Bu gün Ermənistanın nəqliyyat blokadasından çıxmasına bir addım qalıb. Belə bir açıqlama ilə Rusiya Baş nazirinin müavini, Cənubi Qafqazda iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin açılması ilə bağlı Üçtərəfli İşçi Qrupun Rusiyadan olan həmsədri Aleksey Overçuk çıxış edib.
O, “Rossiyskaya qazeta”ya müsahibəsində bildirib ki, Ermənistanın inkişafı yalnız nəqliyyat blokadasına son qoyulduqdan sonra mümkündür: “Ermənistan yaxşı bilir ki, ölkənin gələcək iqtisadi inkişafını nəqliyyat blokadası əngəlləyir. Bu gün onun aradan qaldırılmasına bir addım qalıb”. Oveçruk Ermənistanın nəqliyyat blokadasından çıxarılması probleminin Azərbaycan-Ermənistan-Rusiya üçtərəfli formatında həll olunduğunu deyib.
Overçukun müsahibəsində dedikləri bu qənaətə gəlməyə əsas verir ki, indiki gedişlə Ermənistanın Qarabağa giriş-çıxışına nəzarət tezliklə Azərbaycanın əlinə keçəcək. Ermənilər ölkəmizdə pasport və gömrük yoxlamasından sonra Qarabağa daxil oa biləcəklər. Bu da Xankəndi və ermənilər qalan digər ərazilərin tezliklə Azərbaycanın nəzarətinə keçməsi deməkdir. O qeyd edir ki, Azərbaycan vətəndaşlarının Ermənistan ərazisindən keçməklə Naxçıvana getmək və geri qayıtmaq imkanı olacaq. Rusiya baş nazirinin müavini bildirib ki, Cənubi Qafqazda nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin hüquqi rejimi müəyyən edildikdən sonra mümkündür. Onun sözlərinə görə, iki ildən az müddətdə çox əziyyətli iş görülüb: “Nəticədə danışıqlarda iştirak edənlər marşrutlar haqqında təsəvvürə malikdirlər ki, onların həyata keçirilməməsi regionun bloklanmasına gətirib çıxara bilər. Lakin yolların açılması və ya tikintisi, eləcə də bu yollarla hərəkət yalnız tərəflər arasında sərhədin hüquqi rejimini müəyyən etdikdən sonra mümkündür”. Onun sözlərinə görə, danışıqlar zamanı bu prinsipin müəyyənləşdirilməsinə yanaşmaların əsasını təşkil edən prinsipin işlənib hazırlanması vacibdir: “Prinsip belədir: yol üzərində suverenliyi yolun ərazisindən keçən ölkə həyata keçirir. Bu o deməkdir ki, əgər yol Ermənistan ərazisindən keçirsə, bu, Ermənistanın yoludur, Əgər Azərbaycan ərazisindən keçirsə, onda Azərbaycanın yoludur”. Overçuk Rusiyanın hər zaman tərəflərin suverenliyi prinsipini dəstəklədiyini söyləyib: “Bu, üç ölkə liderinin 10 noyabr 2020-ci il və 11 yanvar 2021-ci il tarixli bəyanatlarının mövqelərində açıq şəkildə dayanır. Bu o deməkdir ki, Üçtərəfli İşçi Qrupun danışıqlarında hər hansı bir şəkildə tərəflərin suverenliyini pozan heç bir “ərazidənkənar” (eksterritorial) dəhlizdən söhbət getmir və gedə də bilməz. Praktikada bu prinsipin həyata keçirilməsi o deməkdir ki, Azərbaycandan Ermənistan ərazisinə blokdan çıxarılmış və ya yeni salınmış yollarla daxil olmaq üçün sərhəd və pasport nəzarəti tədbirləri olacaq. Məsələn, İrandan Ermənistana daxil olarkən aparılan qayda ilə eyni olacaq. Eynilə, Ermənistandan Azərbaycana girişdə pasport nəzarəti olacaq”.
