Qəsri-Şirin şəhərlərində etirazçılar tərəfindən hökumət binalarına od vurulub. Məşhəd şəhərində Səccad Universitetinin tələbələri aksiyaya qoşulub. Borucən şəhərində etirazçılar polis maşınını yandırıb və polislə qarşıdurmalar yaşanıb. Rejim əvvəlki kimi güc yolu ilə aksiyaların qarşısını almağa can atır. Bu fonda BMT-nin insan hüquqları üzrə ekspertləri İranın güc strukturlarının insan ölümünə səbəb olan fəaliyyətini araşdırmağa çağırıblar. Ekspertlər İranın xüsusi xidmət orqanlarının etirazçılara qarşı silah tətbiq etməsindən narahatlıqlarını ifadə ediblər. Onlar BMT Təhlükəsizlik Şurasının İrandakı vəziyyətlə bağlı sessiya çağırmasını təklif ediblər. Bildirilib ki, İranda baş verənlərin araşdırılması üçün xüsusi beynəlxalq mexanizm olmalıdır. Buna əsas səbəb odur ki, hüquq müdafiəçiləri etirazlar zamanı 300-dən çox insanın öldüyünü, minlərlə insanın həbs edildiyini bildirib. Təhlilçilər deyir ki, etirazlar İslam Respublikasının tarixində ən ciddi çağırışlardan birinə çevrilib. İrandan xaricdə yaşayan bu ölkə vətəndaşlarının da aksiyası genişlənir. Elə bu günlərdə xaricdə yaşayan on minlərlə iranlı Almaniyanın paytaxtı Berlinə toplaşaraq, İran xalqının İslam Respublikası rejiminə qarşı davam edən qiyamına həmrəylik nümayiş etdirib. Bu aksiyada İran Azərbaycanından olan vətəndaşlar və siyasi fəalların da iştirakı olub və xaricdə yaşayan iranlıların mitinqinə onlar türk dilində şüarlarla qatılıb. Bu mitinqdə iştirak edən azərbaycanlı fəallardan Duman Radmehr “Amerikanın Səsi”nə deyib ki, İran azərbaycanlılarının Berlində keçirilən mitinqində iştirakı əvvəlki mitinqlərlə müqayisədə dönüş nöqtəsi olub. Radmehrin sözlərinə görə, İran azərbaycanlılarının Berlində İslam Respublikası hakimiyyətinə qarşı keçirilən mitinqdə iştirakı ilə bağlı mühüm bir məsələ var idi ki, bu da İran azərbaycanlılarının öz bayraqları ilə güclü şəkildə və əvvəlki mitinqlərdən daha böyük izdihamla iştirak etmələri olub: “Bu görüşdə öz bayrağı ilə İran azərbaycanlılarının birliyi öz varlıqlarını və tələblərini açıq şəkildə bəyan etdi”.
Radmehr İran azərbaycanlılarının bir araya gəlməsi ilə bağlı bildirib ki, bu dəfə müxtəlif düşüncələrdən olan azərbaycanlıların bir araya gəlməsi keçmişə görə daha asanlaşıb. Azərbaycanlı türk fəalın fikrincə, bu məsələ onu göstərir ki, İran azərbaycanlıları bütün fikri və ideoloji spektrlərdən mühüm və kritik zamanlarda bir araya toplaşıb birləşə bilərlər. İran azərbaycanlılarının Berlinin Azadlıq meydanında ölkənin digər etnik qrupları ilə toplaşaraq özlərinə məxsus bayraqları ilə nümayiş keçirməsi sosial media və İran Azərbaycanının xəbərlərini əks etdirən saytlarda diqqətləri cəlb edib. Qeyd edək ki, hazırda Cənubi Azərbaycanda həbs edilən soydaşlarımızın da sayı artır. Ümumiyyətlə, İran bu ölkədə yaşayan on milyonlarla azərbaycanlıya zülm edib, siyasi-mədəni hüquqlarını pozub. Eyni zamanda, İran 30 ilə yaxın İslam ölkəsinin torpaqlarını işğalda saxlayan, müsəlman abidələrini, məscidlərini dağıdan, qətliamlar, terror aktları və soyqırımları törədən Ermənistanı dəstəkləyib. Bu da İranda soydaşlarınmızın rejimdən artan narazılığının mühüm səbəblərindən biridir. İndilikdə isə İran aksiyaları güc yolu ilə dağıtmağa can atır. İranın ali dini lideri isə bildirir ki, etirazçılar ya düşmənin agentləri, ya da agent deyillərsə, düşmənlə eyni istiqamətdə olanlardır. Rejim nümayəndəsi Hüseyin Fazeli Harikandi qeyd edir ki, dini liderin bəyanatı məhkəmə sisteminin yol xəritəsidir. Tehran prokuroru Əli Salehinin dediyinə görə, paytaxtdakı son iğtişaşlarda iştirakla bağlı 315 nəfər ittiham edilib və mühakimə olunub. O bildirib ki, etirazçılardan 4-ü “Allaha qarşı müharibə aparmaqda” günahlandırılıb. İran qanununa görə, bu, ölümlə cəzalandırıla bilər. Tehran prokuroru həbs edilən etirazçıları ölkənin təhlükəsizliyinə zidd hərəkət etmək, sistem əleyhinə təbliğat aparmaq və ictimai asayişi pozmaq üçün toplaşmaqda və sui-qəsddə ittiham edib. Bütün bunlarla İran rejimi xalqa qarşı repressiyaları davam etdirməyi düşünür. Bu halda aksiyaların daha da genişlənib növbəti inqilaba çevrilməsi qaçılmaz hesab edilir.
Samirə SƏFƏROVA
