Ötən əsrin son dekadasında yenidən müstəqilliyini əldə edən Azərbaycanın qədəm qoyduğu inkişaf yolunda ölkənin milli və dövlət maraqları kimi məqamlar təbii olaraq daha çpx ön planda yer almağa başladı. Çünki bu maraqlar hər bir dövlətin fəaliyyətinin təməl daşı hesab olunur.
İstənilən dövlətin siyasətini müəyyən edən məhz onun milli maraqlardır. Bu maraqların təmin edilməsində dövlətlə yanaşı, bütün cəmiyyət, onun üzvü olan hər bir fərd də məsuliyyət daşıyır. Buna paralel olaraq dövlət də hər bir fərdin, bütünlükdə ictimaiyyətin maraqlarını təmin etməlidir. Bu da o deməkdir ki, ictimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi biri-birinə bağlı olan proseslərdir.
Milli dövlət maraqlarının təmini istiqamətində Azərbaycan yeni imkanlar qazanıb
Məlumdur ki, insanın fəaliyyətinin əsasını ehtiyac və maraqlar təşkil edir, onları nəzərə almadan dövlətlərin, partiyaların, sosial qrupların fəaliyyəti iflasa məhkumdur. Tarixə nəzər salmaqla görmək olar ki, insanların hərəkətləri öz maraqlarından irəli gəlir. Bu baxımdan ictimai və dövlət maraqları aktual, eyni zamanda kifayət qədər mürəkkəb elmi-nəzəri və praktiki problemdir ki, onun öyrənilməsi müxtəlif siyasi qüvvələrin fəaliyyətinin məntiqini anlamağa, siyasi hadisə və proseslərin inkişafını qabaqcadan görməyə imkan verir.
Hər bir xalqın dövlət kimi formalaşması şəraitində milli maraqlar üstünlük təşkil edir. Siyasi prosesdə, bir qayda olaraq, milli maraqlar probleminin aktuallaşması özünü göstərir. Müasir tarixi inkişaf dövrünün xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, indi milli maraqlar problemi digər elm sahələrinə nisbətən daha çox siyasətdə öyrənilir. O da faktdır ki, milli, dövlət maraqları mücərrəd və subyektiv kateqoriyadır. Çünki onun parametrləri dünyanın mənzərəsi və müəyyən bir cəmiyyətdə, dövlətdə hökm sürən dəyərlər sistemi ilə müəyyən edilir. Bu fonda o da bəllidir ki, millət son nəticədə dövləti təmsil edir, ona görə də siyasi leksikonda milli mənafedən danışarkən dövlət mənafeyini, əksinə dövlət mənafeyi isə milli mənafeyi nəzərdə tutur. Dövlət rəhbərləri milli maraqlar məsələsəini işləyib hazırlayarkən və onların əsasında müəyyən qərarlar qəbul edərkən obyektiv iqtisadi, siyasi, coğrafi və digər amilləri, daxili siyasi maraqları, müxtəlif ictimai-siyasi qüvvələrinmövqeyini, bunlara da dünya ictimaiyyətinin münasibətini nəzərə alır. Eləcə də dövlət öz maraqlarını əlində olan bütün vasitələrlə, yəni siyasi, ideoloji, iqtisadi, diplomatik, hərbi amillərlə təmin edir. Son çarə kimi müharibə faktından da istifadə edilir. Bunun ən son nümunəsi İkinci Qarabağ müharibəsisr. Məhz Azərbaycan milli dövlər maraqlarında xüsusi yer alan ərazi bütövlüyü məsələsini güc yolu ilə həll etmək məcburiyyətndə qaldı. 44 günlük müharibə ərzində Azərbaycan 30 ilə yaxın işğal altında olan ərazilərini azad edib. Bu müharibədən sonra regionda yeni reallıqlar yaranıb, Ermənistanla Azərbaycan arasında qüvvələr nisbəti bütün sahələrdə dəyişib. Bu, milli maraqların təmini istiqamətində ölkəmziin növbəti mühüm nailyyəti olub. O da mühüm məqamdır ki, Azərbaycan keçmişdə yaşanan bütün problemlərər baxmayaraq, Ermənistanla münasibətlərin normallaşmasının tərəfdarı kimi çıxış edir, sözügedən müstəvidə konkret addımlar atır. Elə bu kontekstdə ölkəmiz tərəfindən münasibətlərin normallaşması ilə bağlı Ermənistana beş maddədən ibarət təklif göndərilib. Tamamilə beynəlxalq hüquqa əsaslanan bu təkliflər artıq Ermənistan tərəfindən də qəbul olunur. Bu da Azərbaycan maraqlarının təmini baxımından mühüm addımdır.
