Avropa İttifaqı (Aİ) mümkün qədər tez Rusiya qazının idxalını dayandırmalıdır. Bunu Avropanın daxili bazar üzrə komissarı Tyerri Breton bəyan edib.
Komissar bildirib ki, Avropa İttifaqı ABŞ və Qətərdən mayeləşdirilmiş təbii qazın alışını artırmaq, həmçinin yaşıl enerjinin imkanlarını artırmaq niyyətindədir. Yeni plana ABŞ və Qətərdən 50 milyard kubmetr mayeləşdirilmiş təbii qaz idxalı daxildir. Onun sözlərinə görə, Rusiya prezidenti Vladimir Putin illərdir ki, Avropanı parçalamaq üçün hər şeyi edir: “O, “Sputnik” peyvəndi ilə bizi bölməyə çalışdı, bu da işə yaramadı, “Russia Today” ilə demokratiyamıza mane olmaq üçün hər şeyi etdi, indi isə bizi dəqiq şəkildə bölmək üçün qazdan istifadə edir”. Polşa xarici işlər nazirinin müavini Pavel Yablonski isə bildirib ki, Avropa İttifaqı Rusiyaya qarşı yeddinci sanksiya paketi üzərində işləyir. Yablonski sanksiyaların Rusiya qazının ixracına yönəldiləcəyini bildirib: “Rusiyanın “Qazprombank”ın hesabına hələ də sata biləcəyi qazı var. Bu ölkənin banklarının “SWIFT” beynəlxalaq sistemindən çıxarıldığı bir vaxtda düşünürəm ki, sanksiyaları daha da sərtləşdirməliyik”.Yablonskinin sözlərinə görə, bir çox ölkələr Rusiya ilə sərfəli ticarəti davam etdirmək üçün sanksiyalardan qaçmağın yollarını axtarır. Bu da Avropa İttifaqı üçün problemə səbəb olub: “Məsələn, bir çox ölkələrin Moskvanın qaz tədarükünün rublla ödənilməsi şərtləri ilə razılaşması Polşanın maraqlarına uyğun gəlmir”. Xatırladaq ki, bir neçə gün bundan öncə Avropa İttifaqı Rusiyaya qarşı altıncı sanksiyalar paketini qəbul edib. Bu paket daha çox Rusiyadan neft idxalını qadağa edir. Bu dəfə isə Qərb Rusiya qazından imtinaya çalışır. Təbii ki, belə vəziyyətdə alternativ mənbələrdən qaz idxalı xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Artıq bəlli olduğu kimi belə mənbələrdən biri də Azərbaycandır. Azərbaycan ən yüksək səviyyədə Avropaya qaz nəqlii artırmağa hazır olduğunu bildirir. 27-ci Beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz Sərgisində çıxışı zamanı bu xüsusda Prezident İlham Əliyev qeyd edib: “Avropa qitəsində təbii sərvətlərimizlə bağlı fəaliyyətimizin genişləndirilməsi həm bizim, həm tərəfdaşlarımız üçün zəruridir. Biz hasilatın və ixracımızın artırılmasına müvəffəq olduq. Ötən il Azərbaycan 22 milyard kubmetr təbii qaz ixrac etmişdir. Bu il gözlənilir ki, bu rəqəm 24 milyard kubmetr olacaq. Gələn il, o, daha da çox olacaq. Göstəricilər hasilat işlərindən və Azərbaycanın Xəzərdəki sektorunda yerləşən digər yataqların istismarından asılı olaraq, fərqli ola bilər. Bizim qaz potensialımız yalnız “Şahdəniz”lə məhdudlaşmır. Digər yataqlar da çox perspektivlidir. Gələn il onların bəzilərində hasilat başlayacaq. Bu, enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfə olacaq. Xüsusən də, indiki dövrə gəldikdə, Azərbaycanın karbohidrogenlərinə olan tələbat heç zaman görünmədiyi kimi böyükdür. Məsuliyyətli ölkə kimi biz bunu nəzərə alırıq və müxtəlif səbəblərə görə çətinliklərlə üzləşən ölkələri dəstəkləməyə çalışırıq”.
