Məlumdur ki, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonları ərazisində bütün avtomobil yolları iri yaşayış məntəqələrindən kənar keçməklə layihələndirilir. Bu isə həmin yaşayış məntəqələrində yaşayacaq əhalinin, həm də yoldan istifadə edəcək vətəndaşların rahatlığı baxımından önəmli aspektlərdən biridir. Eyni sözləri Laçın şəhərinə daxil olmadan çəkilən yeni avtomobil yolu barəsində də demək mümkündür.
Xatırladaq ki, Azərbaycan-Rusiya-Ermənistan arasında imzalanan 10 noyabr birgə bəyanatının 6-cı maddəsində Laçın dəhlizinə alternativ yolun çəkilməsi ehtiva edilib. Həmin bənddə qeyd edilir ki, tərəflərin razılığı əsasında növbəti üç il ərzində Dağlıq Qarabağla Ermənistan arasında əlaqəni təmin edən Laçın dəhlizi üzrə yeni hərəkət marşrutunun inşası planı müəyyən ediləcək və bununla da həmin marşrutun mühafizəsi üçün Rusiya sülhməramlı kontingentinin gələcək yerdəyişməsi nəzərdə tutulur. Azərbaycan yolu nəzərdə tutulandan daha tez inşa edir və onun gələn ay istifadəyə verilməsi gözlənilir. Alternativ yol Ermənistanın Qərbi Zəngəzurdakı Sünik rayonunun Gorunzur kəndindən başlayacaq, Laçın rayonunun Zabux kəndi yaxınlığındakı Qayğı qəsəbəsindən, Şuşa rayonunun Aşağı və Yuxarı Qaladərəsi kəndlərindən keçərək dağların arasından Xankəndiyə çatacaq. Ermənistanın “yerkir.am” nəşrinə istinadən “ordu.az” portalı yazır ki, alternativ yolun çəkilməsi ilə Laçın şəhəri və ona bitişik yaşayış məntəqələri yaxın gələcəkdə Azərbaycanın nəzarətinə keçəcək: “Qeyri-rəsmi məlumata görə, 2022-ci ilin iyulun 1-də İlham Əliyev Laçında bayraq qaldıraraq şəhərin tam işğaldan azad edildiyini elan edəcək. Tikilməkdə olan yeni yol həmin gün hazır olmayacağından, ola bilsin ki, Azərbaycan tikilməkdə olan yol istifadəyə verilənə qədər Ermənistanla Qarabağ arasında quru əlaqənin müvəqqəti olaraq öz ərazisi vasitəsilə qurulmasına icazə verəcək. Yeni yolun tikintisi noyabrın 10-da üçtərəfli elanda təsbit olunmuş layihə kimi təqdim edilir. Bəyanatın 6-cı bəndində deyilir ki, tərəflərin razılığı əsasında növbəti üç il ərzində Qarabağla Ermənistan arasında əlaqəni təmin edən Laçın dəhlizi üzrə yeni hərəkət marşrutunun inşası planı müəyyən ediləcək və bununla da həmin marşrutun mühafizəsi üçün Rusiya sülhməramlı kontingentinin gələcək yerdəyişməsi nəzərdə tutulur. Belə çıxır ki, Laçın dəhlizi ilə yeni marşrutun çəkilişi üçtərəfli bəyanatda həll olunub”. Bununla yanaşı qeyd edilir ki, hazırda tikilməkdə olan Kornidzor-Kiçik Qaladərəsi yolu Laçın dəhlizindən kənardadır: “Görünür bu, şifahi razılaşmalar əsasında əldə edilib. Aydındır ki, Azərbaycan Laçın və ona bitişik yaşayış məntəqələrini azad etmək üçün Ermənistan tərəfdən “dəmir” zəmanət almasaydı, nə Zabux çayının vadisinə, nə də Kiçik Qaladərəsi və Ulu Qarabəyin meşəlik hissələrinə bir dənə də ekskavator daxil olmazdı. Ermənistan hökuməti aşağıdakı arqumentləri mediaya ötürür: təklif olunan yol indiki ilə müqayisədə strateji cəhətdən daha sərfəlidir; Laçında Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin olması çox