Bundan əlavə, onun sözlərinə görə, tərəflərin milli qanunvericiliklərinə uyğun olaraq avtomobil yollarından istifadəyə görə haqqın ödənilməsi, o cümlədən bir ölkənin vətəndaşlarının, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərinin digər ölkənin ərazisindən keçməsinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məsələləri müzakirə edilir: “Görünən odur ki, bu gün bütün tərəflər heç bir tərəfin suverenliyinə xələl gətirmədən bu məsələlərin praktiki şəkildə həyata keçirilməsinin mümkünlüyünü anlayır. Lakin danışıqlar o zaman başa çatacaq ki, bütün hüquqi aspektlər nəzərə alınsın, heç nə unudulmasın və heç kim əldə olunan nəticəni qarşı tərəf üzərində qələbə kimi şərh etməsin. Bütün bunlara tam əmin olduqda danışıqlar başa çatacaq. Danışıqların uğurla başa çatması bütün iştirakçıların ümumi qələbəsi olacaq”. O, həmçinin vurğulayıb ki, nəqliyyat əlaqələrinin açılması bütün tərəflər üçün mütləq müsbətdir: “Azərbaycan vətəndaşlarının Ermənistan ərazisindən keçməklə Naxçıvana və geriyə getmək imkanı olacaq. Ermənistan isə, nəhayət, vətəndaşlarının Azərbaycan Respublikasının ərazisindən keçməklə nəqliyyat vasitələrini və yüklərini Rusiya, İran, Orta Asiya və geriyə sərbəst şəkildə hərəkət etdirmək imkanı əldə edə biləcək. Və bu, qarşılıqlı hərəkatdır, ticarət və insani əlaqələrin inkişafı, dediyim kimi, nəhayət, Cənubi Qafqaz regionunda uzunmüddətli yaraları sağaltmağa başlayacaq. Biz bunun baş verməsi üçün çalışırıq”. Overçuk qeyd edir ki, Cənubi Qafqaz öz tarixi boyu sivilizasiyaların və ticarət yollarının kəsişdiyi yer, faktiki olaraq Avrasiyanın geoiqtisadi qovşağı olub: “Əsas olanı görmək vacibdir - regionda olanların heç birinə münaqişə lazım deyil, hamı kommunikasiyaların inkişafında maraqlıdır və bu prosesdə iştirak etmək istəyir”. Overçuk bildirib ki, Üçtərəfli İşçi Qrup Ermənistanla Azərbaycan arasında baş verən hadisələrdən təcrid olunmuş şəkildə işləyə bilməz: “Tərəflərdən biri üçün qəbuledilməz olan terminologiyadan hər dəfə istifadə danışıqlar prosesini ləngidir. Yeni iştirakçılar bəlkə də xoş niyyətlə ora daxil olmağa çalışdıqda proses yavaşlayır. Hər dəfə bu baş verəndən sonra danışıqlarda fasilə yaranır və vəziyyət bir qədər sakitləşib aydınlaşana qədər gözləmək lazım gəlir. Həmkarlarımla daimi ünsiyyətdən bilirəm ki, hər iki tərəf səmimi şəkildə anlayır və sülh və firavanlığa can atırlar”. Rusiya hökumət başçısının müavini bildirib ki, indiki halda qonşularla münaqişədə yaşaya-yaşaya sülhə nail olmaq mümkün deyil. Onun sözlərinə görə, sentyabr faciəsindən dərhal sonra hər iki tərəfdən danışıqlar aparan baş nazirin müavinləri ilə görüşlər baş tutub: “Hadisələrin belə inkişafını tərəflərdən heç biri istəməyib, lakin gərginlik və etimadsızlıq o həddədir ki, tərəflərin hər birinin ehtiyatsız hərəkəti heç kimin istəmədiyi nəticələrə gətirib çıxara bilir. Üçtərəfli İşçi Qrup formatında işin əvvəlindən Rusiya tərəfinin müzakirə olunan bütün məsələlərə yanaşması son dərəcə birmənalı və aydın idi: danışıqlar yolu ilə üç ölkə liderinin razılaşdırdığı məqsədə nail olunmasını təmin etmək. Bu yanaşma belə də qalır”.
Tahir TAĞIYEV
