İstər 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsi, istərsə də ondan sonrakı dövrdə sərhəddə təxribatlar törədərək Ermənistan Rusiyanı, eləcə də Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatını (KTMT) Azərbaycanla münaqişəyə cəlb etməyə çalışıb. Amma hər dəfə də ciddi şəkildə fiaskoya uğrayıb. Elə son sərhəd toqquşmalarından sonra da bu xüsusda İrəvana konkret mesajlar verilib.
Xatırladaq ki, Ermənistanın Azərbaycanla sərhəddə törətdiyi son təxribatlarla bağlı Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı məlumat yayıb. KTMT bəyan edib ki, Ermənistan-Azərbaycan sərhədindəki qarşıdurma yalnız sülh və diplomatik yolla həll edilməlidir. Qurum bu prosesə hərbi müdaxilə etmək niyyətində deyil. Məsələ ilə bağlı erməni siyasi şərhçi Tatul Akopyan olduqca maraqlı məqamlar açıqlayıb: “Ermənistan tərəfinin təşəbbüsü ilə Vladimir Putinlə Nikol Paşinyan arasında noyabrın 16-da keçirilən telefon danışığı zamanı Rusiya prezidenti Paşinyana Moskva və KTMT-yə yardım etmək xahişi ilə bir daha müraciət etməməsini məsləhət görüb”. Onun sözlərinə görə, Putin Paşinyana münaqişənin qızışdırılması prosesinə başlamamağı tövsiyə edib. Beynəlxalq münaqişələr üzrə rusiyalı ekspert Yevgeni Mixaylov da “Eurasia Diary” portalına müsahibəsində bildirib ki, Qarabağın sərhəd zonasında və rusiyalı sülhməramlıların yerləşdiyi ərazilərdə yaranmış vəziyyət fonunda İrəvan Moskvanın və KTMT-nin dəstəyinə ümid etməməlidir. Rusiyalı ekspert Ermənistanın onun ərazisini qorumaq barədə növbəti çağırışlarının tənqiddən başqa heç bir hiss doğurmadığını da vurğulayıb: “İrəvanın özünün yaratdığı vəziyyətdə KTMT-yə təzyiq cəhdi yaşanır və bu, birinci dəfə baş vermir. İl ərzində İrəvan və baş nazir Paşinyan ancaq elə noyabr razılaşmalarının həyata keçirilməsini əngəlləməklə məşğul olublar. Üzdə gülmək, yeni sahib axtarışında isə sənin arxanda intriqalar aparmaq Ermənistan üçün artıq normaya çevrilib. Təəssüf ki, bu aşkar faktdır və onu Moskvadakı ən ermənipərəst politoloqlar və siyasətçilər də artıq başa düşürlər. Ermənistanı müttəfiq kimi tamamilə itirmək hissi var və bu fonda heç kim İrəvana görə növbəti hərbi münaqişələrə girməyəcək”.
Eyni mövqe rusiyalı ekspert Aleksandr Razuvaev tərəfindən də sərgilənir: “Nədənsə, Ermənistan hesab edir ki, onun əvəzinə KTMT ölkələri döyüşməlidir”. Rusiyalı ekspertin fikrincə, Ermənistanın mövqeyi ucuz şantajdır və Moskva buna aldanmayacaq:
“Ermənistanın özü döyüşə bilmir və heç döyüşmək istəmir də. Əgər hər hansı bir xalq öz vətəni uğrunda döyüşmək istəmirsə, bu ya qorxaqlıqdan, ya da acizlikdən xəbər verir. Ermənistan ordusunun əhval-ruhiyyəsi çox aşağıdır. Erməni diasporasına isə, görünür, ümumiyyətlə tarixi vətənin taleyi maraqlı deyil”. Ekspert ermənilərin vətəni üçün başqalarının niyə vuruşmalı olduğunu da sual edib: “Əslində, dünyadakı erməni diasporu Ermənistan əhalisini üstələyir və əhəmiyyətli maliyyə resurslarına malikdir. Ermənistan isə, nədənsə, hesab edir ki, KTMT ölkələri bunun üçün mübarizə aparmalıdır. O cümlədən, türk ölkələri Qazaxıstan və Qırğızıstan. Rusiyanın özündə Tatarıstan, Başqırdıstan, Yakutiya kimi türk ölkələri var. Yeltsin və Qraçovun vaxtı həmişəlik keçdi, Rusiya bir daha başqalarının maraqları üçün mübarizə aparmayacaq”. Razuvayev Ermənistanın uçuz şantajla məşğul olduğunu bildirib: “Ermənistanın mövqeyi ucuz şantajdır, Moskva bunu qəbul etməyəcək. Lakin bu, sözsüz ki, Kremli qıcıqlandırır. Məsələn, Belarus Moskvadan iqtisadi üstünlüklər istəyir, lakin o, öz problemlərini özü həll edir. Nə NATO, nə də Fransa Ermənistan üçün döyüşəcək. Belə axmaq yoxdur. Bunun heç kimə xeyri yoxdur. Ancaq birləşib güclənən Şərqlə münasibətləri korlamaq üçündür. Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasına üzv ölkələrin İstanbulda keçirilən VIII Zirvə Toplantısı çərçivəsində Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının adı dəyişdirilərək Türk Dövlətləri Təşkilatı edilib. Hazırda Türk Dövlətləri Təşkilatına Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə və Özbəkistan daxildir, Macarıstan onun fəaliyyətində müşahidəçi qismində iştirak edir. Sammit zamanı Türkmənistan təşkilata müşahidəçi ölkə kimi qəbul edilib. Rusiyanın Türk Dövlətləri Təşkilatına daxil olması düzgün olardı. Əminəm ki, gec-tez belə olacaq. Bunu İrəvan da nəzərə almalıdır və Ermənistan müharibəni uduzub, onun problemləri elə ancaq öz problemi olaraq qalacaq”. Rusiyadan sərgilən bu yanaşmalar fonunda indi İrəvanın Moskvadan narazılığı artır. Bunu Ermənistan parlamentinin Xarici əlaqələr komissiyasının sədri Eduard Ağacanyanın Rusiyadan narazılıq etməsi də açıq şəkildə göstərir. O, rəsmi Moskvanı İrəvan qarşısında öhdəliklərini yerinə yetirməməkdə ittiham edib: “Biz strateji müttəfiqimiz tərəfindən adekvat reaksiya görmürük. 2020-ci il mayın 14-də həm Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına, həm də Rusiyaya bır sıra istiqamətlər üzrə sorğu göndərdik. Amma sorğudan sonra atılan addımlar bizim gözləntilərimizi doğrultmadı. Təəssüf ki, biz gözlədiyimiz adekvat reaksiyanı indi almırıq. Bu barədə rusiyalı partnyorlarımızla açıq danışmalıyıq”. Lakin proseslər göstərir ki, Rusiya Ermənistana daha əvvəlki münasibət bəsləmir.
Nahid SALAYEV
