İyulun 21-də İstanbulda Türkiyə, Pakistan və Azərbaycan parlamentlərinin spikerləri Mustafa Şentop, Raca Pərvaz Əşrəf və Sahibə Qafarovanın ikinci görüşü keçirilib. Tərəflər arasında İstanbul bəyannaməsi imzalanıb.
Bəyannaməyə əsasən, hər üç ölkə regional inteqrasiyanı təşviq edən, nəqliyyat, ticarət, enerji, xalqlar arasında münasibətlər, təhsil, mədəni mübadilə və turizm sahələrində əməkdaşlığı davam etdirəcək. Tərəflər, həmçinin, ümumi təhdidlərlə bağlı birgə hərəkət etmək barədə razılığa gəliblər. Bəyannamədə Azərbaycana azad edilən Qarabağ ərazilərinin yenidən qurulmasına dəstək ifadə olunub və Kəşmir münaqişəsi ilə bağlı mövqe təsdiqlənib. Üç ölkənin fikrincə, bu münaqişə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə uyğun olaraq həll edilməlidir.
Qəribədir ki, Rusiyanın bəzi media orqanları 3 ölkənin birgə əməkdaşlığından ciddi narahat olmağa başlayıblar. Bunu potensial təhdid kimi təqdim edirlər. Qeyd edilir ki, Türkiyə, Pakistan, Azərbaycanın timsalında Ankara anti-Avropa koalisiyasını toplayır. İddia olunur ki, Türkiyə, Pakistan və Azərbaycan Qərbin Rusiyaya tətbiq etdiyi sanksiyalardan faydalanır. Türkiyə şirkətləri Rusiyada nüfuz dairəsini genişləndirir və s.
Maraqlıdır, Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan ittifaqının yaxınlaşmasını niyə belə düşməncəsinə qarşılayırlar? Rusiya mediası niyə bunu belə təqdim edir?
“Yazılarda qərəz, qeyri-obyektivlik, hadisələrin birtərəfli işıqlandırılması halları var və bu təəssüf doğurur”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən politoloq Elşən Manafov bütün bunlara bir neçə aspektdən yanaşdı: “Azərbaycanın adı çəkilən dövlətlərlə uç tərəfli ittifaqa olan marağı regional təhlukəsizlik, iqtisadi, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, enerji təhlukəsizliyi sahəsində əməkdaşlıq, loqistika, tranzit daşinmalar, nəqliyyat dəhlizlərinin birgə istifadəsi və təhlukəsizliyinin təmin edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Habelə beynəlxalq münasibətlərin müzakirə predmetinə çevrilmiş Kipr, Qarabağ, Kəşmir problemlərinin adı çəkilən dövlətlərin maraqları konteksində tənzimlənməsi baxımından zəruri, anlaşılan və əhəmiyyətlidir. Ortaq tarix, ümumi din, mədəni, əxlaqi mənəvi dəyərlər bu dövlətləri, onların xalqlarının əməkdaşlıq və birgə mübarizəsi üçün əlverişli sivilizasiya bazasıdır. Türkiyə və Pakistan Azərbaycanın dövlət müstəqilliklərini ilk olaraq tanıyan ölkələr olaraq Ermənistana qarşı apardığımız 44 günluk müharibədə bizim yanımızda olublar. Bu amil müharibədə qələbəmizdə mühüm rol oynayıb. Sözügedən dövlətlər arasında üçlük formatında yeni əməkdaşlıq imkanları dünya mediasında olduğu kimi, Rusiya mediasının da diqqət mərkəzindədir. Ancaq Rusiyada bununla bağlı ayrı-ayrı media qurumlarında dərc olunan yazılarda qərəz, qeyri-obyektivlik, hadisələrin birtərəfli işıqlandırılması halları da var. Bütün bunlar təəssüf doğurur. Bu yazılar heç bir vəchlə rəsmi Moskvanın yarana biləcək yeni ittifaqa münasibətini ehtiva etmir. Əksinə, daha çox Rusiya və sözügedən dövlətlər arasında münasibətlərdə gərginliyin artmasına hesablanmış yazılardır. Hazırda Türkiyənin Yunanıstanla münasibətlərində Egey dənizində nüfuz dairəsi ilə bağlı apardığı mübarizə rəsmi Moskvanın da diqqət mərkəzindədir”.
