İnsan və təhsil məfhumları ayrılmazdır. Hətta qətiyyətlə deyə bilərik ki, təhsilsiz insanın həyatı yoxdur. Necə ki, insan bədənində gün ərzində çoxsaylı hüceyrələr dəyişilir, yenilənir və beləliklə, orqanizm yaşayır, eləcə də insanın təhsili daim yenilənməlidir.
Ona görə İslam dininin müqəddəs kitabı sayılan Qurani-Kərimin ilk cümləsində oxumaq, öyrənmək, bilikli olmaq möminlərə, iman gətirənlərə təlqin olunur. Allahın rəsulu Məhəmməd də beşikdən qəbrə qədər oxumağı müsəlman bacı və qardaşlarına tövsiyə edib. Dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi “Qüvvət elmdədir, başqa cür heç kəs, Heç kəsə üstünlük eyləyə bilməz!”, - deyərək həm zamanının insanlarını, həm də gələcək nəsilləri elmə, biliyə yiyələnməyə səsləyib. Müasir dövrümüzdə də hər bir dövlətin, xalqın gələcəyi onun malik olduğu elmi-intellektual potensialdan asılıdır. Çünki milli tərəqqini təmin edən başlıca vasitə sayılan elm və təhsil həm də cəmiyyət qarşısında dayanan bir çox əsaslı problemlərin həllində mayak rolunu oynayır. Dünyada baş verən proseslər sübut edir ki, iqtisadi inkişaf strategiyasını elmi əsaslar üzərində qurmaqla təhsilin səviyyəsinin yüksəldilməsini dövlət quruculuğu prosesinin mühüm təminatı sayan, hər zaman proqressiv yeniliklərə istinad edən dövlətlər daha tez tərəqqiyə nail olaraq beynəlxalq arenada yüksək yer tuturlar.
Danılmaz faktdır ki, dünya az qala hər gün elmdə yeni bir məsafə qət etməyə çalışır. Ancaq Azərbaycan haqqında bunu demək çətindir. Çünki ölkəmiz dünyada baş verən elmi nailiyyətlərdən geri qalır. Demək olar ki, dünya elm səhnəsində azərbaycanlı alimlərin adı az səslənir.
Məlumat üçün bildirək ki, 2022-ci ilin büdcəsində elmə ümumilikdə 182273052 manat ayrılıb. Bunun 116 milyon manatı AMEA-nın, 4 milyon manatı Elmin İnkişafı Fondunun payına düşür. 2021-ci ildə bu rəqəm 183 milyon manat təşkil edib. 2018-ci ildə isə elmə ayrılan vəsait 128,1 milyon manat olub.
Dünya ölkələrində elmə ayrılan vəsait ÜDM-nin təxminən 2%-lik hissəsini təşkil edir. Azərbaycanda isə bu rəqəm təxminən ÜDM-nin 0,20 faizinə bərabərdir.
Qeyd etdiyimiz kimi, cari il ərzində elmə 182 milyondan artıq vəsait ayrılıb. Ancaq dövlətçiliyi müdafiə edən, hər zaman milli-mənəvi dəyərləri ictimaiyyətə açıqlayan mediaya 4 milyona yaxın vəsait ayrılır.
Dövlət tərəfindən elmə bu qədər vəsait ayrılsa da, dünya elm səhnəsində azərbaycanlı alimlərin adı az çəkilir. Elmə cari il ərzində 182 milyon vəsait ayrılıb, nəticə, demək olar ki, yoxdur. Ancaq mediaya il ərzində 4 milyona yaxın vəsait ayrılır. Media dövlətcilik maraqlarının müdafiəsi ilə məşğul olur. Medianın İnkişafı Agentliyinin dövlətçiliyin müdafiəsi ilə bağlı ortaya qoyduğu nəticə göz önündədir. Ancaq il ərzində 182 milyondan artıq vəsait ayrılan AMEA-nın gördüyü işlər yox səviyyəsindədir. Niyə?
Azər Həsrət: “Medianın İnkişafı Agentliyi az vəsaitlə dövlətçiliyə xidmət edir, ancaq dövlətdən çox vəsait alanların nə iş gördüyünü müşahidə edə bilmirik”
Media eksperti Azər Həsrət qeyd etdi ki, Azərbaycan dövlətinin elmə dəyər verməsi təqdir olunmalıdır. Lakin bu qədər vəsaitin qarşılığında Azərbaycan elminin dünyaya səs saldığını deyə bilmirik: “Müqayisə üçün deyim ki, elmlə mediaya ayrılan vəsait arasında böyük fərq var. İndiki dövr üçün mediaya ayrılan vəsait olduqca cuzidir. Ancaq media sahəsi qarşısına qoyulan hər bir işi layiqincə icra edir. Ümumiyyətlə, bütün cəbhələrdə media hər an öndə olur. Medianın İnkişafı Agentliyi az vəsaitlə dövlətçiliyə xidmət edir. Ancaq dövlətdən çox vəsait alanların nə iş gördüyünü müşahidə edə bilmirik. Arzu edirik ki, qurumlar dövlətin ayırdığı vəsaitə uyğun iş ortaya qoysunlar. 182 milyon manat az vəsait deyil”.
İlqar Orucov: “Azərbaycan elm və texnoloji ölkə kimi dünyada yer ala bilmir”
Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın məsul katibi İlqar Orucov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, ötən illərlə müqayisədə elmə ayrılan vəsait artıb: “182 milyon manat az vəsait deyil. Bunun 116 milyon manatı AMEA-nın, 4 milyon manatı Elmin İnkişafı Fondunun payına düşür. AMEA dövlətin ali elmi təşkilatıdır, dövlətin elmi-texniki siyasətini həyata keçirən qurumdur. Təəssüf ki, bu qurum ona ayrılan vəsaiti doğru şəkildə xərcləmir. Gözləntilər özünü doğrultmur. Dünya elm reytinqində Azərbaycan kifayət qədər aşağı yerdədir”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, Azərbaycan elm və texnoloji ölkə kimi dünyada yer ala bilmir. Bununla bağlı ciddi islahatlara ehtiyac var: “Hesab edirəm ki, elmin idarə edilməsinə baxış dəyişilməlidir. Səmərəsiz idarəetməyə son vermək lazımdır.
Elmə ayrılan 182 milyon manatın bir hissəsi əməkdaşların əmək haqqına ayrılır. Ancaq 10 min əməkdaşın elmə faydalılığı, faydalı iş əmsalı hansı səviyyədədir, araşdırılmalıdır. Elm Fondunun fəaliyyətinə gəlincə, deyə bilərəm ki, burda ciddi pozuntular qeydə alınıb”.
İ.Orucov hesab edir ki, elm, təhsil bir mərkəzdən idarə olunmalıdır. Elmin səmərəli istifadəsi daha çox gündəmə gəlməlidir. 44 günlük Vətən müharibəsi göstərdi ki, müharibə zamanı texnoloji olmadan böyük qələbəni qazanmaq mümkün deyil. Həmçinin, Qarabağın bərpası, yenidən qurulması da yeni texnologiyaya əsaslanır. Bu səbəbdən də elm və texnologiyanın inkişafı üçün bu sahəyə diqqət ayrılmalıdır.
Günel CƏLİLOVA