qeyri-kafidir, onlar Azərbaycanın təzyiqinə tab gətirə bilmir; Rusiya sülhməramlıları fürsətdən istifadə etmək, yaşayış məntəqələrinin metalını satmaq və sair istəyirlər ki, bunun üçün Laçının təslim olmasında maraqlıdırlar; Azərbaycan tərəfi Laçın və yaxınlıqdakı yaşayış məntəqələrinin erməni sakinlərindən əraziləri tərk etməyi tələb etmir. Sonuncular Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul edib öz evlərində yaşamağa davam edə bilərlər. Laçından maksimum qurtulmaq və ya lazımsız başağrısı olmadan təhvil vermək üçün belə fikirlər tirajlanır. Üçtərəfli bəyanatın müddəasını pozan Rusiya hakimiyyətinin yeni yolun dəhliz məntiqi ilə işləyəcəyi barədə dəqiq cavabı yoxdur. Laçının verilməsi ilə Gorus rayonunun Tex kəndinin əkin sahələri və otlaq sahələri də hədəfə alınır. Beləliklə, vəziyyət kökündən dəyişir. Həmin ərazilərdə GPS nişanlarını rəhbər tutaraq Azərbaycan Silahlı Qüvvələri noyabrın 10-dan sonra həmin yerdən bir qədər də uzaqda, daha dəqiq desək, Ermənistan nəzarət-buraxılış məntəqəsinin yerləşdiyi yerdə yerləşdiriləcək. GPS sistemi ilə sərhəddə yerli erməni nəzarət-buraxılış məntəqəsinin yerləşməsi “təsadüfi deyil”, güman etmək olar ki, Ermənistan hakimiyyəti noyabrın 9-dan Laçın təhvil vermək niyyətində idi, bununla bağlı onların gizli “şifahi” razılaşmaları var idi. Qarabağdakı ermənilər üçün Laçının azad edilməsi geridönməz nəticələrə malikdir. Onlar üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən qaz kəməri, elektrik xətləri, telefon xətləri, internet bağlantısı və sair Laçın vasitəsilə çəkilir. Hazırda bu suallara dəqiq cavab yoxdur: bu kanalların taleyi necə olacaq? Onlar Azərbaycanın nəzarəti altında qalacaq? Belədirsə, Ermənistan onların fasiləsiz fəaliyyətini necə təsəvvür edir? İlkin nəticə belədir: infrastrukturları ilə bir şəhər, bir çox qiymətli abidələr, iki su elektrik stansiyası, Aşağı Sus kəndi, infrastrukturu ilə Zabux kəndi, Qarabağ üçün həyati borular, il boyu işləyən abad və rahat magistral yol qarşı tərəfə verilir. Bu natamam siyahı üçün tələsik tikilmiş bir yol əldə edirik. Laçının bitişik yaşayış məntəqələrinin hansısa şübhəli yolun müqabilində rəqibə verilməsi Qarabağın tamamilə Azərbaycana verilməsi əməliyyatının növbəti həlledici mərhələsindən başqa bir şey deyil. Növbəti addım Kornidzor yaxınlığında yeni salınmış yolda Azərbaycan nəzarət-buraxılış məntəqəsinin yerləşdirilməsi ola bilər, onun dağıdıcı nəticələri Paşinyan hökuməti tərəfindən Qarbağın təhvil verilməsi prosesini başa çatdıracaq”. Ermənistan müxalifəti baş verənlərdən baş nazir Nikol Paşinyana qarşı ittihamlar irəli sürmək üçün istifadə edir. “Hayastan” blokunun deputatı İşxan Saqatelyan Paşinyanı İlham Əliyevin tapşırığını yerinə yetirməkdə suçlayıb: “Azərbaycan tərəfinin çəkdiyi alternativ yol hazır olandan sonra Ermənistan Laçına çıxışı itirəcək, eyni zamanda, Xankəndiyə çıxış dolama yollarla olacaq. Bu o deməkdir ki, ermənilər tamamilə Azərbaycandan asılı duruma düşəcək və onların Qarabağdan çıxarılması prosesi başlanacaq”.
Samirə SƏFƏROVA
