Azərbaycan-Ermənistan sərhədində yaşananlardan sonra İrəvanda siyasi vəziyyətin qarışacağına dair verilən proqnozlar özünü doğruldur. Indi Nikol Paşinyana müxalif mövqedə olanlar sərhəddə erməni tərəfinin aldığı son zərbələrdən sonra yenidən hakimiyyətə qarşı fəallaşıblar. Məhz həmin qüvvələrin təşəbbüsü ilə noyabrın 16-da İrəvanda insanlar yenidən küçələrə axışıb.
Ermənistan mediasının yaydığı məlumata görə, baş nazir Nikol Paşinyanın istefasını tələb edən etirazçılar Respublika meydanına toplaşıb. Əraziyə xeyli sayda polis qüvvələri cəlb edilib. Polislərlə etirazçılar arasında qarşıdurma yaranıb. Etirazçılar arasında saxlananlar var. Bu fonda Ermənistanın keçmiş prezidenti Robert Köçəryanın rəhbəri olduğu müxalif “Hayastan” bloku Nikol Paşinyanı istefaya çağırıb. Ölkə sakinlərinə müraciət edən blokun rəhbərliyi bildirib ki, Nikol Paşinyanın istefası üçün bütün qüvvələrin bir araya gəlməsi, ölkədə yeni hakimiyyətin formalaşdırılması tələb olunur. Bəyanatda həmçinin qeyd edilib ki, Nikol Paşinyan hakimiyyəti insan qurbanlarına, parçalanmaya, xaosa gətirib çıxarır: “Vəziyyətin tam həlli bu hakimiyyətin getməsindən keçir. Nikol Paşinyanın istefasından sonra bütün qüvvələrin birləşməsi, yeni hökumətin formalaşdırılması, xarici və daxili problemlərin həlli siyasəti təmin edilməlidir”. Amma ekspertlər qeyd edir ki, Paşinyan təkrar baş nazir kürsüsünü tutduqdan sonra güclü polis sistemi yarada bilib və onun vasitəsilə istənilən daxili təhlükəni dəf etmək gücündədir. Bu vəziyyətdə müxalifətin baş nazirin istefasında israrlı olması isə ölkə daxilində qarşıdurma, hətta vətəndaş müharibəsini istisna etmir. Bunu erməni siyasi şərhçi Aleksandr İskəndəryan da xüsusi olaraq vurğulayır. Ekspert vəziyyətin indi Ermənistan üçün arzuolunmaz olduğunu deyir. O bildirir ki, hazırda Ermənistan Azərbaycanın 1990-cı illərdə düşdüyü vəziyyətdədir, gücünü itirib və Azərbaycan da bacardıqca çox üstünlük əldə etməyə çalışır: “Hazırda gücünü itirmiş İrəvanda bundan sonra nə etmək barədə siyasi qüvvələr arasında fikir ayrılığı var. Azərbaycan çalışır ki, nə mümkündür qoparsın. Ermənistanda isə hakimiyyət çalışır ki, Azərbaycanla qarşıdurmanın qarşısını müvəqqəti də olsa alsın. Müxalifət hesab edir ki, hakimiyyət yararsızdır. Bəzi qüvvələr isə hesab edirlər ki, Ermənistan gözləmə rejiminə keçib özünə gələnə qədər gözləməlidir. Vəziyyət heç də qənaətbəxş deyil, amma müharibədən sonra başqa nə gözləmək olardı ki?!”. Ekspert bildirir ki, Azərbaycanın əsas məqsədi Türkiyəyə quru yolu, başqa sözlə, Naxçıvana kommunikasiya xətti əldə etməkdir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan bu yola erməni tərəfinin nəzarətini istəmir, Ermənistan tərəfi isə bu şərtlə razılaşmır və əsas razılaşdırılmayan məqam məhz budur. Rusiyalı politoloq Maksim Şevçenko hesab edir ki, Ermənistan tərəfi burada ciddi səhvə yol verir. Ilk növbədə o baxımdan ki, sərhəd insidentindən sonra Rusiya və KTMT-yə müraciət edən İrəvan, onlardan lazımı reaksiya olmayacağı halda, digər dövlət və beynəlxalq qurumlara müraciət edəcəyini bildirir. Bununla da İrəvan Moskvanı şantaj etməyə çalışır: “Ermənistan Rusiyanı şantaj etməyə davam edəcəksə, arzuladıqları kimi Qarabağın yox, Zəngəzurun statusu ilə bağlı danışıqlara hazırlaşsın. Ermənilərə açıq şəkildə göstərildi ki, Rusiyanı şantaja davam edərsə, onlar tezliklə Qarabağın statusu (arzuladıqları kimi) deyil, Zəngəzurun statusu ilə bağlı danışıqlara başlaya bilərlər”. Rusiyanın birinci dərəcəli dövlət müşaviri, siyasi elmlər doktoru Tatyana Poloskova da məsələyə eyni prizmadan yanaşır: “Mən ötən müddət ərzində Ermənistan tərəfindən sülh sazişi imzalamaq üçün ilkin danışıqlara cəhd belə görməmişəm. Əvəzində Moskvada onların müxtəlif “sancılarını” müşahidə etmişəm”. Poloskova Rusiyanı və KTMT-ni Ermənistanın istəklərinə alət olmamağa çağırıb və sonuncunun, təşkilatdan çıxmaq istədiyi təqdirdə, yolunun açıq olduğunu qeyd edib. Digər rusiyalı ekspert Aleksandr Perenciyev isə xatırladır ki, Ermənistanı istənilən hücumdan qorumaq üçün kollektiv təhlükəsizlik müqaviləsi çərçivəsində Gümrüdə Rusiya hərbi bazası yerləşir. Perenciyevin sözlərinə görə, bunun üçün Ermənistanın müasir sərhədləri dəqiq müəyyən edilməlidir: "Bu ona görə vacibdir ki, Rusiya bu ölkəyə yardım edən zaman hər hansı münaqişəyə müdaxilə etməsin. İndi isə Ermənistan-Azərbaycan sərhədində törədilən təxribatlar regiondakı sabitliyi pozmaq məqsədi daşıyır. Ermənistan həm də Rusiya sülhməramlılarını Azərbaycan hərbçilərilə qarşı-qarşıya gətirməyə çalışır. Bu təxribat açıq-aşkar Rusiya sülhməramlılarına qarşı yönəlib. Ermənistan tərəfi mütəmadi olaraq təxribatlar törədir. Fikrimcə, bu məsələ ətraflı araşdırılmalıdır. Təxribatların qarşısını almaq üçün tədbir görülməlidir”. Rusiyalı ekspert bildirib ki, Kreml də Azərbaycan-Ermənistan sərhədində mövcud vəziyyətə müvafiq şəkildə reaksiya verərək, belə halların bir daha baş verməməsi üçün qabaqlayıcı tədbirlər görməlidir: “Əminəm ki, bu cür hallar Qarabağdakı vəziyyətin də sabitləşdirilməsini, dinc yolla həllini dayandırmayacaq”. Qeyd edək ki, Rusiya da bir neçə dəfə Ermənistana çağırış edərək, Azərbaycanla sərhədin demarkasiya və delimitasiyasına başlamağı təklif edib. Buna baxmayaraq, Ermənistan prosesi uzatmaqla məşğuldur. Indi bütün bunlar İrəvana baha başa gəlir. Artıq həm Moskva İrəvana qəzəblidir, həm də Ermənistan daxilində ziddiyyətlər dərinləşir.
Samirə SƏFƏROVA
