Tbilisi Gürcüstan, Azərbaycan və Ermənistanın Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülhün bərqərar olması üçün “üçlük” çərçivəsində danışıqlar formatının yaradılması təşəbbüsü ilə çıxış edir.
Belə bir bəyanatla parlamentdə Gürcüstanın XİN rəhbəri David Zalkaliani çıxış edib.
O bununla bağlı bir sıra məqamlara toxunub: “Bizim alternativimiz təklif etdiyimiz təşəbbüslərdir, o cümlədən “üçlük” formatı - Cənubi Qafqazın üç ölkəsi. Orada Gürcüstan, Azərbaycan və Ermənistan iştirak edəcək. Tbilisi üç Cənubi Qafqaz ölkəsi arasında dialoq platformasına çevrilməlidir”.
Onun sözlərinə görə, Tbilisinin qonşu ölkələrə regionda gərginliyin aradan qaldırılmasına və uzunmüddətli perspektivdə sülhün bərqərar olmasına kömək edəcək iqtisadi layihələrdə iştirak təklif etmək ambisiyaları var.
Xatırladaq ki, bundan əvvəl Zalkalianı Gürcüstanın Cənubi Qafqazda iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin açılması məsələsi üzrə “3+3” danışıqlar formatında iştirak etməyəcəyini açıqlayıb. Ümumilikdə, Gürcüstanın təklif etdiyi format Azərbaycana nə dərəcədə faydalı və mümkün olar? Azərbaycan-Ermənistan-Gürcüstan formatı nə qədər perspektivlidir?
“Tbilisinin münasibətlərə fərq qoymaması bu ölkənin qərəzsiz olaraq vasitəçilik edə biləcəyi ilə baglı suallar doğurur”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən politoloq Elşən Manafov bunu real hesab etmədi. Onun fikrincə, Gürcüstan 6-lıq regional əməkdaşlıq layihəsində iştirak etməkdən boyun qaçırmaqla özünün milli təhlükəsizlik maraqlarından çıxış etmiş oldu: “Bu layihənin geosiyasi mahiyyət daşıdığını iddia edən Gürcustan hökuməti Rusiya ilə münasibətlərində olan məlum problemlərə görə altılıq formatına qoşulmayacağını bəyan edib. Gürcüstan tərəfi bölgədə yeni geoiqtisadi reallıqların gerçəkləşə bilməməsi üçün Qərbin, ilk növbədə ABŞ-ın sifarişi ilə belə bir mövqe sərgiləməklə, əslində regionda Rusiya və İranın təsirinin artmaması üçün bu addımı atır. O səbəbdən adıçəkilən dövlətlərin geoiqtisadi təsir rıçaqlarının güclənməməsi məqsədilə 3+3 formatından imtina etmiş oldu. Gürcüstan Azərbaycan və Ermənistan tərəfləri arasında danışıqlarda vasitəçilik etmək, habelə bölgə dövlətləri arasında iqtisadi əməkdaşlğı daha rentabelli edəcək təkliflərlə çıxış edir. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, Gürcüstan Rusiya, İran və Türkiyə kimi regiona ciddi təsir imkanlarına malik deyil. Cənubi Qafqaz dövlətləri arasında belə imkanlara malik dövlət Azərbaycandır. Məhz bizim ölkə özünün iqtisadi gücu, maliyyə imkanları, ordusunun hərbi qüdrəti və nəhayət beynəlxalq nüfuzuna görə istər Qərb, istərsə də Şərq tərəfindən lider dövlət olaraq qəbul edilir. Bölgə ilə bağlı bir sıra geoiqtisadi layihələrdə yer aldığına görə də Gürcüstan rəsmi Bakiya minnətdar olmalıdır. Gürcüstanın əsasən rəsmi Bakının lobbiçilik etdiyi məlum layihələrdə yer alması, bu ölkənin tranzit imkanları ilə əlaqədar olub. Digər tərəfdən Gürcüstanın münaqişə tərəfləri olan Azərbaycan və Ermənistanla münasibətlərə fərq qoymaması bu ölkənin qərəzsiz olaraq vasitəçilik edə biləcəyi ilə baglı suallar doğurur. Qərbə, xüsusilə onun təhlükəsizlik sisteminə qatılmağı bir məqsəd olaraq qarşısına qoyan rəsmi Tbilisi bu məsələnin həllində dəstək almaq üçün hər cür cəfakeşliyə hazırdır. Cənubi Qafqaza nüfuz etmək, burada Rusiya və İranın təsir dairəsini qapatmaq üçün Qərb Gürcüstandan ötürücü qayış kimi istifadə etmək istəyir. Bu ölkə ciddi tranzit imkanlarına malik oldugu ucun onunla əməkdaşlığa böyük önəm verir. Türkiyə ilə münasibətlərində məlum problemlər olan Qərb və NATO bölgədə Türkiyə təsirinin də arta biləcəyindən ehtiyat edir”.
Bir sözlə, politoloq hesab edir ki, Gürcüstanın bu təklifləri onun özünün milli dövlətçilik maraqları baxımından anlaşılan olsa da, heç bir vəchlə 3+3 formatında əməkdaşlığa alternativ ola bilməz. Eyni zamanda, regionda uzunmüddətli sulh, təhlükəsizlik, habelə iqtisadi rentabelliyi təmin edə bilməz.
Vidadi ORDAHALLI
