Ukraynadakı müharibə nüvə gücləri arasında gərginliyi artırıb və onların nüvə arsenalları soyuq müharibədən sonra ilk dəfə olaraq tezliklə böyüməyə başlayacaq. Bu qənaətə Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) analitikləri gəlib.
İnstitutun Kütləvi qırğın silahları proqramının direktoru Vilfred Vanq da vəziyyətin mürəkkəb olduğunu bildirir: “Bütün nüvə gücləri öz arsenallarını artırır və ya təkmilləşdirir, onların əksəriyyəti nüvə ritorikasına və nüvə silahlarının hərbi strategiyalarında oynadığı rola daha çox yer verir ki, bu da çox narahatedici tendensiyadır”. Həqiqətən də, Kremlin “xüsusi hərbi əməliyyat” adlandırmaqda israrlı olduğu Ukraynada müharibənin başlamasının üçüncü günündə Rusiya prezidenti Vladimir Putin ölkənin nüvə qüvvələrini yüksək döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirib. Onu da qeyd edək ki, Rusiya dünyanın ən böyük nüvə arsenalına malikdir, ümumilikdə müxtəlif gücə malik 5977 nüvə başlığı var. Bu da ABŞ-da olandan 550 ədəd çoxdur. Birlikdə Rusiya və ABŞ-ın payına dünyadakı bütün döyüş başlıqlarının 90 %-dən çox düşür. Bununla belə, İnstitutun qeyd etdiyi kimi, onlara yaxın gələcəkdə 300-ə yaxın yeni buraxıcı raket şaxtasını istifadəyə vermək niyyətində olan Çin çatmağa çalışır. Qurumun məlumatına görə, 2021-ci ilin yanvarından 2022-ci ilin yanvarına qədər döyüş başlıqlarının ümumi sayı 13080-dən 12705-ə düşsə də, onlardan ən azı 2 000-i daim yüksək hazırlıq vəziyyətindədir. Bu silahın işə düşə biləcəyi növbəti məkan qismində Ukraynanın adı getdikcə daha çox çəkilir. BMT Baş katibinin müavini Rameş Racasinqam qeyd edir ki, Ukraynada bir vaxtlar ağlasığmaz olan nüvə müharibəsi təhlükəsi yenidən mövcuddur. Bundan əvvəl Almaniyanın xarici işlər naziri Annalena Berbok bildirib ki, Ukraynada baş verənlərə görə nüvə müharibəsi təhlükəsini tamamilə istisna etmək olmaz. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov isə deyib ki, nüvə müharibəsi təhlükəsi realdır və onun yolverilməzliyi Rusiyanın prinsipial mövqeyidir.
Məhz belə bir vaxtda Polşanın keçmiş xarici işlər naziri Radoslav Tsikorski bəyan edib ki, Qərb hökumətləri Ukraynanın müdafiə qabiliyyətini gücləndirmək üçün ölkəni nüvə silahı ilə təmin etməlidir. Onun sözlərinə görə, Rusiya Budapeşt Memorandumunu pozub və Ukraynanın təhlükəsizliyinin təminatçıları sırasında olan Qərb də itkiləri kompensasiya etmək üçün heç nə etməyib. Rusiya Dövlət Dumasının spikeri Vyaçeslav Volodin isə bildirir ki, Radoslav Tsikorskinin Ukraynaya nüvə silahının verilməsi ilə bağlı açıqlamaları Avropanın mərkəzində nüvə münaqişəsinə təhrik edir: “Avropa Parlamentinin üzvü, Polşanın keçmiş xarici işlər naziri Ukraynaya nüvə silahı verməyə çağırıb. Tsikorski Avropanın mərkəzində nüvə münaqişəsinə təhrik edir. O, nə Ukraynanın, nə də Polşanın gələcəyini düşünür”. Rusiya XİN nümayəndəsi Mariya Zaxarova da məsələyə münasibət bildirib: “Amerikanın idarə etdiyi Polşa siyasətçiləri ekstremist ideologiyalar nümayiş etdirir, nifrət yayır, münaqişələri qızışdırır və indi planeti nüvə silahının yayılmaması rejiminin pozulması ilə hədələyir. Amma ən əsası, onlar dünyanın nüvə bölgüsünə cəlb olunan Polşa xalqını təhlükə altına qoyurlar”. Qərb dövlətləri, xüsusən də ABŞ tez-tez Rusiyanın Ukraynaya qarşı nüvə silahından istifadə edəcəyi haqda çıxışlar edir. Bu çıxışlar, sanki Rusiyanı nüvədən istifadə etməyə sövq etmək üçündür. Radoslav Tsikorskinin və digərlərinin açıqlamaları isə Rusiyanın əlinə əlavə bəhanələr verir. Ukraynanın BMT-dəki Daimi Nümayəndəliyinin rəhbəri Vladimir Yelçenko isə bu durummda bildirir ki, nüvə silahından istifadə edilməməsinə zəmanəti yalnız onların tam məhvi verə bilər: “Dünyada vəziyyət kökündən dəyişib. Əgər biz Ukrayna kontekstində Budapeşt memorandumundan danışırdıqsa, bu gün Moskvanı eşidəndən sonra heç bir ölkə heç bir nüvə zəmanətinə inanmayacaq”. Bütün bunlar Avropa məkanında nüvə silahından istifadə ehtimalını yüksəldir. Amma bu xüsusda problem təkcə Avropa ilə məhdudlaşmır. İsrailin baş naziri Naftali Bennet qeyd edir ki, Tehran da artıq nüvə silahı istehsalına təhlükəli dərəcədə yaxındır: “İran misli görünməmiş sürətlə uranı zənginləşdirir və nüvə silahı əldə etməyə təhlükəli dərəcədə yaxındır”. Bennet bu kontekstdə dünya ictimaiyyətini İsrailə qoşulmağa və Tehrana təzyiqi artırmağa çağırıb. Həqiqətən də İran uranın zənginləşdirilməsi üçün yeni nəsil sentrifuqaların istehsalını və quraşdırılmasını sürətləndirib. Bu arada onu da qeyd edək ki, 35 ölkəni təmsil edən Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) nüvə fəaliyyəti ilə bağlı məlumatı təqdim etmədiyinə görə İran hökumətini tənqid edən qətnamə qəbul edib. Qətnamədə İran hökuməti MAQATE ilə əməkdaşlıq etməməkdə günahlandırılıb. Buna cavab olaraq İran müasir sentrifuqaların quraşdırılması və nüvə obyektlərində MAQATE müşahidə kameralarını söndürüb. Bildirilir ki, bu, İranın Agentliyin rəsmi Tehrana qarşı qəbul etdiyi qətnaməyə cavabıdır. İran XİN-in rəsmi nümayəndəsi Səid Xətibzadənin sözlərinə görə, ABŞ, Böyük Britaniya, Almaniya və Fransa özlərinin planlarını MAQATE -nin nüfuzundan daha üstün tutdular və dünyada ən şəffaf və dinc atom proqramına malik ölkəyə qarşı səhv və tələsik qətnamə qəbul etdilər. Bu fonda İranın nüvə silahının istehsalı istiqamətində faıliyyətini daha da genişləndirməsi gözlənilən hesab olunur.
Nahid SALAYEV
