İran ötən müddət ərzində nüvə proqramının inkişafında böyük irəliləyiş əldə edib və hazırda nüvə silahı yaratmaq imkanına çox yaxındır. Bu açıqlama ilə ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) rəhbəri Kennet Makkenzi çıxış edib. Belə bir vaxtda İran hakimiyyətinin Kəraçidə MAQATE üçün TESA obyektlərinə giriş imkanı verməməsi Tehranla bağlı şübhələri daha da artırıb. Artiq məsələ ilə bağli Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya xarici işlər nazirliklərinin bəyanatı da yayılıb. Burada bildirilir: “Sentyabrda İranla əldə edilən razılaşmaya baxmayaraq, rəsmi Tehran MAQATE-yə Kəraçidə TESA obyektlərinə giriş imkanı yaratmır. İranın öhdəlikləri yerinə yetirməməsi faktı narahatlıq yaradır və onun vicdanlı fəaliyyətini şübhə altına qoyur”. Yaranmış vəziyyət, öz növbəsində, daha çox İsrailin ciddi narahatlığına yol açıb.
İsrailin baş naziri Naftali Bennettin sözlərinə görə, İsrail İranın nüvə proqramına dair əməliyyatların planlaşdırılmasında və həyata keçirilməsində fəaliyyət azadlığını saxlayacaq: “İranla Qərb ölkələri arasında nüvə anlaşması əldə edilsə belə, bu, İsrailə hər hansı öhdəliklər qoya bilməz”. Baş nazir onu da deyib ki, hazırda İran nüvə silahının işlənib hazırlanmasında ən irəli mərhələdədir: “Biz mürəkkəb dövr yaşayırıq. Ola bilsin, ən yaxşı dostlarımızla mübahisəmiz yaransın. İstənilən halda, hətta nüvə sövdələşməsinə geri dönüş baş tutsa belə, İsrail bu sövdələşmənin tərəfi olmayacaq”. Naftali Bennett İranın nüvə proqramına məsul şəxslərinin və digər mühüm fiqurlarının məhv edilməsi əməliyyatlarının davam etdiriləcəyini də vurğulayıb: “İranlılar İsrail dövlətini raketlərlə əhatələyib, özləri isə Tehranda təhlükəsiz şəraitdə oturublar. İranın “Qüds” xüsusi əməliyyatlar qüvvəsi tərəfindən göndərilmiş ayrı-ayrı terrorçuların təqib edilməsinin artıq mənası yoxdur. Biz onları göndərənləri təqib edəcəyik”. Baş nazir qeyd edib ki, İsrail İrana qarşı hərbi əməliyyatlar həyata keçirmək haqqını özündə saxlayır. İsrailin keçmiş milli təhlükəsizlik müşaviri Yaakov Amidror isə vurğulayır ki, İranı bombardman etməkdən başqa çarə yoxdur: “İran getdikcə nüvə silahı əldə etməyə yaxınlaşırca, İsrail oturub gözləyə bilməz. Tezliklə bunun qarşısının necə alınmasına dair qərar verilməli olacaq. İranı bombardman etməkdən başqa çarə yoxdur”.
Xatırladaq ki, İsrail hökuməti İranın nüvə obyektlərinə hücuma hazırlıq məqsədilə orduya 1,5 milyard dollar vəsait ayırıb. Siyasətçilər və hərbçilər az qala hər gün İrana xəbərdarlıq edirlər. İsrailin təhlükəsizlik xidmətində çalışan rəsmilərdən biri adının açıqlanmaması şərtilə BBC radiosuna bildirib: "İsrail müharibə istəmir, amma İranın nüvə silahına sahib olmasına imkan verə bilmərik. Bu ölkənin nüvə proqramları çərçivəsindəki fəaliyyətini müşahidə edərək, hərbi əməliyyatlar da daxil, bütün ssenarilərə hazırlaşırıq". İsrailin digər hərbi ekspertləri qeyd edirlər ki, İran nüvə silahı əldə etməyə yetəcək qədər uranı cəmi bir ay ərzində əldə edə bilər. Ancaq həmin silaha - ballistik raketə quraşdırılacaq döyüş başlığı da lazımdır. Bu başlığı isə 18-24 aya hazırlamaq olur. Qeyd edək ki, indiyə qədər İsrail iki dəfə nüvə reaktoru bombalayıb - 1981-ci ildə İraqda, 2007-ci ildə isə Suriyada. Amma analitiklər İranın daha təkmil nüvə proqramını dayandırmaq üçün İsrailin kifayət qədər mürəkkəb hücum əməliyyatı həyata keçirə biləcəyinə şübhə ilə yanaşırlar. Çünki İranın proqramı müxtəlif məkanları əhatə edir və bəzilərində hətta yeraltı qurğular da var. Digər tərəfdən, İran hücumlara hamını "şok edəcək" şəkildə cavab verəcəyini bildirib. Təxmin olunur ki, rəsmi Tehran bölgədəki silahlı qruplarla birlikdə hərəkət edə bilər. Bu qruplara Livanda on minlərlə raketi olan "Hizbullah", Suriya və İraqdakı şiə silahlı dəstələri, Yəməndəki üsyançı "Huti" hərəkatı və Qəzza zolağındakı İslami Cihad Təşkilatı daxildir. Buna rəğmən, İsraildə bəziləri hesab edir ki, bütün risqlərə baxmayaraq, İranın nüvə planlarını bir neçə illiyə də olsa təxirə salmaq üçün hücuma keçməyə dəyər. Əvvəllər İsrailin xarici kəşfiyyat xidməti MOSSAD-ın analitik şöbəsinə rəhbərlik etmiş Sima Şayn qeyd edir: "Diplomatiyanın uğur qazanmasını istəyərəm, amma hazırda bunun üçün böyük şans olduğunu düşünmürəm. Uranı zənginləşdirməyə davam edən İran danışıqlardan sadəcə vaxt qazanmaq üçün istifadə edir”. Ekspertlər bundan sonra baş verə biləcək şeylərlə bağlı fərqli düşünsələr də, qarşıdakı nüvə danışıqlarının region üçün həssas dövrə təsadüf etməsi barədə həmfikirdirlər. Bəzilərinin fikrincə, İran nüvə silahı istehsal etsə, Səudiyyə Ərəbistanı və Misir də bu nümunəni davam etdirmək istəyəcək. İsrailin əsas mütəffiqi olan ABŞ Yaxın Şərqdəki "sonsuz müharibələrə" son qoymaq istədiyini bildirir. Ancaq İrana gəlincə, başqa variantlara baxacağını deyərək, onu hərbi yola əl atmaqla hədələyir. Təsadüfi deyil ki, İsrailin bu yaxınlarda keçirdiyi hava təlimində səmada simvolik olaraq yeraltı nüvə obyektləri əleyhinə bomba daşıyan Amerika təyyarəsi də görünüb…
Tahir TAĞIYEV
