Ermənistan-Azərbaycan sərhədində, eləcə də Qarabağda Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin müvəqqəti yerləşdiyi ərazlərdə baş verənlər rəsmi İrəvanın hələ də sülh prosesinə ciddi şəkildə xələl gətirdiyini bir daha təsdiq edir. Xüsusən də son dövrlərdə ermənilərin atdığı addımılar Qarabağda vəziyyətin hələ də gərgin olduğunu göstərir.
Xatırladaq ki, Rusiya sülhməramlılarının nəzarət etdiyi ərazidəki erməni silahlıları atəşkəs rejimini son dövrlərdə pozur. Ermənistan təxribat törətməklə yanaşı, dezinformasiya kampaniyasına da başlayıb. İyulun 30-u axşam saatlarından başlayaraq 31-i gecə ərzində Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri dövlət sərhədinin Gədəbəy və Kəlbəcər rayonları istiqamətlərində yerləşən Azərbaycan Ordusunun mövqelərini atıcı silahlardan intensiv atəşə tutub. Bundan başqa, Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti yerləşdirildiyi Azərbaycan ərazisindəki qeyri-qanuni erməni silahlı dəstələrinin üzvləri tərəfindən ordumuzun Xocavənd rayonunun Əmiranlar yaşayış məntəqəsi istiqamətində yerləşən mövqeləri də müxtəlif çaplı atıcı silahlar və snayper tüfənglərindən atəşə tutulub. Qeyd olunan istiqamətlərdə bölmələrimiz tərəfindən adekvat cavab tədbirləri görülüb. Daha sonra erməni mətbuatı, guya vəziyyətin gərginləşdiyi barədə dezinformasiya yaymağa başlayıb. Müdafiə Nazirliyi bildirib ki, Azərbaycan ordusunun bölmələrinin Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti yerləşdiyi Azərbaycan ərazisindəki qanunsuz erməni silahlı birləşmələri istiqamətində guya atəş açması barədə erməni mətbuatında yayılan məlumat yalandır, təxribat və çaşdırıcı məqsəd daşıyır. Maraqlıdır ki, ruslar da ermənilərin təxribatına uymağa başlayıb. İş o yerə çatıb ki, Rusiya Müdafiə Nazirliyi Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin “atəşkəs rejimini pozması nəticəsində” Qarabağda qanunsuz erməni silahlı birləşmələrinin nümayəndəsinin yaralandığını bildirib. Ekspertlər isə bildirir ki, baş verənlər bir daha Qarabağdakı erməni hərbi birləşmələrinin Azərbaycan üçün təhlükə yaratdığını göstərur və buna vaxtında cavab verilməlidir. Bəs bu, hərbi əməliyyatları labüd edirmi? Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev bildirir ki, belə ssenari üçün müəyyən şərtlər olmalıdır: “Təxribatlar davam edərsə, Azərbaycanın o qırmızı xətləri tapdanarsa, təbii ki, əməliyyatlar qaçılmaz ola bilər. Azərbaycan Rusiya sülhməramlı amilini nəzərə alsa da, öz məqsədlərindən vaz keçməyəcək. Bunun necə həyata keçirildiyini biz Fərruxda nümayiş etdirdik. Yəni hər bir şeyin bir yolu var, ya bu xoşluqla olacaq, ya da ki, döyüş yolu ilə”. Amma ekspert müharibə ehtimalını mümkün saymır, düşünür ki, bu, kiçikmiqyaslı hərbi əməliyyat ola bilər: “Azərbaycan hakimiyyəti məsələnin sülh yolu ilə həllində maraqlıdır. Qalib tərəf kimi hərbi-diplomatik təzyiqlərdən maksimum yararlanmağa çalışırıq. Hazırda gərginlik maksimuma çatıb, lakin Azərbaycanın Rusiya və Ermənistanla birgə imzaladığı 10 noyabr bəyanatındakı şərtlər yerinə yetirilsə, bu gərginlik mütləq azalacaq”.
Ermənistan parlamentinin müxalif “Şərəf duyuram” partiyasının üzvü Tiqran Abramyan son gərginliyi Azərbaycanın iki tələbi ilə əlaqələndirir: “Bakı Qarabağdan Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin çıxarılmasını və Naxçıvana dəhlizin açılmasını tələb edir. Azərbaycanın son addımları bu tələblərin məntiqi ilə nəzərdən keçirilməlidir”. O, bu gərginliyin arta biləcəyini güman edir, amma müharibəyə çevriləcəyinə inanmır. Bu fonda onu da xatırladaq ki, iyulun 30-da müdafiə naziri Zakir Həsənov Mərkəzi Komanda Məntəqəsində nazirliyin yüksək rütbəli işçiləri və ordu komandanlığı ilə keçirdiyi müşavirədə Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədindəki, eləcə də Rusiya sülhməramlı kontingentinin müvəqqəti yerləşdiyi Qarabağ iqtisadi zonasındakı əməliyyat şəraitini və mövcud vəziyyəti geniş təhlil edib və qarşı tərəfin törədə biləcəyi istənilən təxribatın qarşısının dərhal və qətiyyətlə alınmasına daim hazır olmağı əmr edib. Bölgədə gərginliyin artması barədə xəbərlər fonunda isə ABŞ dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisi Karen Donfried Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri ilə telefon danışığı aparıb. Nazir Ceyhun Bayramov erməni silahlı birləşmələrinin Azərbaycan ərazilərindən tam çıxarılmadığını və bunun qəbuledilməzliyini bildirib. Bundan sonra Rusiya və Ermənistan liderləri arasında telefon danışıqları olub. Vladimir Putin və Nikol Paşinyan arasında telefon danışıqlarının yekunları ilə bağlı Kremlin yaydığı açıqlamada deyilir: “Rusiya, Ermənistan və Azərbaycan liderləri arasında Dağlıq Qarabağ üzrə 10 noyabr 2020-ci il, 11 yanvar və 26 noyabr 2021-ci il tarixli üçtərəfli sazişlərin həyata keçirilməsinin bəzi praktiki aspektləri müzakirə edilib”. Dövlət başçıları ilə yanaşı bölgədəki vəziyyəti, həmçinin, Ermənistan və Rusiya XİN rəhbərləri də müzakirə edib. Başqa bir danışıq isə Rusiya ilə Azərbaycan arasında keçirilib. Rusiya müdafiə naziri Sergey Şoyqunun təşəbbüsü ilə Azərbaycan müdafiə naziri Zakir Həsənovla telefon danışığı olub. Azərbaycanın Müdafiə Nazirliyi bildirib ki, telefon danışığı zamanı tərəflər regional təhlükəsizlik, eləcə də qarşılıqlı maraq doğuran digər məsələləri müzakirə edib. Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Toivo Klaar bildirir ki, son günlərdə Ermənistan-Azərbaycan kontekstində artan gərginlik xəbərlərindən narahatlıq keçirir: "Gərginliyi azaltmaq və onilliklər boyu davam edən çəkişmələrin səhifəsini çevirmək üçün tarixi fürsəti əldən verməmək vacibdir". Amma bunun üçün Ermənistan üzərinə düşən öhdəliklərə əməl etməlidir.
Nahid SALAYEV
