Brüsseldə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişel və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla görüşü zamanı müzakirə edilən məsələlər, həmçinin əldə olunan razılaşmalar, bundan sonra həyata keçirilən fəaliyyət artıq bölgədə sülhün yaranması üçün əməli addımlar atıldığını göstərir. Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, Brüsseldə keçirilən görüşdə əldə olunan nəticələr ölkəmizin maraqlarının və regionda sülhün təmin olunması baxımından çox əhəmiyyətlidir.
Görüşün başa çatmasından bir gün sonra mayın 23-də prezident İlham Əliyev Azərbaycanla Ermənistan arasında dövlət sərhədinin delimitasiyası üzrə Dövlət Komissiyasının yaradılması haqqında sərəncam imzaladı. Eyni zamanda Ermənistanın baş naziri Paşinyan da Azərbaycanla sərhədlərin delimitasiyası və təhlükəsizliyi üzrə komissiyanın yaradılması haqqında fərman imzaladı. Artıq Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin delimitasiyası üzrə Sərhəd Komissiyasının ikinci iclasının gələn həftə Moskvada keçirilməsi ilə bağlı razılıq da əldə olunub. Bütün bunlar Brüssel görüşünün səmərəli keçdiyinin və görüşdən konkret nəticələrin əldə olunmasının göstəricisidir. Eyni zamanda, Brüssel görüşündə nəqliyyat əlaqələrinin açılması, sülh sazişinə dair məsələlərlə bağlı bir sıra razılıqların əldə olunması yaxın zamanlarda Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanacağından xəbər verir. Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin hazırlanması, bu xüsusda Bakı tərəfindən beynəlxalq hüquqa əsaslanan təqdim olunan beş prinsip əsas götürülür. Dünya qəbul edir ki, Azərbaycanın Ermənistanla sülh müqaviləsinin imzalanması üçün irəli sürdüyü beş təməl prinsipi BMT Nizamnaməsinə, Helsinki Yekun Aktına və beynəlxalq təcrübəyə, eləcə də sivil davranış normalarına əsaslanır. Burada vacib məsələlərdən biri də Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı razılığın əldə edilməsidir. Şarl Mişelin bəyanatına əsasən, iyul-avqust aylarına planlaşdırılan növbəti görüşə qədər kommunikasiyaların açılması istiqamətində daha konkret ikitərəfli müzakirələr aparılacaq, o cümlədən Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması, beynəlxalq daşımaların tənzimlənməsi və başqa məsələlərlə bağlı irəliləyişlər baş verəcək. Eyni zamanda, sərhəd idarəçiliyi, təhlükəsizlik, torpaq haqları, həmçinin beynəlxalq daşımalar kontekstində gömrük prinsipləri barədə müzakirələr intensivləşəcək, əldə olunan razılaşmaların gerçəkləşməsi ilə bağlı proses daha fəal mərhələyə keçəcək. Avropa İttifaqının əhalinin uzunmüddətli davamlı sülhə hazırlanmasına dəstəyini ifadə etməsi də təqdir olunmalı məqamdır. Bu prosesə Rusiya da dəstək verir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndəsi Mariya Zaxarova bu xüsusda qeyd edir: “Rusiyanın strateji məqsədi Cənubi Qafqazda sabitliyə və tərəqqiyə töhfə verməkdir. Bu yolda əsas vəzifələrdən biri rəsmi Bakı və İrəvanın münasibətlərinin kompleks şəkildə normallaşması, həmçinin dayanıqlı sülhün bərqərar edilməsidir”.
O qeyd edib ki, bu istiqamətdə səylərin əsasını təşkil edən ölkə rəhbərlərinin imzaladığı üçtərəfli bəyannamədir: “Rusiya bütün məsələlərdə, o cümlədən nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması, sərhədlərin delimitasiyası və ictimai dialoqun qurulması, həmçinin sülh müqaviləsinin işlənib hazırlanmasında tərəfdaşlarına hərtərəfli dəstək göstərir. Avropa İttifaqının yüksək səviyyədə üçtərəfli razılaşmaların icrası prosesinə qoşulma səylərinin şahidi oluruq. Ümid edirik ki, Brüssel geosiyasi oyunlar oynamayacaq, əksinə, üçtərəfli razılaşmaları reallaşdırmağa kömək edəcək”. Sərhədlərin müəyyən edilməsi, sülh üçün atılan digər addımlar Ermənistan və Azərbaycan xalqlarının barışması, sivil normalara uyğun qonşuluq münasibətləri yaratmaları üçün uğurlu başlanğıc hesab edilə bilər. Çoxsaylı münaqişələrdən yorulan dünya ictimaiyyəti üçün də Ermənistan və Azərbaycan arasında, ümumiyyətlə bütün Cənubi Qafqazda barışın, əminamanlığın olması olduqca vacibdir. İndiki halda bu barışa müqavimət göstərmək istəyən yeganə tərəf isə Ermənistanda revanşist qüvvələr, erməni diasporu və anti-Azərbaycan dairələrdir. Brüssel razılıqları bu mənada Ermənistanda sülhə qarşı çıxan qüvvələri, müxalifətin radikal qanadını daha da aqressivləşdirib. Elə bundan irəli gəlir ki, bir neçə həftədir Ermənistanda müxalifət tərəfindən keçirilən etiraz aksiyaları Brüssel görüşündən sonra daha çox zorakılıq, dövlət idareəetmə müəssisələrinin zor gücünə ələ keçirilməsi cəhdlərinin artması ilə müşayiət edilir. Müxalif liderlər hərəkətlərinə bəraət qazandırmaq üçün Brüssel razılıqlarını daha çox önə çəkməyə başlayıblar. Onlar bu fonda icazəsiz aksiyalarla hakimiyyəti yenidən ələ keçirməyə çalışır və bəyan edirlər ki, Paşinyan iqtidarının Azərbaycanla əldə etdiyi razılıqları qəbul etmirlər. Öz növbəsində erməni cəmiyyəti, ekspert dairələri müxalifət qarşısında belə bir sual da qoyur ki, Paşinyan başqa birisi ilə əvəzlənəcəyi halda, onun yerinə gələcək şəxsin hazırkı sülh prosesinə qarşı çıxması mümkündür? Bu suala müxalifətin cavabı yoxdur. Ermənistanın bu vəziyyətdə nə hərb, nə də diplomatik müstəvidə Azərbaycana müqavimət göstərmək imkanı yoxdur və bu reallıq qarşıdakı dövr ərzində də dəyişməyəcək. Proseslər Bakının istədiyi məcrada inkişaf edəcək.
Nahid SALAYEV
