Rusiyanın cari ilin fevralında Ukraynaya hərbi müdaxiləsindən sonra nüvə silahlarından istifadə məsələsi daha çox gündəmə gəlməyə başlayıb. Qeyd edək ki, daha əvvəl Rusiya prezidenti Vladimir Putin və Təhlükəsizlik Şurası rəhbərinin müavini Dmitri Medvedyev nüvə silahından istifadəni istisna etmədiklərini söyləyiblər. Onlar Rusiyanın müdafiəsi üçün bütün silahlardan istifadə edilə biləcəyini vurğulayıblar.
Məsələyə yenidən nəzər salan ABŞ-ın “Nyu-York Times” nəşrinin yazdığına görə, yaxın tezlikdə Vladimir Putin Ukraynada taktiki nüvə silahından istifadə edə bilər: “Düzdür, Rusiya dövlət başçısının hələlik belə bir zərbə hazırladığına dair heç bir sübut yoxdur. Buna baxmayaraq, sözügedən addım istisna edilmir. Ekspertlərin qənaətinə görə, Vladimir Putin Çin və Hindistan kimi müttəfiqlərinin reaksiyanı da nəzərə almalıdır. Bu dövlətlərin liderləri Rusiyanın nüvə silahından istifadəsi ilə bağlı ən sərt tənqidlər deyiblər”. Amerikanın “Newsweek” nəşri isə daha sensasiyalı fikirlər səsləndirib. Nəşr ölkənin hərbi rəhbərliyindəki mənbələrə istinadən, ABŞ-ın Rusiya nüvə silahından Ukraynada istifadə edəcəyi halda Kremlə zərbə endirmək kimi tədbirləri nəzərdən keçirdiyini bildirib. Mənbə nəşrə bildirib ki, mümkün variantlar arasında “Rusiyanı hərbi-siyasi rəhbərliksiz qoymaq” və ya sadə dillə desək, Kremlə zərbə vurmaq var. Artıq Rusiyanın ABŞ-dakı səfirliyi nəşrdə yer alan təhdidlərə cavab verib. Səfirliyin nümayəndələri amerikalıların belə ritorikaya yol verməsindən hiddətləniblər. Onlar nəşrin iddialarının Pentaqonun rəsmi mövqeyi ilə heç bir əlaqəsi olmadığına ümid edərək, bu cür arqumentlərin “xəyalpərəstlik” olduğunu qeyd ediblər: “Əks halda, dünya həqiqətən təhlükəli bir xəttə yaxınlaşacaq və “Karib böhranı 2” artıq üfüqdə görünür”. Diplomatlar xəbərdarlıq ediblər ki, Vaşinqton belə bir addım atmağa qərar verərsə, nəticələri bütün dünya üçün fəlakətli olacaq. Rusiya heç bir vasitə ilə öz suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və xalqını müdafiə etmək hüququndan imtina etməyəcək. Bununla belə, səfirlik xəbərdarlıq edir ki, böyük fəlakətdən qaçmaq üçün iki nüvə dövlətinin açıq münaqişəyə girməməsi daha yaxşıdır. ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru Uilyam Börns isə qeyd edir ki, Rusiyanın nüvə silahından istifadəsi çoxsaylı nəticələrə gətirib çıxaracaq. O, Rusiya prezidentinin nüvə təhdidlərini də şərh edərək deyib ki, indi bunun blef olub-olmadığını demək çox çətindir: “ABŞ kəşfiyyatı nüvə silahından istifadəyə hazırlıqla bağlı heç bir əməli sübut tapmayıb. Bizim görəcəyimiz iş bunu çox ciddi qəbul etmək, real hazırlıq əlamətlərini izləməkdir”.
Ehtimallara görə, Rusiya Ukraynada nüvə silahına əl atarsa, bu, taktiki nüvə silahı olacaq. Taktiki nüvə silahları döyüş meydanında istifadə etmək və ya məhdud nüvə zərbəsi endirmək üçün çatdırılma vasitələri ilə birlikdə kiçik nüvə silahlarıdır. Onlar geniş radioaktiv çirklənmə olmadan müəyyən hədəfləri məhv etmək üçün istifadə oluna bilər. Ən kiçik taktiki nüvə başlığının gücü trotil ekvivalenti ilə bir kilotona qədərdir, yəni partlayışın gücü min ton trotilin partlama gücündən çox deyil. Ən böyük taktiki nüvə başlığı 100 kilotona qədər ola bilər. Xirosimaya atılan Amerika atom bombasının gücü 15 kiloton olub. Strateji nüvə silahları daha güclüdür və gücü 1000 kilotona qədərdir. Onlar həmçinin minlərlə kilometr uzaq məsafədə zərbə üçün istifadə olunur. ABŞ kəşfiyyatının məlumatına görə, Rusiyanın 2000-ə yaxın taktiki nüvə silahı var. Taktiki nüvə başlıqları qanadlı və ya taktiki raketlər, artilleriya mərmiləri kimi adi döyüş vasitələrinə yerləşdirilə bilər. Bu silahların atılması üçün təyyarə və ya gəmilərdən də istifadə edilə bilər. Belə döyüş başlıqları raketlərə, torpedolara və ya dərinlik bombalarına quraşdırılır. ABŞ iddia edir ki, Rusiya son illərdə bu cür silahların hazırlanmasına böyük sərmayələr qoyub, onların məsafəsini və dəqiqliyini artırıb. Taktiki nüvə silahları hərbi münaqişələrdə indiyə qədər istifadə olunmayıb. ABŞ və ya Rusiya kimi nüvə gücləri hesab edirlər ki, adi müasir silahlar taktiki məqsədlərə nail olmaq üçün kifayət edir. Bundan əlavə, indiyədək heç bir nüvə dövləti taktiki nüvə silahlarından istifadə etməklə nüvə müharibəsi risqinə getmək istəməyib. Bununla belə, Ukraynada üzləşdiyi problemlər fonunda Rusiya, strateji raketlərdənsə, taktiki nüvə silahlarının istifadəsinə daha meylli olmağa başlayıb. Böyük Britaniyanın beynəlxalq münasibətlər üzrə eksperti Patrisiya Lyuis qeyd edir: “Ola bilsin ki, onlar bunu nüvə silahından istifadə həddini keçmək kimi görmürlər. Onlar üçün bu, adi silahların bir hissəsidir". Amerika kəşfiyyatı hesab edir ki, Putin taktiki nüvə silahlarından istifadə etməklə Qərbin Ukraynaya kömək etməsini dayandırmağa çalışır. Digərləri isə qorxurlar ki, Rusiya müharibədə növbəti uğursuzluqlarla üzləşərsə, Ukraynada "oyun qaydalarını dəyişmək", dalandan çıxmaq və nəticədə məğlubiyyətdən yayınmaq üçün taktiki nüvə silahlarından istifadə edə bilər. ABŞ-ın “Carnegie” Fondunun nüvə enerjisi üzrə eksperti Ceyms Akton bu xüsusda bildirir: “Belə bir şəraitdə Putinin nüvə silahından istifadə edəcəyi ilə bağlı narahatlıq üçün hər cür əsasım var. Çox güman bu, Ukrayna ərazisində, hamını qorxutmaq və istədiyinə nail olmaq üçün tətbiq oluna bilər. Lakin biz hələ ki, o həddə çatmamışıq”.
Nahid SALAYEV
