Payız-qış mövsümü ərəfəsində Avropanın təbii qazla təchizatı sahəsində böhran burada sakinləri qeyri-standart həllər axtarmağa sövq edir. Qış mövsümündə ucuz qiymətə isitmə mümkün olacağı barədə ümidlər daha çox illüziya xarakteri daşıyır. Tədarükçülər qazın qiymətini indidən artırmağa başlayıblar. Lakin bəzi istehlakçılar təkcə xərclərin çox olacağından deyil, qışda isitmə sisteminin tamamilə olmayacağından narahatdır.
İndi iş o yerə çatıb ki, avropalıların çoxu artıq istilik ventilyatorları almağa başlayıb. Görünür, onlar qışda qazla isitmə sistemini bu qurğularla əvəz etmək niyyətindədirlər. Bu il iyun ayına qədər Almaniyada təqribən 600 min istilik ventilyatoru satılıb. May ayı ilə müqayisədə satış təqribən 35 faiz artıb. İstilik ventilyatoru həqiqətən ucuz qurğudur. Onu cəmi 15 avroya almaq mümkündür. Lakin ona xidmət baha başa gəlir. Elektrik enerjisi xərcləri qısa müddətdə bütün hədləri aşa bilər. Hesablamalara görə, sahəsi 100 kvadratmetr olan mənzilin elektriklə qızdırılması ildə 4 min avroya başa gələ bilər. Fərdi evdə isə istilik ventilyatorlarından istifadə edilməsi 8 min avroya başa gələcək. Bu fonda Almaniyanın Metallurgiya və Elektrik Sənayesi İşəgötürənləri İttifaqının prezidenti Stefan Volf qeyd edib ki, Rusiyadan qaz nəqli payızda tam dayandırıla bilər: “Tədarükün tam dayandırılması payızda, fərdi təsərrüfatların qaz isitmələrini yenidən işə salacağı vaxtda baş verəcək.Qaz qıtlığı yaranarsa, onun istifadəsində prioritet sənayeyə verilməlidir”. Xatırladaq ki, daha əvvəl Almaniya hakimiyyəti qaz ehtiyatlarının və tədarükünün azalması ilə əlaqədar həyəcan rejimini işə salıb. Eyni zamanda ölkədə qazın qiyməti qalxıb. Bu şəraitdə, Almaniya da daxil olmaqla, Avropa ölkələri Rusiyadan kənar mənbələrdən qaz idxalının artırılması istiqamətində fəal iş aparırlar. Türkiyənin tanınmış “Star” qəzeti yazır ki, Avropa İttifaqı enerji böhranı fonunda Azərbaycanla qaz tədarükünün artırılması ilə bağlı fəal dialoq aparır: “Rusiyanın Ukraynaya hücumundan sonra bu ölkəyə tətbiq edilən sanksiyalar səbəbindən təbii qaz qıtlığı yaşayan Avropa çarəni qardaş ölkə Azərbaycanda tapıb. 2022-ci ilin sonuna kimi təbii qaz tədarükü üzrə rekord hədəf qoyan Azərbaycanın qaz təchizatının həcmini 11 milyard kubmetrə çatdıracağı gözlənilir. Avropa İttifaqının xarici siyasət məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Jozep Borrel İttifaqın Norveç, Əlcəzair və Azərbaycandan daha çox təbii qaz almaqda irəliləyişə nail olub”.
