Məlum olduğu kimi, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişellə telefon danışığından sonra dekabrın 15-də Brüsseldə “Şərq Tərəfdaşlığı” zirvəsi çərçivəsində görüşmək barədə razılığa gəlib. Avropa İttifaqı Şurasının yaydığı bəyanatda deyilir ki, liderlər çiçəklənən və sabit Cənubi Qafqaz naminə regional vəziyyəti və gərginliyin aradan qaldırılması yollarını müzakirə edəcək.
İki ölkə arasında, həmçinin, insidentlərin qarşısını almaq üçün müdafiə nazirləri səviyyəsində birbaşa rabitə xəttinin yaradılması barədə də razılıq əldə edilib. Bu görüş noyabr ayının əvvəlində Moskvada baş tutmayan üçtərəfli sammitdən, cəbhədə baş verən hərbi toqquşmalardan sonrakı dövrə təsadüf edir. Məlumdur ki, Nikol Paşinyan bu görüşə qatılmaqdan imtina etmişdi. Elə bu səbəbdən Rusiyanın vasitəçiliyilə Azərbaycan və Ermənistan liderlərini üçüncü dəfə bir araya gətirmək mümkün olmayıb. Halbuki, ötənilki 44 günlük müharibədən sonra Azərbaycan və Ermənistan liderləri arasında Rusiyanın vasitəçiliyilə iki görüş keçirilib. Indi Kreml növbəti dəfə tərəfləri bir araya gətirməyə şalışıb. Amma Ermənistan sonda buna razılıq verməyib. Belə vəziyyət Rusiyada ciddi qıcıq yaradıb. Rusiyalı ekspert İqor Korotçenko bu xüsusda bildirir: “Nikol Paşinyan Moskva sammitinə getməkdən imtina etdi (halbuki İlham Əliyev iştirak etməyə hazır idi), əvəzində Brüsselə tələsir”. Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin 15 dekabrda Brüsseldə keçiriləcək görüşünü xatırladaraq, rus ekspert qeyd edib: “Paşinyan rus sülhməramlılarını fransız və ya amerikalı hərbi kontingentlə əvəzləməyə şad olardı. “Müttəfiq”... Doğrudanmı Paşinyan anlamır ki, Putinə qarşı getmək qətiyyən lazım deyil? Xaricilər kömək etmir. Və xilas etmir”. Digər ekspertlərə görə, Moskva imkan verməyəcək ki, Brüssel vasitəçilik məsələsində irəliyə çıxsın. Bu fonda Kremlin İrəvana təzyiqlərini daha da artırması və onu Rusiyanın vasitəçiliyi ilə masa arxasına əyləşməyə vadar etməsi tamamilə gözlənilən hesab olunur. Hazırda Paşinyan Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin müəyyənləşdirilməsi və Zəngəzur dəhlizinin açılması məqsədilə Putinin yanaşmasından, Putin isə Paşinyanın Brüsselin vasitəçiliyi ilə gerçəkləşəcək danışıqlarda ortaya qoyacağı mövqedən narahatdır. Kreml Bakı ilə İrəvan arasında həyata keçirdiyi təkbaşına vasitəçiliyi rəqibi Brüssellə bölüşmək istəmir. Ekspertlər hesab edir ki, ötən həftə ərzində Putinin 2 dəfə Paşinyanla telefon danışığı aparması təsadüfi deyil. Kremlin mətbuat xidmətindən yayımlanan məlumatda bildirilib ki, Putin və Paşinyan 2020-ci ilin 10 noyabr və 2021-ci ilin 11 yanvar tarixlərində imzalanmış üçtərəfli bəyanatların yerinə yetirilməsi kontekstində regiondakı vəziyyətin və onun sabitləşdirilməsi üçün görülən tədbirlərin müzakirəsini aparıblar. Deməli, Rusiya onun vasitəçiliyi ilə imzalanan bu bəyanatların şərtlərinin icra edilməsində israrlıdır.
Rusiya Şurasının beynəlxalq məsələlər üzrə eksperti Aleksey Fenenko məsələnin başqa bir tərəfinə də diqqət edir: “Sizcə, Paşinyan niyə əvvəlki müdafiə nazirinin yerinə sorosçu Suren Papikyanı təyin etdi? Çünki bu qərar Ermənistan ordusunda Rusiya ilə qarşılıqlı fəaliyyətə yönəlmiş qruplaşmanın hələ də çox güclü olmasından ehtiyatlanan NATO ölkələri üçün lazım idi. Vəziyyətin gərginləşməsi bütün dünyaya bəyan etmək üçün növbəti bəhanədir ki, Rusiya müttəfiqi olan Ermənistanı müdafiə etmək istəmir. Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan açıq şəkildə bildirdi ki, Moskva və KTMT Ermənistana kömək etməsə, başqa beynəlxalq təşkilatlardan dəstək istəyəcəklər. Yəni Ermənistan hakimiyyəti xırda şantajla hərəkət edir. KTMT isə ənənəvi olaraq Ermənistana dəstək vermədi, çünki regiondakı gərginlik Ermənistandan başqa heç bir ölkəyə lazım deyil. Bundan başqa, Paşinyanın KTMT-yə qarşı nə dərəcədə düşmənçilik dolu siyasət apardığını gördük. Bunların fonunda biz İrəvanda mütəmadi olaraq keçirilən antirusiya mitinqlərini də görürük. Ölkə daxilində antirusiya elektoratı artır”. Ekspertin sözlərinə görə, Paşinyan üçün hazırda əsas məqsəd Rusiyanın Ermənistana pis münasibət bəslədiyini göstərmək və eyni zamanda Qərbdən olan qrant strukturlarının fəaliyyətinə imkan yaratmaqdır. Bu vəziyyətdə erməni ekspert Armen Petrosyan bildirir ki, Moskva Bakı ilə daha çox yaxınlaşmağa can atacaq. Onun sözlərinə görə, Bakı Moskvanın neytral mövqeyinə nail ola bilib. Petrosyan qeyd edib ki, Bakı Rusiyanın yerinə, roluna hörmətlə yanaşaraq, ikitərəfli münasibətlərdə kifayət qədər əlverişli mühit yaradır ki, bundan da artıq Rusiyadan ən azı neytral qiymətləndirmələr alaraq Ermənistana qarşı addımlar məntiqində istifadə edir. Ermənistan parlamentinin "Şərəf duyuram" fraksiyasının deputatı Tiqran Abrahamyan isə qeyd edir ki, belə vəziyyətdə Azərbaycan sərhəd və Zəngəzur dəhlzinin açılması ilə bağlı istədiyinə nail olacaq: "Hakimiyyət bu vəziyyətlə bağlı əsas məsələ olan ərazilərin ələ keçirilməsi mövzusunu ikinci-üçüncü plana keçirmək üçün çox səy göstərir". Onun sözlərinə görə, vəziyyətin tam həll olunduğunu düşünmür, çünki bu əməliyyatların genişlənməsinə qədər olmuş gərgilik ocağı hələ də sönməyib: “Azərbaycanın bu davranışı davam etsə və eyni zamanda Ermənistan hakimiyyətinin bu ləyaqətsiz münasibəti davam etsə, 1-2 ilə Azərbaycan ümumiyyətlə delimitasiya və demarkasiya aparmağa ehtiyac duymayacaq, çünki görünən odur ki, danışıqlar vasitəsilə həll etməyə çalışdığı problemləri əslində güc tətbiqi vasitəsilə həll edir".
Samirə SƏFƏROVA
