Dövlətçiliyimizə təhdidlərin qarşısının alınması üçün bir sıra hadisələrin zaman keçdikcə əsl mahiyyətinin dərk edilməsi daha da aktuallaşır. Bu baxımdan, 1993-cü il Gəncə hadisələri, o dövrdə Azərbaycan daxilində baş verənlər aktuallığını hələ də saxlayır.
Ötən əsrin 80-ci illərinin sonlarında SSRİ-nin mərkəzi hakimiyyətindəki və xaricdəki havadarlarının dəstəyi ilə Ermənistanın ölkəmizə qarşı başladığı müharibə fonunda
Azərbaycanın o vaxtkı rəhbərliyinin qorxaqlığı və maymaqlığı ölkə daxilində müxtəlif siyasi qruplaşmaların hakimiyyət uğrunda mübarizəyə girişməsinə rəvac verdi. Xalqımız üçün belə bir çətin sınaq anında ölkədə hakimiyyətə yiyələnən AXC-Müsavat tandeminin tezliklə iflasa uğrayacağı şübhə doğurmurdu. Çünki təsadüfi adamların yığnağını xatırladan və daha çox illüziyalar aləmində yaşayan bu hakimiyyətin sərt siyasi reallıqlardan nə qədər xəbərsiz olduğu tezliklə aydınlaşdı. Bundan məharətlə yararlanan təcavüzkar Ermənistan ərazilərimizi işğal etməyə başladı. AXC-Müsavat hakimiyyətinin səriştəsizliyi anarxiyaya, cəmiyyətdə xaosa və özbaşınalığa səbəb oldu. 1993-cü ilin yayında hakimiyyət strukturlarına, xüsusilə də silahlı birləşmələrə nəzarət etmək bacarığını itirən AXC-Müsavat cütlüyünün siyasəti ölkəni vətəndaş müharibəsi alovunun qızışması təhlükəsi ilə üzləşdirdi.
Bütövlükdə, AXC-Müsavat hakimiyyətinin səriştəsizliyi, qətiyyətsizliyi, təcrübəsizliyi, komandada birliyin olmaması, xalqın içində inam və etimadın olmaması 1993-cü ildə Azərbaycanda dövlət böhranının yaranmasında hansı rol oynadı?
“Səriştəsiz, təcrübəsi olmayan şəxslər necə gəldi vəzifəyə təyin edildi”
Məsələyə münasibət bildirən AMİP funksioneri Əli Orucovun fikrincə, sadalananların hər biri bu və ya digər formada o zaman hakimiyyət böhranının dərinləşməsinə öz təsirini göstərdi: “Bunun da köklü səbəbləri var idi. Başlıca səbəb onunla bağlı idi ki, AXC hakimiyyəti götürməyə hazır deyildi. Hakimiyyəti götürən komandanın gərək yetərli kadr potensialı olsun. Ancaq əfsuslar olsun ki, hakimiyət hərisliyi üzündən bu və digər amillər nəzərə alınmadı. Nəticədə səriştəsiz, təcrübəsi olmayan şəxslər necə gəldi vəzifəyə təyin edildi. O zaman Azərbaycan yeni müstəqillik əldə etdiyi üçün ölkədə çoxsaylı problemlər var idi. Ölkəmizin əraziləri Ermənistan tərəfindən işğal olunurdu. Əfsuslar olsun ki, AXC idealist yanaşma sərgiləyərək daha çox Türkiyə ilə yaxınlaşmaq yolunu tutdu. İran amili nəzərə alınmadı. Halbuki, biz bu ölkə ilə uzun sərhəddə malik idik. Rusiya ilə münasibətlər 1993-cü ilin yanvarından kəskinləşməyə başladı. Zamanında Rusiyanın orduda və digər mühüm sahələrdə olan agentura şəbəkəsi ifşa edilmədi. 1992-ci ilin yayında Ağdərə istiqamətində əldə olunan hərbi uğurlar qarşı tərəfin sonradan təşəbbüsü ələ alması ilə nəticələndi. 1993-cü ilin aprelində strateji əhəmiyyətli Kəlbəcər rayonu işğal edildi. Aydın məsələ idi ki, bütün bunlar hakimiyyət böhranını sürətləndirirdi. Təəssüf doğuran məqam həm də o idi ki, AXC hakimiyyəti səhvlərindən nəticə çıxarmırdı. Bütün bunlar son nəticədə 4 iyun qiyamına səbəb oldu ki, yaranan hərc-mərclikdən istifadə edən Ermənistan ərazilərimizin böyük hissəsini işğal etdi”.
Partiya funksioneri onu da əlavə etdi ki, 29 il əvvəl baş verənlərdən ciddi nəticə çıxarmaq lazımdır.
Vidadi ORDAHALLI
