Ukraynada davam edən müharibə fonunda Qərb ölkələri ilə Rusiya arasında sanksiyalarla, embarqolarla özünü büruzə verən iqtisadi savaş daha da kəskinləşir. Elə bu fonda 30-31 may tarixlərində Avropa İttifaqı Şurasının fövqəladə iclasının nəticələrinə uyğun olaraq, Rusiyaya qarşı altıncı sanksiyalar paketi Aİ səfirləri tərəfindən təsdiqlənib. Bildirilib ki, bu paketdə Rusiyaya qarşı sanksiyalar əhəmiyyətli dərəcədə yeni sahələri əhatə edir.
Quruma sədrlik edən Fransa xarici İşlər Nazirliyinin bu xüsusda bəyanatında qeyd edilir: “Xüsusilə Buça qırğınları ilə əlaqəli olan təhlükəsizlik və hərbi aparat üzvlərinə, Rusiya təcavüzü ilə əlaqəli sənaye və texnoloji sektora aid qurumlara, oliqarxlara, Rusiya təbliğat aktyorlarına və onların ailə üzvlərinə qarşı sanksiyalar tətbiq olunur. Rusiyadan dəniz yolu ilə neft idxalına qadağa tətbiq olunur. Bu qadağa Almaniya və Polşanın qəbul etdiyi milli qərarlarla birlikdə ilin sonuna qədər Rusiya neftinin idxalını 92% azaldacaq. Bu, mümkün qədər tez bir zamanda Rusiyadan boru kəməri ilə neft idxalına qadağa qoyulması ilə tamamlanacaq”. O da qeyd edilir ki, “Sberbank” və Belarus bankı da daxil olmaqla, üç Rusiya bankı SWIFT sistemindən ayrılır: “Rusiyaya ixrac qadağalarının uzadılması, xüsusən də kimyəvi maddələr və yüksək texnologiyalı mallara sanksiyalar tətbiq edilir. Rusiyanın neft sektoruna xidmətlərin göstərilməsi qadağan edilir. Eyni zamanda, təbliğatla məşğul olan üç Rusiya mediasına da sanksiya tətbiq olunur və Rusiya operatorları üçün məsləhət xidmətləri qadağan edilir”. Qeyd edilənlər fonunda Rusiya cavab tədbiri kimi dünya bazarlarına çıxardığı taxıl və digər kənd təsərrüfatı məhsullarını əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağı düşünür. Yalnız sanksiayaların ləğvindən sonra Moskva tədarükünü bərpasının mümkünlüyündən danışır. Rusiya prezidenti Vladimir Putin qeyd edir ki, Moskva sanksiyaların ləğvi şərti ilə gübrə və ərzaq ixracına hazırdır: “Qərb dövlətlərinin uzaqgörən maliyyə-iqtisadi siyasəti nəticəsində dünya ərzaq bazarında yaranmış problemlər fonunda Rusiyaya qarşı sanksiyaların ləğvi ilə Rusiyanın əhəmiyyətli həcmdə gübrə və kənd təsərrüfatı məhsulları ixrac edə biləcəyi təsdiqlənib”.
BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) Rusiya ilə əlaqələr ofisinin direktoru Oleq Kobyakov bildirir ki, hazırda dünyada Rusiya və Ukraynadan gələn ərzaq tədarükünü qısa müddətdə əvəz edə biləcək ölkə : “Qısa müddətdə belə ölkələr yoxdur. Dünya taxıl bazarında Rusiya və Ukraynanın tutduğu paydan danışsaq, bu, 30%-i keçir. Ötən il Rusiya 35 milyon ton, Ukrayna təxminən 12 milyon ton ixrac edib. 50-dən çox ölkə Qara dəniz hövzəsi tədarükündən 30%-dən çox asılıdır. İqtisadçılar hesab edirlər ki, 30% asılılıq kritik həddir. Ərzaq təchizatında fasilələr və ərzaq qiymətlərinin kəskin artması milli iqtisadiyyatda böhran və vətəndaş iğtişaşları təhlükəsi yaradır”. Onun sözlərinə görə, elə ölkələr var ki, əslində bütün ərzaq taxıllarını Rusiyadan və Ukraynadan alır. Məsələn, Ermənistan, Gürcüstan və Monqolustan öz ehtiyaclarını 100 faiz Rusiyadan taxılla təmin edir. Afrika ölkələrindən Burkina Faso, Qvineya, Mali, Konqo, Namibiya, Ruanda və Toqo Rusiyanın taxıl idxalından çox asılıdır. Həm Ukrayna, həm də Rusiya taxılının alınmasında ən çox güvənən ölkələr Qana, İsrail, İran, İordaniya, Keniya, Liviya, Nikaraqua, Oman, Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı, Somali, Sudan, Tunis və Efiopiyadır. Oleq Kobyakov əlavə edib ki, mayın əvvəlində FAO, Beynəlxalq Kənd Təsərrüfatının İnkişafı Fondu və Ümumdünya Ərzaq Proqramı birgə yaydığı hesabatda, bu gün yüz minlərlə insanın kritik aclıq həddində olduğu bildirilir. Bunlar Rusiya və Ukraynadan taxıl alan Yəmən, Madaqaskar, Efiopiya kimi ölkələrin sakinləridir: “Gəlin Rusiya və Ukraynadan gələn tədarükləri kimsə əvəz edə bilərmi sualına qayıdaq. Baxın, hətta buğdasının artıqlığı ilə ticarətə başlayan Hindistan da məhdudiyyətlər tətbiq edib. Çünki əks halda onun öz ehtiyaclarını ödəmək üçün kifayət qədər taxılı olmazdı. Buna görə də həm Ukrayna, həm də Rusiya ixracatını blokdan çıxarmaq lazımdır - axı, Rusiyanın əsas ixrac taxıl terminalı olan Novorossiysk Ticarət Limanı sanksiyalara məruz qaldı. Anti-Rusiya sanksiyaları səbəbindən pul köçürmələri çətinləşir, gəmi kirayələmək demək olar ki, mümkün deyil və əgər siz onu icarəyə götürsəniz belə, sığortaçı yükü və ya gəminin özünü sığortalamağa riski etməyəcək”.
Rusiya sanksiyalara görə taxıl ixracını məhdudlaşdırdığı halda, Ukraya limanlarından da bu məhsulun buraxılmasına imkan vermir. Düzdür, Rusiyanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Vasili Nebenzya bildirib ki, Rusiya Ukrayna taxılı olan gəmiləri buraxmağa hazırdır, lakin Kiyev dənizi təmizləməlidir: "Ukraynalılara gəlincə, ilk növbədə limanlarını təmizləsinlər. Biz təhlükəsiz keçidi təmin etməyə hazırıq, lakin ilk növbədə onlar minaları təmizləməlidirlər, bunlar bizim deyil, onların minalarıdır”. Məlumata görə, Rusiya, Türkiyə və BMT Ukrayna limanlarından kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı üçün təhlükəsiz dəhlizin fəaliyyətini təmin edəcək yol xəritəsi hazırlayıb. Ümumiyyətlə, Türkiyə bir müddətdir ki, Ukraynadan taxılın dünya bazarlarına təhlükəsiz çatdırılmasını təmin etmək mexanizmini formalaşdırmaq üçün diplomatik təmaslar aparır. Türkiyə tərəfi ilə Rusiya, Ukrayna və BMT nümayəndələri arasında aparılan danışıqlar nəticəsində “taxıl dəhlizi”nin funksionallığını təmin etmək üçün yol xəritəsi hazırlanıb. Yaxın vaxtlarda İstanbulda Rusiya, Türkiyə, Ukrayna və BMT-nin iclası keçiriləcək. İclasda Ukrayna limanlarından taxıl ixracı müzakirə olunacaq. Dördtərəfli formatda marşrut, sığorta, gəmilərin təhlükəsizliyi, limanların minalardan təmizlənməsi, eləcə də koordinasiya mərkəzinin tərkibi kimi məsələlərin nəzərdən keçirilməsi planlaşdırılır. İstanbulda yaradılan taxıl ixracı mərkəzi Türkiyənin vasitəçiliyi ilə Rusiya və Ukrayna arasında qarşılıqlı əlaqəni tənzimləyəcək. Koordinasiya mərkəzinin fəaliyyətə başlaması Ukrayna limanlarından dünya bazarlarına 20 milyon ton taxıl ixrac etməyə imkan verəcək. Amma bu proses yubansa, onda dünyada taxıl böhranı qaçılmaz olacaq.
Ramil QULİYEV
