Ermənistan parlamentinin sədr müavini Hakob Arşakyan, Ermənistan-İran dostluq qrupunun rəhbəri Gevorg Papoyan iyunun 7-də İran İslam Respublikası Məclisinin Milli Təhlükəsizlik və Xarici Siyasət Daimi Komitəsi sədrinin birinci müavini Abbas Moktada Xorasaninin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb.
Görüşdə tərəflər bir sıra məsələləri müzakirə ediblər. Ermənistan-İran Dostluq Qrupunun rəhbəri Gevorq Papoyan parlamentlərarası əməkdaşlığın iki ölkə arasında qarşılıqlı anlaşma və qarşılıqlı etimadda mühüm rol oynayan qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətini vurğulayıb. O bildirib ki, bu ilin ilk 5 ayında Ermənistanla İran arasında ticarət dövriyyəsi təxminən 40 faiz artıb. Dostluq qrupunun rəhbərinin sözlərinə görə, yaxın gələcəkdə bir neçə iri layihəin həyata keçirilməsi göstəricinin yaxşılaşmasına kömək edəcək. Görüş zamanı, xüsusilə Ermənistan-İran ticarət dövriyyəsinin inkişafı və genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub. Tərəflər Şimal-Cənub avtomobil dəhlizinin tikintisi və istismarına toxunublar.
Burada diqqəti çəkən məqam odur ki, tərəflər hələ də uzun illərdir kağız üzərində olan Şimal-Cənub avtomobil dəhlizinin çəkilməsindən bəhs edirlər. Hansı ki, uzun illərdir bu dəhlizin tikilməsinə vəsait cəlb edə bilmirlər. Ən azından ona görə ki, sözügedən dəhlizin rentabelli olacağı ciddi sual altında olduğu üçün beynəlxalq maliyyə qurumları dəhlizə nəinki pul ayırmır, heç yaxın da durmurlar. Digər tərəfdən, Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsi həm də Ermənistanın Naxçıvan üzərindən İranla dəmir yolu əlaqəsi qurması deməkdir. Bununla belə, Zəngəzurdan dəmir yolu ilə yanaşı, avtomobil yolu da keçəcək. Belə olan halda Zəngəzur dəhlizi varsa, əlavə Şimal-Cənub dəhlizinə nə ehtiyac var?
“İran Zəngəzur dəhlizi sayəsində Azərbaycanın artan tranzit rolunu həzm etmək istəmir”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazovun fikrincə, hər iki dövlət siyasi səbəblərdən Şimal-Cənub avtomobil dəhlizini gündəmdə saxlayır: “Halbuki, sözügedən dəhlizin iqtisadi baxımdan səmərəli olmadığını İran tərəfi yaxşı bilir. Üstəlik nə İranın, nə də Ermənistanın Şimal-Cənub dəhlizini çəkməyə imkanı yoxdur. Çünki kifayət qədər maliyyə yükü böyükdür. Bunun bir səbəbi də yolun sərt relyefə malik dağlardan keçməsi ilə bağlıdır. Məəsələnin kökündə dayanan məqam odur ki, İran Zəngəzur dəhlizinin regionda vacib rol oynamasını istəmir. Çünki Zəngəzur dəhlizi hesabına Avropa ilə Asiya arasında daşımaların həcmi xeyli artacaq. Ən başlıcası Naxçıvanın Azərbaycanın materik hissəsi ilə əlaqəsində İrandan asılılıq ortadan qalxacaq. Daşımalarda Türkiyənin rolu artacaq. Ermənistan tranzit daşımalardan qazanacaq, İranla daha rahat yükdaşımalar həyata keçiriləcək. Zatən Zəngəzur dəhlizindən sonra Şimal-Cənub avtomobil dəhlizinin çəkilməsi real görünmür. Çünki həmin dəhliz həm cəlbediciliyini itirəcək, həm də bu, əlavə xərc deməkdir. Belə görünür ki, bununla İran Zəngəzur dəhlizi sayəsində Azərbaycanın artan tranzit rolunu həzm etmək istəmir”.
Bütün bunlara rəğmən, ekspert Azərbaycanın qarşısına qoyduğu hədəflərə çatacağı qənaətindədir.
Vidadi ORDAHALLI
