Müasir dünyada inteqrasiya və qloballaşma iqtisadi inkişaf üçün getdikcə daha çox əhəmiyyət kəsb edir. Hazırda heç bir dövlət qarşılıqlı əməkdaşlıq əlaqələri qurmadan, başqalarından təcrid olunmuş vəziyyətdə nəinki inkişaf edə, heç mövcud ola bilməz.
İstənilən ölkənin fəaliyyətində digər dövlətlərlə iqtisadi və siyasi müstəvidə sıx qarşılıqlı əlaqələr mövcuddur.
Sərfəli inteqrasiya Azərbaycana əlavə üstünlüklər qazandırır
Real mənzərənin təhlili göstərir ki, ölkələr arasında tarixən qurulmuş və kifayət qədər güclü iqtisadi əlaqələrin olması inteqrasiyanın məqsədəuyğunluğunu müəyyən edən əsas faktorlardan biridir. XX əsrin sonu - XXI əsrin əvvəllərində inteqrasiyaya tələbatın daha da artması müşahidə edilir. Bu dövr Avropa İttifaqının, NATO-nun sürətlə genişlənməsi, Şimali və Cənubi Amerika, Cənub-Şərqi Asiya və Afrikada, postsovet məkanında regional inteqrasiya əməkdaşlığının inkişafı ilə əlamətdar oldu. İnteqrasiya prosesində kəmiyyət dəyişiklikləri ilə yanaşı, ölkələrin biri-birinə yaxınlaşmasının şərtlərinin, prinsiplərinin, motivasiyasının və formalarının modifikasiyasına səbəb olan əhəmiyyətli keyfiyyət dəyişiklikləri də baş verdi. Bu dəyişikliklər beynəlxalq iqtisadi inteqrasiyanın inkişafında yeni meyillərin yaranmasına, əsasən də inteqrasiyanın genişlənməsi və dərinləşməsi nəsəbəb oldu. Azərbaycan üçün də beynəlxalq inteqrasiya mühüm rol oynayır. İnteqrasiya qruplarında iştirak ölkəmizə bir sıra mühüm üstünlüklər verir, məsələn: müxtəlif resurslara, o cümlədən maliyyə, əmək, maddi, ən son texnologiyalara daha geniş çıxış imkanı qazanılır. Bununla yanaşı, daha geniş beynəlxalq inteqrasiya dünya bazarlarında əlverişli fəaliyyət imkanları qazandırır. Eləcə də mürəkkəb sosial-iqtisadi, elmi-texniki, ekoloji və digər problemləri digər ölkələrlə birgə həll etmək baxımından da Azərbaycan əlavə üstünlüklər qazanır.
Bundan başqa, inteqrasiya, əməkdaşlıq istiqamətində vaxtında atılan addımlar bu gün Avropanın enerji bazarında Azərbaycanın mövqelərini daha güclü hala gətirməyə başlayıb. Məlumdur ki, Avropda təbii qazın qiyməti, bu sahədə etibarlı təminatın yaradılması məsələsi hazırda Qərb dünyasında ən aktual mövzulardan biridir. İndi Avropa üçün enerji sahəsində prioritetlərdən biri təchizat mənbələrindən daha böyük həcmdə qaz idxalına nail olmaqdır. Belə mənbələrdən biri qismində Avropa Azərbaycanı görür. Bu mənada təsadüfi deyil ki, Azərbaycandan daha çox qaz almaq istəyən Avropa ölkələrinin sayı artır. Sözügedən məsələ Avropa rəsmilərinin Azərbaycanla dövlətinin müvafiq strukturları ilə danışıqlarında da artıq xüsusi yer tutur. Azərbaycan müvafiq müqavilələr imzalandığı halda Avropaya daha böyük həcmdə təbii qaz nəql etməyə hazırdır. İndiki halda belə müqavilələr Avropanın enerji təhlükəsizliyi və sərfəli şərtlər əsasında “mavi yanacaq”la təminatı üçün müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. O da nəzərə alınmalıdır ki, Azərbaycandan Avropaya uzanan Cənub Qaz Dəhlizi kəməri ilə “mavi yanacaq” qəbul edən ölkələr tarixlərində ilk dəfə alternativ təchizat mənbələrinə malik olmaq imkanı qazanıblar. Burada söhbət yalnız marşrutun deyil, həm də mənbənin şaxələndirilməsindən gedir. Cənub Qaz Dəhlizinın reallaşması o dövrə təsadüf edir ki, Avropa İttifaqı və quruma üzv olmayan bəzi ölkələrdə təbii qaz hasilatının səviyyəsi azalır. Halbuki qarşıdakı illər ərzində Avropa İttifaqına üzv ölkələrdə təbii qaza tələb səviyyəsi daha da artacaq. Bundan başqa, bəzi Avropa dövlətlərinin enerji strategiyasına dair qərarları bu tələb səviyyəsinin proqnozlaşdırıldığından daha çox olacağını gəstərir. Məhz bu səbəbdən Avropada Azərbaycan qazına tələbin də artması proqnozlaşdırılır. Avropanın israrla Azərbaycanla enerji əməkdaşlığını dərinləşdirməsi isə ölkəmizin Qərb, o cümlədən Avropa İttifaqı ilə inteqrasiya və əməkdaşlıq üçün vaxtında atdığı addımlar sayəsində mümkün olub.
