IX Qlobal Bakı Forumu çərçivəsində aparılan müzakirələr, səsləndirilən fikirlər bir daha təsdiq etdi ki, Avropada Azərbaycanın enerji resurslarına, o cümlədən təbii qaza tələb sürətlə artır. Bu məsələ Avropa İttifaqının Genişlənmə və Qonşuluq Siyasəti üzrə komissarı Oliver Varhelyi ilə SOCAR rəsmilərinin görüşündə də xüsusi diqqət mərkəzində yer alıb. Oliver Varhelyi məsələ ilə bağlı bildirir: “Qaz təchizatı marşrutlarımızın şaxələndirilməsini genişləndirmək üçün fərqli mənbələrdən Avropaya daha çox qaz gətirilməsi ilə bağlı müzakirələr apardıq”.
Albaniya prezidenti İlir Meta bunları təsadüf hesab etmir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Avropanın enerji təchizatının şaxələndirilməsinin təmin edilməsinə mühüm töhfə verir: “İndi “Transadriatik” boru kəmərinin (TAP) genişləndirilməsinə ümidvarıq və bu, Avropaya qaz nəqlinin artırılmasına kömək edəcək. Ukraynadakı müharibənin 2023-cü ildə ərzaq qıtlığına səbəb olacağını gözləyirik. Üstəlik, enerji təhlükəsizliyi də təhdid altındadır”. ABŞ dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisi Karen Donfrid də vurğulayır ki, ölkəsi Azərbaycanla enerji sahəsində əməkdaşlığı yüksək qiymətləndirir. O qeyd edib ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsinə görə bu gün Azərbaycan enerji təhlükəsizliyində daha vacib rol oynayır: “Xüsusilə Avropanın enerji təhlükəsizliyində “Cənub Qaz Dəhlizi”nin rolunu vurğulamaq istərdim”. Rumıniya baş nazirinin sabiq müavini Ana Birçal da məsələyə eyni mövqedən yanaşır: “Regionun enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına görə prezident İlham Əliyevə dərin minnətdarlığımı bildirirəm”. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin strateji layihə olduğunu deyən baş nazirin sabiq müavini enerji sahəsində əməkdaşlığa görə Azərbaycana minnətdarlığını bildirib.
Latviyanın sabiq prezidenti Valdis Zatlers də vurğulayır ki, Azərbaycan enerji daşıyıcılarının tədarükü məsələsində Avropanın vacib və etibarlı tərəfdaşıdır. O bildirib ki, bu məsələdə Azərbaycanın rolu qarşıdakı illərdə artmaqda davam edəcək, belə ki, Rusiya neftindən və qazından imtina reallığa çevriləcək. Bununla əlaqədar Zatlers Avropa ölkələrinin Azərbaycandan enerji daşıyıcılarının tədarük həcmlərinin artırılmasında maraqlı olduğunu vurğulayıb: “Avropa İttifaqı vacib və etibarlı tərəfdaşdır. Tədarüklə bağlı uzunmüddətli müqavilənin imzalanması Azərbaycan üçün faydalı olacaq”. Rumıniyanın keçmiş baş naziri Petre Roman isə bildiri ki, Azərbaycan bu gün enerji məsələsində Avropa üçün həll yoludur. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlıq edərək enerji resurslarının hasilatını və təchizatını artıra bilər. O, Azərbaycanın neft-qaz gəlirlərindən ölkənin inkişafı üçün necə rasional şəkildə istifadə edə bilməsinə heyran qaldığını deyib: “Azərbaycanda bu konsepsiyadan mükəmməl şəkildə istifadə olunub və prezident İlham Əliyev bu konsepsiyanı davam etdirir”. ABŞ-ın Azərbaycandakı keçmiş səfiri Robert Sekutanın sözlərinə görə, hazırda Ukraynada davam edən müharibəni nəzərə alsaq, Azərbaycanın nəql etdiyi neft və qaz çox böyük əhəmiyyət kəsb edir: “IX Qlobal Bakı Forumunda biz Ukraynadakı vəziyyəti və bu ölkəyə müdaxilənin fəsadlarını da müzakirə etdik. Azərbaycanın nəql etdiyi enerji resursları – neft və qaz çox böyük əhəmiyyət kəsb edir və bundan sonra da edəcək. Bundan başqa, perspektivlər də öyrənilməlidir. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin bu gün təkcə neft və qaz haqqında deyil, həm də hidrogen, günəş və külək enerjisi, bu sahələrin potensialı haqqında danışması vacib məqamdır”. İndilikdə Rusiya-Ukrayna arasında davam edən müharibənin enerji bazarlarına təsiri hər keçən gün özünü daha qabarıq şəkildə büruzə verməkdədir. İlk növbədə məhz bu müharibə səbəbindən dünya bazarlarında enerji resurslarının qiyməti yüksək həddə qalmaqda davam edir. Dünyanın əksər araşdırma mərkəzlərinin gəldiyi qənaətə əsasən, müharibə uzanarsa, enerji resurslarının, ilk növbədə təbii qazın qiymət artımı davam edəcək. Bütün bunlar Rusiya qazının ən böyük istehlakçısı olan Avropa ölkələrində ciddi narahatlıq yaradır, onların alternativ mənbələrdən təbii qaz idxalına daha çox diqqət yetirmələri ilə müşayiət edilir. Bu müstəvidə Avropa İttifaqı, ayrı-ayrı Avropa ölkələrinin Azərbaycanla təmasları daha da sıxlaşmaqdadır. Öz növbəsində, Azərbaycanın Avropaya nəql etdiyi qazın həcmi artır. Qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycan Avropaya daha çox həcmdə təbii qaz nəqlinə hazırdır. Bu kontekstdə bir sıra Avropa ölkələri enerji təhlükəsizliyini məhz Azərbaycanın hesabına təmin etmək niyyətində olduqlarını gizlətmir. Azərbaycanın Yunanıstan, Albaniya, İtaliyaya, bir sıra Mərkəzi Avropa ölkələrinin təbii qaz təminatında rolu artır. Bundan başqa, Azərbaycan digər mənbələrdən də təbii qazın Avropaya nəqlində tranzit rol oynamağa hazırdır. Qeyd edilən fonda diqqət ona yönəldilir ki, ötən ilin dekabrında Azərbaycan Türkmənistanla təbii qaz mübadiləsinə dair saziş imzalayıb. Bu sazişə uyğun olaraq, Mərkəzi Asiya ölkəsi İranın şimal-şərqinə ildə 4 milyard kubmetrə qədər qaz verir, İran isə ölkənin şimal-qərbindən Azərbaycana eyni həcmdə qaz ötürür. Aparılan hesablamalar göstərir ki, bu mübadilə sazişinin həcmi ilk mərhələdə ildə 6 milyard kubmetrə qədər artırıla və əlavə qaz Azərbaycan üzərindən Avropaya çatdırıla bilər. Sonrakı mərhələdə bu həcmin 20 milyard kubmetrə kimi artırlması mümkündür. Bu həcmdə qaz Avropanın “mavi yanacağa” olan tələbinin ödənilməsində zəruri əhəmiyyət kəsb edir. Bütün bunlar Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində Azərbycanın getdikcə daha mühüm tərəfdaşa çevrildiyini göstərir.
Ramil QULİYEV