Elşən Manafov hesab edir ki, Kreml Ərdoğanın Lozanna konfransının məlum qərarlarının Yunanıstan tərəfindən gözlənilməməsi və bununla bağlı lazım gələrsə Türkiyə tərəfinin sərt addimlar ata biləcəyi ilə bağlı məsələyə Ankaranı narahat edə biləcək bir mövqe sərgiləməyib: “Çünki Türkiyə ilə münasibətlərdəki qarşılıqlı maraqlar, Suriya, Cənubi Qafqaz, Liviyada təhlükəsizliklə bağlı ümumi maraqlar hər iki dövləti əməkdaşlığını daha da genişləndirilməsi üçün yollar aramağa sövq edir. Rusiya Türkiyənin enerji təhlukəsizliyinin təmin edilməsində müstəsna rolu olan dövlətdir. Bundan əlavə hərbi, eimi-texniki sahələrdə əməkdaşlıq, iqtisadi, ticarət əlaqələri və s. hər iki dövləti məhz praqmatik mahiyyətli addımlar atmağa sövq edir. NATO uzvi olmasına baxmayaraq Türkiyə Qərbin Rusiyaya qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalara qoşulmayıb. Ukrayna və Rusiya arasında yaşanan hərbi qarşıdurmanın dayandırılması üçün səy göstərir. Nəhayət dünyanı ərzaq və çörək qıtlığı qarşısinda qoyan və buna görə Putinin məsuliyyət daşıdığını iddia edən Qərbdən fərqli olaraq Ərdoğan Qara dəniz limanlarında ilişib qalan Ukrayna taxılınln dünya bazarına çıxarılması üçün Putinlə razılığa gəlir. Ərdoğanın iqtidarı dövrundə Türkiyə-NATO, Türkiyə-ABŞ, Türkiyə-Avropa İttifaqı ilə münasibətlərdə yaşanan problemlər də əlbəttə dolayısı yolla da olsa geopolitik konteksdə Rusiyanın xeyrinədir. Ərdoğanın xarici siyasətində çoxvektorluğu nəzərə alsaq Rusiyanın Ukraynada Qərb koalisiyasını məğlub etməsi Qərbi Frakiyada Yunanıstanla haqq-hesabı çürütmək üçün Türkiyənin xeyrinə olacaq. Rusiyanın Pakistanla münasibətlərinə gəldikdə isə bir qayda olaraq Rusiyanın Kəşmir probleminin həllində müəyyən mənada Hindistanı dəstəkləyən mövqeyi təsir göstərir. Hərçənd Pakistanın sabiq baş naziri İmran xanın Ukrayna ilə müharibənin başlandığı gün Rusiyaya səfər etməsi və burada rus qazının Pakistana nəqli ilə bağlı çoxmilyardlıq müqavilənin imzalanması göstərdi ki, Moskva İslamabadla münasibətlərdə ciddi dönuşə nail olub. Bəlkədə bu səbəbdən Böyük Britaniya Pakistanda müxalifətə dəstək göstərərək İmran xanı devirdi. Bu günlərdə Azərbaycanın tərkibində 8 islam ölkəsini birləşdirən ittifaqa da uzv olmaq üçün ərizə ilə çıxış etməsi göstərir ki, ölkənin xarici siyasətində yeni ştrixlərin şahidləri olacağıq. Bu ittifaq zamanında Türkiyənin sabiq baş naziri, mərhum Nəcməddin Ərbəkanın səyləri ilə ərsəyə gəldi. Daha sonra Qərb Ərbakanı devirdi. Ərdoğan müəyyən fərqlərə rəğmən Ərbakanın xələfi sayila bilər. Odur ki, Azərbaycan-Türkiyə- Pakistan arasında yarana biləcək yeni ittifaq daha çox anti-Qərb ovqatlı ola bilər, nəinki anti-Rusiya. Odur ki, Rusiya media qurumlarında bu ittifaq, onun perspektivdə dünya və regional təhlükəsizlik məsələlərinə sərgiləyə biləcəyi mövqe daha çox qərbçiləri və əlbəttə erməni diasporasını qayğılandırır. Bununla əlaqədar yaziların məqsədəyönlü şəkildə verilməsi də anlaşılandrr”.
Bir sözlə, politoloq hesab edir ki, bu birlik Rusiyaya qarşı deyil.
Vidadi ORDAHALLI