Qeyd edək ki, Jozep Borrel Azərbaycanla enerji sahəsində işbirliyinin genişləndirildiyini bildirib: “Avropa əsl fırtına ilə üz-üzədir: enerji qiymətləri yüksəlir, iqtisadi artım yavaşlayır, qış yaxınlaşır”.Onun sözlərinə görə, Avropa İttifaqı Rusiya qazının idxal payının ilin əvvəlindəki 40%-dən bu gün təxminən 20%-ə qədər ümumi azalmasının öhdəsindən müəyyən dərəcədə gələ bilib: “Bu, əsasən mayeləşdirilmiş təbii qazın alışının artması hesabına əldə edilib, onun payı iki dəfə artaraq 19%-dən 37%-ə çatıb. Norveç, Əlcəzair və Azərbaycandan da təbii qazın idxalı artırılıb. Lakin çətin həqiqət budur ki, bu qış biz qeyri-rus mənbələrindən nə qədər əlavə qaz ala biləcəyimiz həddinə yaxınlaşırıq. Beləliklə, əsas hissə enerji qənaətinə, yəni tələbatın azalmasına düşməlidir”. Jozep Borrel təəssüf edir ki, 2014-cü ildən sonra Avropa tədarüklərin şaxələndirilməsi və onlarda Rusiyanın payının azaldılması, enerji səmərəliliyinə və bərpa olunan mənbələrə sərmayə qoyuluşu üzərində qurulmuş əsl Aİ enerji ittifaqı yaratmayıb. Bunlar fonunda “Star” qəzeti yazır ki, Azərbaycan 2022-ci ilin sonuna qədər TAP və TANAP vasitəsilə Avropaya qaz tədarükünü əhəmiyyətli dərəcədə artırmağı planlaşdırır: “İyulun 18-də Azərbaycan və Avropa Komissiyası arasında enerji sektorunda strateji əməkdaşlığa dair anlaşma memorandumu imzalanıb. Aİ və Azərbaycan enerji böhranı fonunda qaz tədarükünün artırılması ilə bağlı fəal dialoq aparır. Aİ-Azərbaycan enerji əməkdaşlığı yeni səviyyəyə yüksəlib və “Cənub Qaz Dəhlizi” çərçivəsində davam edir. Aİ öz enerji təchizatının şaxələndirilməsinə böyük əhəmiyyət verir və bu baxımdan “Cənub Qaz Dəhlizi” xüsusi əhəmiyyət kəsb edir”. Hzırda Türkiyə, Gürcüstan, eləcə də İtaliya, Yunanıstan və Bolqarıstan qısa müddət ərzində Azərbaycan qazının istehlakçısına çevrilib. Gələcəkdə TAP-ın şimal qoluna çevriləcək “İon-Adriatik” boru kəməri vasitəsilə Albaniya, Monteneqro, Bosniya və Herseqovina, həmçinin Xorvatiyadan olan istehlakçılar da Azərbaycan qazından istifadə edə biləcəklər. Bu istiqamətdə artıq müvafiq infrastrukturun yaradılması prosesi gedir. Qeyd edək ki, ümumilikdə Azərbaycanda təsdiqlənmiş qaz ehtiyatları 2,6 trilyon kubmetrə yaxındır. Yəni, Azərbaycanın həm Avropaya qaz tədarükünü artırmaq, həm də artan daxili, o cümlədən işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tələbatı ödəmək potensialı var. TAP-ın idarəedici direktoru Luka Şieppati bu fonda vurğulayır ki, Azərbaycandan Avropa bazarlarına TAP boru kəməri ilə nəql edilən təbii qazın həcmi 2027-ci ildə ikiqat artacaq. O qeyd edir ki, TAP-ın ötürücülük qabiliyyətinin artırılması üçün texniki cəhətdən 3 il kifayət edə bilər: “Aparılan bazar sınaqları və bütün proseslər yekunlaşdıqdan 2027-ci ildə boru kəməri ilə nəql edilən qazın həcmi ikiqat artacaq. Bunun üçün boru kəmərində heç bir dəyişiklik edilməyəcək. Biri Yunanıstan-Türkiyə sərhədində, digəri isə Albaniyada olmaqla mövcud iki kompressor stansiyası təkmilləşdirilməli və əlavə ikisi inşa olunmalıdır. Biz qazın sıxılma gücünü artırmalıyıq. Yunanıstan və Bolqarıstana tədarüklər nəzərə alınmaqla və boru kəmərinin ötürücülük gücünün iki mərhələdə artırılması sayəsində TAP-la 20 milyard kubmetrdən çox təbii qaz nəql etmək mümkün olacaq”. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin əsas hissəsi kimi TAP Avropa üçün strateji və iqtisadi əhəmiyyət daşıyır, yeni təbii qaz mənbəyinə etibarlı çıxışı təmin edir. TAP Avropanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsində, təchizatın diversifikasiyasında, həmçinin karbon emissiyasının azaldılmasında mühüm rol oynayır.
Ramil QULİYEV