Beynəlxalq əməkdaşlıq Azərbaycanda demokratiyanın inkişafına, təhlükəsizliyin möhkəmlənməsinə müsbət töhfələrini verir
Daha bir ənəmli məqam bundan ibarətdir ki, postsosialist dövlətlərinin dünya birliyinə inteqrasiyası onların xarici siyasətini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirib. Əsas etibarı ilə bu ölkələr üçün dövlətlərarası münasibətlərdə humanist, ümumi demokratik norma və prinsiplərin tanınmasına təkan verib. Azərbaycan da burada istisnalıq təşkil etmir.
Bu gün ölkəmizdə beynəlxalq hüququn hamılıqla tanınmış prinsip və normalarının, beynəlxalq müqavilələrin daxili hüquqdan üstün olduğu qəbul edilir. Buna paralel şəkildə iqtisadi inteqrasiya dünya nizamının qorunub saxlanmasında, dövlətlər arasında münasibətlərdə sabitliyin bərqərar olunmasında böyük rol oynayır. Amma inteqrasiya fonunda Azərbaycan milli maraqlarından, suveren hüquqlarından da imtina etmir. Ölkəmizn yanaşmasəna əsasən, inteqrasiya bir sıra prinsiplərə əsaslanır. Bunlardan başlıca olanları aşağıdakılardır: 1) dövlətlərin öz təbii sərvətləri üzərində suverenliyi prinsipi. Hər bir dövlət, o cümlədən də Azərbaycan öz təbii sərvətləri üzərində sərəncam verməkdə sərbəstdir; 2) inteqrasiya əlaqələrinin formalarını seçmək azadlığı; 3) bərabərlik və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq, ayrı-seçkilik tədbirlərinin istisna edilməsi. Dünyaya bu şərtlər əsasında inteqrasiya hər bir ölkə üçün müstəsna əhəmiyyət kəsb edir.
İnteqrasiya, qarşılıqlı əməkdaşlıq hər bir ölkə kimi Azərbaycanın müdafiə və təhlükəsizliyi üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bunun faktiki təzahürü kimi qardaş Türkiyə ilə inteqrasiyanı, bir ili tamam olan Şuşa Bəyannaməsini göstərmək olar. Şuşa Bəyannaməsi böyük strateji əhəmiyyətə malik sənəddir. Bəyannamə tarixi önəm daşımaqla ikitərəfli münasibətlərin keyfiyyətcə yeni inkişaf mərhələsini müəyyənləşdirir və bütün müstəvilərdə davamlı inkişafı təmin edir. Həmçinin Bəyannamə müttəfiqliyin geostrateji əhəmiyyətini daha da artırır. Bu Bəyannamə ilə rəsmən müttəfiqlik zirvəsinə ucalan əlaqələrimiz siyasət və beynəlxalq müstəvidə birgə əməkdaşlıq, iqtisadiyyat, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat, mədəniyyət, təhsil, ordu quruculuğu və digər strateji sahələri əhatə edir. Burada əsas məqsəd ümumi maraqların müdafiəsi, bölgədə sülhün və təhlükəsizliyin qorunması, tərəflərin imkanlarının birləşdirilməsi, regional və qlobal əhəmiyyət daşıyan strateji məsələlərdə qarşılıqlı, vahid şəkildə fəaliyyət göstərməkdir. Beləliklə də Bakı-Ankara cütlüyünün bu mühüm addımı təbii ki, bölgədə sülhə, əminamanlığa və sabitliyə nail olma məqsədini qarşıya qoyur və indi digər ölkələr də öz maraqlarını bu əsasda uzlaşdırırlar. Azərbaycanla Türkiyə arasında imzalanan bu bəyannamə iki qardaş ölkənin milli təhlükəsizliyinə bir zəmanətdir. Eyni zamanda bu sənəd iki ölkənin inteqrasiyası sahəsində uğur nümunəsi də hesab edilir. Bütün bunlar Azərbaycanın inteqrasiya sahəsində uğurlu siyasət həyata keçirdiyinin də konkret sübutudur.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
