Cənubi Qafqazda hadisələrə qeyri-obyektiv münasibətinə görə regionda nüfuzunu itirmiş Fransa bu gün çoxsaylı daxili problemlər məngənəsində boğulur. Bu ölkədə artan inflyasiya, dərinləşən sosial-iqtisadi problemlər əhalinin çoxsaylı narazılıqları ilə müşayiət olunur.
Məlumatlar göstərir ki, bu ölkədə sentyabrda əmtəə və xidmətlərin qiymətlərinin ümumi səviyyəsinin artım tempi növbəti dəfə yeni rekordlar vurub. Rəqəmlərə görə, Fransa artıq tənəzzül içindədir. Bu fonda Fransada yüksək inflyasiya ilə əlaqədar artıq kütləvi tətillər keçirilir. Belə ki, ölkədə qiymətlər 6,4% artıb. İnflyasiyanın başlıca səbəbi enerji qiymətlərinin yüksəlməsidir. Nəticədə mal və xidmətlərin qiyməti də artır. Qeyd edək ki, indi Fransada inflyasiya nəzərdə tutulan hədəflərdən 5 dəfə sürətlə artır. Ölkəni tətillər bürüyür. Belə bir vaxtda bəlli olub ki, Fransanın Qrand Est bölgəsi, dövlət elektrik enerjisinin bahalaşmasını kompensasiya etməkdən imtina edərsə, dəmir yolu xətlərinin bir hissəsini bağlaya bilər. Bu barədə “Le Figaro” qəzeti regional şuranın rəhbəri Jan Rottnerin bəyanatına istinadən yazıb. Jan Rottner bildirir: “Bir çox bölgə rəhbərləri deyirlər ki, nə vaxtsa kompensasiya forması tapılmasa, zərərlə işləyəcəyik. Başqa sözlə, biz açıq şəkildə xətləri bağlamalı olacağıq. 2024-cü ildə ödənişlərin 8%-i əlavə olaraq regionların payına düşəcək. Burada dayan deyirik, daha bunu edə bilmərik”. Qeyd edək ki, bir çox digər sahələrdə Fransada işçilərin etirazları davam edir. Belə ki, “Total” və “Exxon” şirkətlərinin üç neft emalı zavodunun işçiləri Fransanın bir sıra regionlarında tətil keçirib, bundan sonra ölkədəki yanacaqdoldurma məntəqələrində yanacaq qıtlığı yaranıb. Hazırda ölkədə yanacaqdoldurma məntəqələrinin 30%-dən çoxu təchizat problemləri səbəbindən yanacaqsızdır. Hökumətin “dövlətin tətil edənlərə müdaxilə edəcəyi” ilə bağlı xəbərdarlıq etməsindən sonra CGT-Həmkarlar İttifaqı tətilçilərə qarşı tətbiq olana biləcək mümkün məcburiyyətin qarşıdurma ilə nəticələnəcəyinə dair xəbərdarlıq yayıb. Həmkarlar İttifaqı bəyan edib ki, “TotalEnergies” və Esso-“Exxon Mobil” şirkətlərinin neft emalı zavodlarının tətilçiləri ilə aparılan danışıqlardan sonra heç nə dəyişməyib və tətil davam edir. “TotalEnergies” və “Esso-ExxonMobil” şirkətlərinin neft emalı zavodları və yanacaq anbarları işçilərinin tətili ölkəni iflic vəziyyətinə salıb. Hökumətin sözçüsü artıq dövlətin müdaxilə edəcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq edib. Hökumətin sözçüsü Olivye Veran televiziya vasitəsilə neft emalı zavodlarında tətilin dərhal dayandırılmasına çağırıb, hətta dövlətin müdaxiləsi ilə hədələyərək xəbərdarlıq edib. Nəqliyyat naziri Kleman Bon da xəbərdarlıq edərək deyib: “Zavodların blokadaya alınmasının davam etməsinə imkan verməyəcəyik. Vəziyyət həll olunmasa, əlavə tədbirlər görəcəyik”. İqtisadiyyat naziri Brüno lö Mer isə təcili tədbirlər görülməsinin vacibliyinin vurğulayaraq qeyd edib: “Fransızlar həmkarlar İttifaqı və “Total” şirkəti arasında münaqişənin qurbanı ola bilməzlər”. Fransanın baş naziri Elizavet Born isə strateji yanacaq ehtiyatlarının istifadəyə buraxıldığını, vəziyyətin nisbətən yaxşılaşacağını bildirsə də, yanacaqdoldurma məntəqələri qarşısında heç bir dəyişiklik olmayıb.
Ölkədə yanacaq çatışmazlığına görə nəqliyyat sistemi iflic vəziyyətindədir və yanacaqdoldurma məntəqələri qarşısında növbələr saatlarla davam edir. Qeyd edək ki, Fransada artıq bir neçə həftədir “TotalEnergies” və Esso-“Exxon Mobil” şirkətlərinin neft emalı zavodunun işçiləri tətil edir. Həmkarlar İttifaqları 2022-ci il üçün əməkhaqqının 10 faiz, inflyasiyanı kompensasiya etmək üçün 7 faiz artım, həmçinin “Total” qrupunun qazandığı mənfəətin 3 faizini tələb edirlər. Şirkət bununla razılaşmır. Əhali də qiymət artımından ciddi narazıdır və bir neçə gündür ki, etiraz aksiyaları keçirilir. Xüsusən də Fransanın paytaxtı Parisdə qiymət artımına qarşı keçirilən nümayişlər kütləviliyi ilə fərqlənir. Polis belə aksiyaların qarşısını almaq üçün ən qəddar üsulllardan istifadə edir. Nəticıdə etirazçılarla polis arasında toqquşmalar qeydə alınır. Bunlar fonunda hökumətin gələn il üçün büdcəni qəbul etməsi çətinləşir. Qeyd edək ki, prezident Emmanuel Makronun mərkəzçi koalisiyası iyun seçkilərində parlamentdə çoxluğunu itirərək qanun layihələrinin təsdiqlənməsi prosesini hökumət üçün çətinləşdirib. Bu fonda indi Fransa hökuməti Milli Assambleyada səsvermə olmadan gələn ilin büdcəsini qəbul etmək üçün xüsusi səlahiyyətlərindən istifadə etməyə hazır olduğunu bildirib. Söhbət Fransa Konstitusiyasının 49.3-cü maddəsindən gedir ki, bu da baş nazirə bir sıra hallarda, xüsusən də büdcə ilə bağlı qanun layihələrinin parlamentdə təsdiqinə müraciət etməməyə imkan verir. Müxalifət partiyaları hökumətin 49.3-cü maddəyə istinad etmək qərarını qeyri-demokratik adlandırıb və hökumətə etimad səsverməsinə çağırıb. Fransada bu maddə 1958-ci ildən bəri 87 dəfə istifadə olunub, Makronun prezidentliyi dövründə isə artıq 2020-ci ildə pensiya islahatı qanun layihəsi üçün istifadə edilib. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Makronun nüfuzu fransızlar arasında əhəmiyyətli dərəcədə azalıb.
Nahid SALAYEV
