Azərbaycan-Ermənistan sərhədində baş verən son proseslər bir daha iki ölkənin mümkün qədər tez bir-birinin ərazi bütövlüyünü tanımasının zəruri olduğunu üzə çıxardı. Amma bunun üçün sərhədlərin müəyyən edilməsi də vacib şərt kimi çıxış edir. Elə bu səbəbdəndir ki, məlum olaylardan sonra ABŞ, Rusiya, Avropa ölkələri sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyasına başlanılması üçün yenidən Azərbaycan və Ermənistana müraciət edib.
Məsələ ilə bağlı ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken Azərbaycan və Ermənistanı gərginliyi azaltmaq və mümkün eskalasiyadan qaçmaq üçün tədbirlər görməyə çağırıb: “ABŞ Ermənistan və Azərbaycan arasında aktiv hərbi əməliyyatlardan çox narahatdır. Biz hər iki tərəfi gərginliyi azaltmağa və gələcək eskalasiyadan qaçmağa çağırırıq. Həmçinin hər iki tərəfi birbaşa və konstruktiv danışıqlarla mövcud məsələləri həll etməyə, o cümlədən sərhədlərin demarkasiyasına çağırırıq”. Eyni mövqe Rusiya tərəfindən də sərgilənir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova bildirir ki, Kreml də Bakı və İrəvanı sərhədlərin müəyyən edilməsi prosesini tezləşdirməyə çağırır. Onun sözlərinə görə, Rusiya Azərbaycan və Ermənistanla daimi əlaqədədir və yaranmış vəziyyəti dinc axara yönəltməyə çalışır: “Sərhəddə baş verənlərdən sonra prezident Vladimir Putin Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla telefonla danışıb, müdafiə naziri Sergey Şoyqunun isə azərbaycanlı və erməni həmkarlarıyla söhbətindən sonra iki ölkə sərhədində atəşkəs elan olunub. Gərginliyin aradan qaldırılması üçün birgə iş davam etdirilir. Hər iki tərəfi təmkin nümayiş etdirməyə, yeni insidentlərə yol verməməyə və bütün mübahisələri yalnız siyasi-diplomatik yolla həll etməyə çağırırıq”. Zaxarova bir daha iki ölkə arasında sərhədin müəyyənləşdirilməsi məsələsinə toxunub: “Son hadisələr Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin delimitasiya prosesinin və bunun ardınca demarkasiyanın tezliklə işə salınmasının, müvafiq birgə komissiyanın bundan əvvəl Rusiya tərəfindən verilmiş təkliflər əsasında fəaliyyətə başlamasının mühümlüyünü təsdiqləyir”.
Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Toyvo Klaar da Ermənistanla Azərbaycan arasında vəziyyətin gərginləşməsini şərh edərkən sərhədlərin müəyyən edilməsi prosesinin tezləşdirilməsinin vacib olduğunu bildirib.
Beləliklə, dünya ictimaiyyətinin yanaşması budur ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında sərhədlərin müəyyən edilməsi tezləşməlidir. Bu, elə rəsmik Bakının da əsas istəyidir. Azərbaycan Ermənistanla yekun sülh müqaviləsinin imzalanması, münasibətlərin normallaşdırılması, sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyasında maraqlı olduğunu ən yüksək səviyyədə bəyan edib, bunun üçün qarşı tərəfə müvafiq təkliflər ünvanlayıb. Qeyd edilən məqamlar üzrə tərəflər arasında razılıqların əldə edilməsi və bunun müvafiq hüquqi sənədlərdə əks olunması regionda sülh və əməkdaşlıq mühitinin formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyası, qarşılıqlı münasibətlərin normallaşması prosesinin sırf beynəlxalq hüquq əsasında həyata keçirilməsinin vacibliyini həm Ermənistanın, həm də dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırıb. İndiki şəraitdə Azərbaycan Ermənistanla sərhəd ərazilərdə mövqeyini möhkəmləndirir, bu yerlərdə lazımı infrastuktur yaradır və digər müvafiq prosesdurlar həyata keçirir. Sərhədləri müəyyənləşdirən zaman Azərbaycan konkret xəritələrə istinad edir və həmin xəritələr həm çar Rusiyası, həm də sovet dövründə hazırlanıb, Azərbaycan və Ermənistan tərəfindən də qəbul edilib. Azərbaycan məhz həmin xəritələr əsasında Ermənistanla sərhədlərini müəyyən edir. Sovetlər dönəmində mövcud olan ərazi vahidi və xəritələr, eləcə də GPS cihazlarının köməyi ilə aparılan dəqiqləşdirmələr işğal dönəmində Ermənistanın Şərqi Zəngəzur vilayətinin bəzi istiqamətlərindən Azərbaycan ərazilərinə daxil olduğunu göstərir. İndi Azərbaycan beynəlxalq hüquq normalarına uyğun olaraq, qanunsuz yolla ilhaq edilmiş ərazilər üzərində nəzarəti geri qaytarır. Sərhəddə insidentlərə son qoyulması üçün Ermənistan dərhal Azərbaycanın təklifini qəbul edib delimitasiya və demarkasiya işlərinə başlamalıdır. Ermənistanın hərbi-siyasi rəhbərliyi qəbul etməlidir ki, iki ölkənin dövlət sərhədinin müəyyən edilməsi, ərazi bütövlüklərinin qarşılıqlı olaraq tanınması istənilən toqquşma və insidentin qarşısının alınmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Sərhəd insidentləri erməni əhalisi arasında yeni müharibə xofu yaradır. Halbuki, Ermənistan əhalisi 44 günlük müharibədən sonra yeni savaşa qarşıdır və son parlament seçkilərində Nikol Paşinyan və komandasına bu səbəbdən yenidən etimad göstərilib. Lakin sərhəd insidentləri yaratmaqla Paşinyan ona göstərilən etimadı darmadağın edir və bu da Ermənistanı yeni etiraz və xaosa sürükləyir. Bu arada ermənilər yenə iddia edirlər ki, Azərbaycan hərbçiləri son sərhəd insidentlərindən sonra azı iki yeni postu ələ keçiriblər. Lakin bu postlar "boz zonada” yerləşir. Dövlət sərhədlərinin delimitasiya və demarkasiyası başa çatmadığı üçün sərhədyanı ərazilər məhz belə adlanır. Azərbaycan bu fonda sərhədlərin dəqiqləşdirilməsini vacib sayır və bunun yeganə əleyhdarı hazırda yalnız Ermənistandır. Elə bu da erməni tərəfinə baha başa gəlir.
Nahid SALAYEV