Postmüharibə dövründə möhkəm sülh üçün ölkəmizdə ictimai və dövlət maraqları üst-üstə düşür
İndi Azərbaycan üçün postmüharibə dövründə sülhün əldə edilməsi, münasibətələrin normallaşdırılması dövlət maraqlarına çevrilib. Ölkəmzin sülh üçün təklif etdiyi prinsiplərin qəbulu o deməkdir ki, Ermənistan və Azərbaycan bir-birlərinin suverenliyi, ərazi bütövlüyü, beynəlxalq sərhədlərinin toxunulmazlığı və siyasi müstəqilliyini qarşılıqlı şəkildə tanıyacaqlar. Eyni zamanda hər iki dövlətin bir-birlərinə qarşı ərazi iddialarının olmamasının qarşılıqlı təsdiqi və gələcəkdə belə bir iddianın qaldırılmayacağına dair hüquqi öhdəlik də götürüləcək.
Sözügedən prinsiplərdə ehtiva edildiyi kimi dövlətlərarası münasibətlərdə bir-birlərinin təhlükəsizliyinə hədə törətməkdən, siyasi müstəqillik və ərazi bütövlüyünə qarşı hədə və gücdən istifadə etməkdən, BMT Nizamnaməsinin məqsədlərinə uyğun olmayan digər hallardan çəkiniləcək. Bundan başqa, dövlət sərhədinin delimitasiyası və demarkasiyası, diplomatik münasibətlərin qurulması istiqamətində əməli addımlar atılacaq. Nəqliyyat və kommunikasiyaların açılışı, digər müvafiq kommunikasiyaların qurulması və qarşılıqlı maraq doğuran digər sahələrdə əməkdaşlığın qurulması həmin prinsiplərə uyğun olaraq həyata keçiriləcək. İndi Ermənitanda etiraf olunur ki, beynəlxalq miqyasda Azərbaycanın mövqeyi qəbul edilir və hadisələrin gedişi rəsmi İrəvanın rəsmi Bakı tərəfindən tərtib edilən gündəliyi qəbul etməkdən başqa çıxış yolunun qalmadığını göstərir. Bu xüsusda erməni mediasında, ekspert dairələrində çoxsaylı etiraflara rast gəlmək mümkündür. Qeyd edilənlər təsdiq edir ki, Azərbaycanın maraqları əsasında sülh prosesi irəliləyir.
O da məlum faktordur ki, siyasi prosesin həyata keçirilməsi perspektivləri daha çox maraqların mövcud formaları ilə müəyyən edilir. Siyasi prosesin subyektlərinin maraqlarının üst-üstə düşməsi dövlət subyektlərinin maraqlarının inkişafı üçün prioritet vəzifə kimi çıxış edir. Azərbaycan cəmiyyətində bu mənada postmüharibə dövründə möhkəm sülh üçün bütün maraqlar üst-üstə düşür. Halbuki Ermənistanda bunun əksi müşahidə edilir. Elə bu da sülh prosesinin məhz Ermənistan tərəfindən ləngidilməsinə gətirib çıxarır. Buradakı revanşist qüvvələr öz yeni milli vəzifələrini, dövlət maraqlarını unudurlar. Öz maraqlarını dərk etməmək erməni əhalisini münaqişəyə və cəmiyyətdə parçalanmanı sövq edir. Bu halda Ermənistana daha zəif duruma düşür. Belə vəziyyət bir daha təsdiq edir ki, ictimai və dövlət maraqları üst-üstə düşməsi və onların təmini zəruridir, inkişafın başlıca şərtlərindən biridir.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