Hadisələrin gedişi göstərir ki, Azərbaycan öz qazı ilə yanaşı, Türkmənistan qazının da Avropaya çatdırılmasında əsas tranzit məkan olmağa hazırlaşır. Belə ki, Azərbaycan İran vasitəsilə Türkmənistan qazının svop tədarükünün illik həcmini indiki 2 milyard kubmetrdən 4 milyard kubmetrə çatdırmaq barədə adıçəkilən ölkələrlə razılığa gəlib. Məlumata görə, ötən həftə İranın neft naziri Cavad Ovci Azərbaycanın iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov ilə görüşündə bu barədə Anlaşma Memorandumu imzalanıb. “Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi və İran İslam Respublikasının Neft Nazirliyi arasında təbii qaz sahəsində əməkdaşlıq haqqında” Anlaşma Memorandumu iki ölkənin dövlət neft şirkətləri arasında əməkdaşlığın dəstəklənməsi yolu ilə təbii qaz sektorunda əlaqələrin genişləndirilməsini ehtiva edir. Xatırladaq ki, ötən il İran, Azərbaycan və Türkmənistan hər il 1,5-2 milyard kubmetr türkmən qazının Azərbaycana svop tədarükü barədə razılaşma imzalamışdı. İndi bu həcm əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Bu da o deməkdir ki, “Transxəzər” qaz kəməri olmadan türkmən qazı Azərbaycan vasitəsilə Avropaya çatdırıla bilər. Qeyd edək ki, türkmən qazının Avropaya nəqli üçün ən ideal variant sayılan və Türkmənistanla Azərbaycanın Xəzərdəki sektorlarından keçməklə çəkilməsi düşünülən “Transxəzər” qaz kəməri uzun illdərdir gündəmdədir. Ancaq bu günə qədər layihənin reallaşması mümkün olmayıb. Amma “Transxəzər” olmadan da türkmən qazının Avropaya Azərbaycan vasitəsilə nəqli mümkündür. Məlumdur ki, bu ilin yanvarında əldə edilən üçtərəfli razılıqlar əsasında yanvarın əvvəllərindən etibarən Türkmənistan qazının İran ərazisi ilə Naxçıvana nəqlinə başlanılıb. Yenə də əldə olunan razılığa əsasən, Azərbaycan üçün nəzərdə tutulan Türkmənistan qazının qalan hissəsi İranla sərhəddə, Astara yaxınlığında qəbul olunur. Onu da bildirək ki, İranla Türkmənistan arasındakı iki boru xəttindən yenisinin həcmi 12 milyard kubmetr, köhnəsinin isə 8 milyard kub metr qazı ötürməyə imkan verir. Hazırda üçtərəfli sazişdə ən çox marağı olan tərəflərdən biri də Türkmənistandır, çünki bu, ölkənin qaz ixracatını şaxələndirir. Türkmənistan əsas qaz satışını indi Çinə edir və Hindistan istiqamətində də yeni qaz kəməri tikilir. Azərbaycan vasitəsilə Türkiyəyə, sonra Qərbə qaz satmaq isə bu ölkə üçün üçüncü ehtiyat istiqamətdir. Türkmənistan qazını Avropaya çıxarmaq üçün ən yaxşı layihə “Transxəzər” qaz kəməri layihəsi ola bilər ki, bu kəmər üçün isə təqribən 8-10 milyard dollar xərc tələb olunur. Amma svop müqavilə üzrə həcmlər artırılsa, “Transxəzər”ə ehtiyac qalmayacaq. Elə proseslər hazırda məhz bu istiqamətdə inkişaf edir. Azərbaycan İran vasitəsilə Türkmənistan qazının svop tədarükünün illik həcmini indiki 2 milyard kubmetrdən 4 milyard kubmetrə çatdırmaqla türkmən qazını Avropaya istiqamətləndirmək imkanı qazanır.
Ramil QULİYEV
