Ukraynanın dörd vilayətinin Moskvanın nəzarətində olan hissələrində keçirilən qondarma referendumlarda, əvvəldən də gözlənildiyi kimi, seçicilərin Rusiyaya birləşməyə səs verildiyi bildirilir. Həmin ərazilərə Moskvanın təyin etdiyi məmurlar bildirir ki, seçicilər “yekdilliklə” anneksiyanı dəstəkləyib.
Səsvermə sentyabrın 23-dən 27-dək Zaporojye, Luqansk, Donetsk və Xerson vilayətlərinin Rusiyanın işğalı altında olan hissələrində keçirilib. Bu ərazilər Ukraynanın 15 faizini təşkil edir. Bu 15 faiz 90 min kvadratkolometrdən artıq ərazi deməkdir və Azərbaycanın indiki sahəsindən böyükdür. Bu da o deməkdir ki, Rusiya Ukraynanın Azərbaycandan böyük bir ərazisini özünə birləşdirir. Ukrayna ərazisinin 15 faizini əhatə edən, müharibənin dağıtdığı regionlarda 4 milyona yaxın insan seçkilərdə iştirak etməyə çağırılıb.
Ukrayna, Qərb hökumətləri, BMT səsverməni qanunsuz adlandırıb. Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski səsverməni və nəticələri saxta adlandıraraq, “silah lüləsi” altında təşkil olunduğunu deyib: “Adamlar televiziya görüntüsü üçün pulemyot lüləsi altında kağız doldurmağa məcbur ediliblər. Psevdo-referendumların iddia olunan nəticələri öncədən hazırlanıb. Ukraynanın işğal edilmiş ərazilərindəki insanları Rusiya ordusunun tərkibinə qatmaqla onları öz ana yurdlarına qarşı döyüşməyə məcbur etmək çox həyasız addımdır”. Zelenski daha öncə BMT-yə mesajında deyib ki, səsvermədən sonra Ukrayna Rusiya ilə danışıq apara bilməyəcək. O, dünyada hər bir ölkəni Rusiyanın ilhaqına qarşı aydın siqnal verməyə çağırıb. Ukraynanın xarici işlər naziri Dmytro Kuleba Avropa İttifaqının Rusiyaya qarşı daha sərt sanksiyalar tətbiq etməyə çağırıb: “Bizim Rusiya iqtisadiyyatını əhəmiyyətli dərəcədə sarsıdacaq effektiv və olduqca güclü cavab verməyimiz lazımdır. Saxta referendumlara yumşaq reaksiya Rusiyanı daha çox ərazi ilhaq etməyə həvəsləndirəcək”. Ukraynanın Mərkəzi Seçki Komissiyası da itirilmiş ərazilərdə keçirilən psevdoreferendumları pisləyib. ABŞ rəsmiləri isə, Ukrayna ərazisi ilhaq olunarsa, Rusiyaya yeni sanksiyalar hazırlandığını bildirib. ABŞ-ın Dövlət katibi Antoni Blinken bildirib ki, Qərb heç vaxt Rusiyanın ilhaqını tanımayacaq. O, həmçinin, Ukrayna ərazilərinin Rusiyaya birləşdirilməsinin Kremlə baha başa gələcəyini qeyd edib. Artıq Böyük Britaniya, tanınmayan seçkilərə cavab olaraq, səsvermə prosesinə cəlb edilən Rusiyanın yüksək rəsmilərinə qarşı yeni sanksiyalar qəbul edib. Ukraynanı ziyarət edən Fransanın xarici işlər naziri Ketrin Kolonna seçkiləri maskarad adlandırıb. Rusiyanın ənənəvi müttəfiqi sayılan Çinin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Vang Venbin referendumla bağlı sualı cavablandırarkən bildirib ki, bütün ölkələrin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət edilməlidir. Gürcüstan prezidenti Salome Zurabişvili Ukraynada “referendum”un keçirilməsini qəti şəkildə pisləyib. Zurabişvili deyib ki, Ukraynada keçirilən “referendumlar” son dərəcə həyasızlıqdır.
Qeyd edək ki, seçki rəsmiləri Rusiya hərbçilərinin müşayiətilə seçki qutularını ev-ev gəzdiriblər. Şərqi Donetsk vilayətində seçkiyə gedənlərin 99.23 faizinin Rusiyaya birləşməyə səs verdiyi deyilir. Regionun Moskvapərəst separatçı lideri Denis Puşulin nəticəni “möhtəşəm” adlandırıb. Luqanskda oxşar göstəricinin 98.42, Zaporojyedə 93.11, Xersonda 87.05 faiz olduğu bildirilir. Rusiya parlamentinin yuxarı palatasının sədri Valentina Matviyenko bildirib ki, prezident Vladimir Putin sentyabrın 30-da parlamentə müraciətində referendumlar haqda danışacaq. Onun sözlərinə görə, deputatlar oktyabrın 4-də ilhaq qanunvericiliyini nəzərdən keçirə bilər. Kreml rəhbəri 2014-cü ilin martında Krımda keçirilən və beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tanınmayan seçkilərin nəticələrini də səsvermədən bir neçə gün sonra elan etmişdi. Rusiya tam nəzarət etmədiyi dörd regionu da öz tərkibinə qatarsa, bu, müharibəni yeni və daha təhlükəli səviyyəyə daşıya bilər, çünki Moskva elan edib ki, Ukrayna həmin əraziləri yenidən ələ keçirməyə çalışarsa, bu, Rusiyanın suveren ərazilərinə hücum cəhdi kimi qiymətləndiriləcək. Putin özü isə iddia edir ki, referendum seçkiləri həmin ərazilərdə etnik rusların və rusdilli əhalinin Ukrayna tərəfindən qətlini dayandırmaq məqsədi daşıyır: “Referendum keçirilən ərazilərdə insanların həyatını xilas etmək bizim ölkəmizin, cəmiyyətimizin diqqətində olan ən prioritet məsələdir”. Rusiya Federasiyası Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Dmitri Medvedyev isə bildirib ki, Donbas, Zaporojye və Xerson vilayətlərində keçirilən referendumlarda səsvermənin nəticələri göz qabağındadır: “Referendumlar başa çatıb. Nəticələr bəllidir. Vətənə, Rusiyaya xoş gəlmisiniz!”. Beləliklə, Rusiyaya birləşməyə hesablanan səsvermə, Kremlin dili ilə desək, həmin ərazilərdəki ukraynalıları “azad etmə” prosesinin davamıdır. Bu yolla Moskva Ukrayna ərazilərindəki mövcudluğuna legitimlik donu geyindirmək istəyir. Rusiyada ilhaq edilən ərazilərlə bağlı yeni qanun layihəsinin tərtib ediləcəyi gözlənilir. Moskva həmin ərazilər gələcəkdə hücuma məruz qalacağı təqdirdə onları qorumaq üçün ən dağıdıcı silahlardan istifadə edəcəyini bildirib. Kiyev isə, hər zaman dediyi kimi, Moskvadan gələn bəyanatlarla bağlı mövqeyinin dəyişmədiyini bəyan edib.
Tahir TAĞIYEV
